Boşta Geçen Süre Ücreti

İşçinin haksız yere işten çıkarılması durumunda, kanun koyucu işçiyi korumak adına çeşitli mekanizmalar geliştirmiştir. Bunlardan en önemlisi, dava sürecinde işçinin çalışamadığı dönem için öngörülen boşta geçen süre ücretidir.

Bu hak, doğrudan feshin geçersizliğine bağlıdır ve işçinin işe iade davası sürecini başarıyla tamamlamasının en önemli mali sonuçlarından biridir.

Peki, halk arasında “4 aylık maaş” olarak da bilinen bu ücret tam olarak nedir, hangi şartlarda alınır ve kesintileri nelerdir?

Boşta Geçen Süre Ücreti Nedir?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 21. maddesine göre; mahkemece feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işçinin işe başlatılıp başlatılmadığına bakılmaksızın, çalıştırılmadığı süre için en çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları ödenir.

Dava süreci Türkiye şartlarında genellikle 4 aydan uzun sürer (örneğin 1-2 yıl). Ancak kanun bu süreyi maksimum 4 ay ile sınırlandırmıştır. Yani dava 2 yıl sürse bile, işçi en fazla 4 aylık boşta geçen süre ücretine hak kazanır.

Hak Kazanma Şartları

Bu ücrete hak kazanabilmek için davanın kazanılmış olması tek başına yeterli değildir. İşçinin şu adımları izlemesi gerekir:

1. Davanın Kesinleşmesi: Mahkeme kararının kesinleşmesi gerekir.
2. Süresinde Başvuru: İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene işe başlamak için başvurmalıdır.
3. İşverenin Tavrı Önemli Değildir: İşveren işçiyi işe başlatsa da başlatmasa da, işçi usulüne uygun başvurusunu yaptıysa bu 4 aylık ücreti almaya hak kazanır.

Önemli Ayrım: “İşe başlatmama tazminatı” sadece işçi işe alınmazsa ödenir. Ancak “boşta geçen süre ücreti”, işçi işe başlasa dahi o dönemdeki kaybı telafi etmek için ödenir.

Boşta Geçen Süre Ücreti Nasıl Hesaplanır?

Hesaplama, işçinin işten çıkarıldığı tarihteki maaşı üzerinden değil; davanın kesinleştiği ve işçinin işe başvuruda bulunduğu tarihteki emsal ücret üzerinden yapılır.

Eğer işçinin çalışmadığı o 4 aylık dönemde işyerinde emsal çalışanlara zam yapıldıysa, toplu iş sözleşmesi zammı geldiyse veya asgari ücret arttıysa; işçinin ücreti de bu artışlar yansıtılarak hesaplanır.

Sadece çıplak ücret değil; o dönemde ödenen ikramiye, gıda yardımı, yol parası gibi diğer haklar da bu hesaba dahil edilir.

Vergi ve SGK Kesintileri

İşe başlatmama tazminatından farklı olarak, boşta geçen süre ücreti hukuki niteliği gereği bir “ücret” alacağıdır. Bu nedenle:

• SGK Primi Kesilir: Bu 4 aylık süre, sigortalılık süresinden sayılır. İşveren geriye dönük ek bildirge vererek primlerinizi yatırmak zorundadır. Bu durum emekliliğinize etki eder.
• Gelir Vergisi ve Damga Vergisi Kesilir: Ücret olduğu için gelir vergisi dilimlerine tabidir.

Zamanaşımı ve Faiz

Boşta geçen süre ücreti niteliği itibariyle bir ücret olup bu nedenle zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre işverenin işçiyi işe başlatmayı reddettiği (veya işe başlatması gereken 1 aylık yasal sürenin dolduğu) tarihten itibaren işlemeye başlayacaktır.

Boşta geçen süre ücretine uygulanacak faiz ise bankalarca uygulanan en yüksek mevduat faizidir.

Avukat Mehmet Emre Ulusoy'un Notu

"Boşta geçen süre ücreti konusunda müvekkillerimizin en çok gözden kaçırdığı nokta SGK hizmet dökümüdür. Bu ödeme sadece nakdi bir para değildir; aynı zamanda emekliliğinize sayılan 120 günlük (4 aylık) bir sigorta süresidir. Çalışma sürenize bu 4 ay eklenmelidir.

Ödemenizi aldıktan sonra e-Devlet üzerinden hizmet dökümünüzü kontrol etmenizi, işverenin bu 4 ayı 'Hizmet' olarak işleyip işlemediğini teyit etmenizi öneririm. Bu durum kıdem sürenizin hesabını ve dolayısıyla kıdem tazminatınızı da etkileyecektir. Eksiklik varsa işverene ihtar çekilerek düzeltilmesi talep edilmelidir."

