İhbar Tazminatı

İş hayatında ayrılıklar da başlangıçlar kadar doğaldır. Ancak İş Kanunu, bu ayrılıkların “ansızın” ve “karşı tarafı zor durumda bırakacak şekilde” olmasını engellemek ister. İşte İhbar Tazminatı, bu ani bitişlerin yarattığı mağduriyeti gidermek için düzenlenmiş bir güvence mekanizmasıdır.

Kıdem tazminatından en büyük farkı çift yönlü olmasıdır: Sadece işveren işçiye değil; şartlara uymazsa işçi de işverene ihbar tazminatı ödemek zorunda kalabilir.

Bu yazımızda ihbar sürelerinin nasıl hesaplandığını, kimlerin tazminat alabileceğini ve “Yeni İş Arama İzni” gibi kritik detayları inceledik :

İhbar Tazminatı Nedir?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 17. maddesine göre; belirsiz süreli iş sözleşmelerinde, işi bırakacak olan işçinin veya işçiyi çıkaracak olan işverenin, bu durumu belirli bir süre öncesinden karşı tarafa bildirmesi gerekir. Buna “İhbar Süresi” denir.

Eğer bu süreye uyulmadan iş akdi derhal feshedilirse, uymayan taraf (işçi veya işveren fark etmeksizin), karşı tarafa bu sürenin ücretini nakit olarak öder. İşte bu ödemeye İhbar Tazminatı denir.

İhbar Süreleri Ne Kadardır?

İhbar süresi, işçinin o işyerindeki kıdemine (çalışma süresine) göre belirlenir. Kanun’daki asgari süreler şöyledir:

• 6 Aydan Az Çalışanlar İçin: 2 Hafta (14 gün)
• 6 Ay ile 1,5 Yıl Arası Çalışanlar İçin: 4 Hafta (28 gün)
• 1,5 Yıl ile 3 Yıl Arası Çalışanlar İçin: 6 Hafta (42 gün)
• 3 Yıldan Fazla Çalışanlar İçin: 8 Hafta (56 gün)

Önemli: Bu süreler yasal “asgari” sürelerdir. İş sözleşmeleri veya toplu iş sözleşmeleri ile bu süreler artırılabilir (örneğin 3 ay yapılabilir) ancak azaltılamaz.

İhbar Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

İhbar tazminatı hesabı, işçinin son Giydirilmiş Brüt Ücreti üzerinden yapılır (Yol, yemek, ikramiye dahildir). Kıdem tazminatından farklı olarak ihbar tazminatından Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesintisi yapılır.

Örnek : 5 yıldır çalışan bir işçinin 8 haftalık (56 günlük) ihbar süresi vardır. İşveren bu işçiyi “Bugün son günün, yarın gelme” diyerek çıkarırsa, işçiye 56 günlük brüt ücreti tutarında ihbar tazminatı ödemek zorundadır.

İşçi İstifa Ederse İhbar Tazminatı Öder mi?

En çok merak edilen konu budur. Evet, ödeyebilir. Eğer işçi, hiçbir haklı nedeni olmadan (örneğin sadece sıkıldığı için veya daha yüksek maaşlı iş bulduğu için) “Ben bugün işi bırakıyorum, yarın gelmeyeceğim” derse; işveren, işçiden ihbar süresine karşılık gelen tutarı talep edebilir.

Ancak işçi, İş Kanunu madde 24’teki haklı nedenlere (maaşın ödenmemesi, mobbing, sağlık sorunları vb.) dayanarak fesih yaparsa, ihbar süresini beklemek zorunda değildir ve işverene tazminat ödemez.

Yeni İş Arama İzni

İşveren size “Seni 8 hafta sonra çıkaracağım, bu sürede çalışmaya devam et” derse (yani ihbar süresini kullandırırsa), size bu süre boyunca günde en az 2 saat “Yeni İş Arama İzni” vermek zorundadır.

• Bu izin mesai saatleri içinde olmalıdır.
• İşçi isterse bu saatleri birleştirip toplu olarak kullanabilir (Örn: Haftada 1 tam gün gelmeyerek).
• Eğer işveren bu izni vermezse, o sürenin ücretini %100 zamlı olarak ödemek zorundadır.

Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu

İhbar tazminatı davalarında sıkça karşılaştığımız detaylar şunlardır:

1. Haklı Fesih Halleri: İşçi tarafından yapılan haklı fesihlerde, işçi ihbar süresini beklemek zorunda değildir.
2. Deneme Süresi: İş sözleşmesinde deneme süresi (en çok 2 ay) varsa, bu süre içinde taraflar tazminatsız olarak ayrılabilir. İhbar süresi işlemez.
3. Belirli Süreli Sözleşmeler: Sözleşmeniz “Proje bitimine kadar” veya “1 yıl süreli” gibi belirli süreli ise, kural olarak ihbar tazminatı olmaz.