Sık Sorulan Sorular

1. Boşta geçen süre ücreti nedir?

Boşta geçen süre ücreti; haksız veya geçersiz bir nedenle işten çıkarılıp "işe iade davası" açan ve davayı kazanan işçiye, dava süresince çalışamadığı ve gelir elde edemediği dönemin telafisi amacıyla işveren tarafından ödenmesi gereken yasal bir ücrettir.

2. Boşta geçen süre ücreti en fazla kaç aylık ödenir?

İş Kanunu'na göre, boşta geçen süre ücreti en çok 4 aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer hakları kapsar. İşe iade davası mahkemelerde 1 yıl da sürse, 3 yıl da sürse işçinin talep edebileceği maksimum boşta geçen süre ücreti 4 aylık maaşı kadardır.

3. Boşta geçen süre ücreti almak için şartlar nelerdir?

Bu ücreti alabilmenin iki temel şartı vardır:

1. İşe iade davasını kazanmak ve kararın kesinleşmesi.
2. Kesinleşen mahkeme kararının tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene "işe başlama" talebiyle (tercihen noter kanalıyla) başvuruda bulunmak. İşçi bu süreyi kaçırırsa veya samimi bir şekilde işe başlamak niyetinde değilse bu ücreti talep edemez.

4. Boşta geçen süre ücreti nasıl hesaplanır, neleri kapsar?

Bu ücret hesaplanırken sadece işçinin çıplak (net) maaşı dikkate alınmaz. İşçinin o 4 aylık dönemde çalışsaydı hak kazanacağı ikramiye, prim, yol, yemek, yakacak yardımı gibi tüm yan haklar da hesaba katılır. Ayrıca, işten çıkarıldıktan sonraki o 4 aylık dönemde işyerindeki emsal işçilere zam yapılmışsa, bu zam oranları da hesaplamaya dahil edilir.

5. Dava devam ederken başka bir işte çalışırsam boşta geçen süre ücretini alabilir miyim?

Evet, kesinlikle alabilirsiniz. Yargıtay kararlarına göre, işçinin uzun süren dava boyunca hayatını idame ettirebilmek için başka bir işverenin yanında çalışmaya başlaması, boşta geçen süre ücretini almasına engel değildir. İşçi, davasını kazandığında bu 4 aylık ücreti eski işvereninden tahsil edebilir.

6. Boşta geçen süre için SGK primi ödenir mi, bu süre kıdeme eklenir mi?

Evet. İşçi işe iade davasını kazanıp süresi içinde başvurusunu yaptığında, boşta geçen 4 aylık süre sanki işçi o dönemde fiilen çalışmış gibi yasal işlem görür. İşveren, bu 4 aylık sürenin SGK primlerini kuruma ödemekle yükümlüdür. Ayrıca bu 4 aylık süre, işçinin ileride hesaplanacak kıdem tazminatı ve yıllık izin sürelerinin tespitinde kıdemine (çalışma süresine) eklenir.

7. İşveren beni işe geri alırsa boşta geçen süre ücretini yine de öder mi?

Evet, ödemek zorundadır. İşveren yasal başvurunuz üzerine sizi işe başlatsa da başlatmasa da, 4 aya kadar olan boşta geçen süre ücretinizi ödemekle yükümlüdür. (Eğer sizi işe başlatmayı reddederse, bu ücrete ek olarak mahkemenin belirlediği 4 ila 8 aylık "işe başlatmama tazminatını" da ödemek zorunda kalır).

8. Boşta geçen süre ücretine hangi faiz uygulanır ve faiz ne zaman işlemeye başlar?

Boşta geçen süre ücreti için bankalarca uygulanan en yüksek mevduat faizi talep edilebilir. Faiz, işverenin işçiyi işe başlatmayı reddettiği tarihte veya işçiyi işe davet edip de işe başlatması gereken 1 aylık yasal sürenin dolduğu tarihte işlemeye başlar.

9. Ödeme ne zaman yapılır?

İşçi 10 gün içinde başvurusunu yaptıktan sonra; işveren işçiyi işe başlatırsa işe başlatma anında, başlatmazsa 1 aylık işe başlatma süresinin sonunda bu ücret muaccel olur ve ödenmelidir.

İşe iade süreci, başvuru süreleri ve alacak hesaplamaları teknik detaylar içerir. Hak kaybı yaşamamak adına hukuki danışmanlık almanız ve iş hukuku avukatı ile ilerlemeniz tavsiye edilir : İletişim

İş Kanununa ve diğer kanunlara ulaşmak için : Mevzuat