Görüldüğü üzere ihbar tazminatı, kıdem tazminatından farklı kurallara tabi olan, işçinin de işverene ödemekle yükümlü kalabileceği ve vergi kesintilerinin doğru yapılması gereken teknik bir konudur. Ofisimizle iletişim kurmak için : İletişim

Sık Sorulan Sorular

1. İhbar tazminatı nedir ve amacı nedir?

İhbar tazminatı; belirsiz süreli iş sözleşmesini haklı bir nedene dayanmadan feshetmek (bitirmek) isteyen tarafın, kanunda belirtilen bildirim sürelerine uymaması (karşı tarafa önceden haber vermeden sözleşmeyi aniden bitirmesi) durumunda ödemek zorunda olduğu yasal bir tazminattır. Amacı, işçinin aniden işsiz kalmasını veya işverenin aniden işçisiz kalarak mağdur olmasını önlemektir.

2. İhbar süreleri (bildirim süreleri) ne kadardır?

İş Kanunu’na göre ihbar süreleri işçinin o işyerindeki çalışma süresine (kıdemine) göre belirlenir:

• İşi 6 aydan az sürmüş işçi için: 2 Hafta
• İşi 6 aydan 1,5 yıla kadar sürmüş işçi için: 4 Hafta
• İşi 1,5 yıldan 3 yıla kadar sürmüş işçi için: 6 Hafta
• İşi 3 yıldan fazla sürmüş işçi için: 8 Hafta

3. Kendi isteğiyle istifa eden işçi ihbar tazminatı alabilir mi?

Hayır, alamaz. İş sözleşmesini kendi isteğiyle (istifa ederek) sonlandıran bir işçi, istifası haklı bir nedene (örneğin maaşların ödenmemesi, mobbing vb.) dayansa bile ihbar tazminatı talep edemez. Haklı nedenle istifada işçi sadece kıdem tazminatını alabilir, ihbar tazminatı hakkı doğmaz.

4. İşten ayrılan işçi, işverene ihbar tazminatı ödemek zorunda kalır mı?

Evet, kalabilir. İhbar tazminatı çift taraflı bir haktır. Eğer işçi, haklı bir nedeni olmaksızın istifa eder ve yukarıda belirtilen ihbar sürelerine (örneğin 4 hafta önceden haber verme kuralına) uymazsa, işi aniden bırakıp giderse; işveren işçiden ihbar tazminatı talep edebilir.

5. İşveren beni aniden işten çıkardı, ihbar süremi çalıştırmak zorunda mı?

İşveren sizi işten çıkarırken iki yol izleyebilir: Ya size ihbar sürenizi önceden yazılı olarak bildirir ve bu süre boyunca sizi çalıştırır (bu dönemde günde 2 saat yeni iş arama izni vermek zorundadır) ya da ihbar sürenize ait ücreti peşin olarak ödeyerek sözleşmenizi derhal fesheder. Peşin ödeme yaparsa sizi çalıştırmak zorunda değildir.

6. İhbar tazminatı nasıl hesaplanır ve vergi kesintisi yapılır mı?

İhbar tazminatı, işçinin son brüt maaşı (yol, yemek, prim gibi sürekli yan haklar dahil edilerek bulunan giydirilmiş brüt ücret) üzerinden hesaplanır. Kıdem tazminatından çok önemli bir farkı vardır: İhbar tazminatından hem Damga Vergisi hem de Gelir Vergisi kesintisi yapılır.

7. Deneme süresi içinde işten çıkarılan işçi ihbar tazminatı alabilir mi?

Hayır, alamaz. Eğer iş sözleşmenizde yasal sınırlara uygun bir “deneme süresi” belirlenmişse, bu süre içerisinde taraflar sözleşmeyi önceden bildirim süresine uymaksızın ve tazminatsız olarak feshedebilirler.

8. İhbar tazminatı alacaklarında zamanaşımı süresi ne kadardır?

İhbar tazminatı dahil olmak üzere işçi-işveren alacaklarında genel zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre, iş sözleşmesinin feshedildiği (işten çıkış) tarihten itibaren işlemeye başlar. Dava açmadan önce arabulucuya başvurulması kanuni bir zorunluluktur.

Kanunlara ulaşmak için : Mevzuat