İşe Başlatmama Tazminatı

İş hukukunda “iş güvencesi” kapsamındaki en önemli kavramlardan biri işe başlatmama tazminatıdır. İşçinin, işveren tarafından yapılan feshin geçersizliğine dair açtığı “işe iade davasını” kazanmasına rağmen, işveren tarafından tekrar işe alınmaması durumunda ödenmesi gereken özel bir tazminat türüdür.

Bu yazımızda; işe başlatmama tazminatının ne olduğunu, nasıl hesaplandığını, başvuru sürelerini ve işçinin diğer haklarını detaylıca inceleyeceğiz.

İşe başlatmama tazminatı işe iade davası ile ortaya çıkan bir tazminat olup bu davaya ilişkin yazımızı okuyabilirsiniz : İşe İade Davası, Şartlar ve Süreç

İşe Başlatmama Tazminatı Nedir?

4857 sayılı İş Kanunu’nun 21. maddesine göre; mahkeme veya özel hakem tarafından feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işveren işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. Eğer işveren, yasal süresi içinde başvuran işçiyi işe başlatmazsa, işçiye en az 4 ay ve en çok 8 aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur. İşte bu ödemeye işe başlatmama tazminatı denir.

Bu tazminat, işverenin mahkeme kararına uymaması ve işçiyi işine geri döndürmemesi eylemine bağlanan bir yaptırımdır. Kıdem veya ihbar tazminatından tamamen farklıdır ve onlara ek olarak ödenir.

Tazminat Miktarı Nasıl Belirlenir?

İşe başlatmama tazminatının miktarı, dava sürecinde hakim tarafından belirlenir. Kanun koyucu burada alt ve üst sınırlar çizmiştir:

• Alt Sınır: 4 aylık ücret
• Üst Sınır: 8 aylık ücret

Mahkeme, işçinin kıdemini (çalışma süresini) ve fesih sebebini göz önünde bulundurarak bu aralıkta bir karar verir. Yargıtay uygulamalarına göre genellikle şu şekilde bir oranlama yapılır:

• 6 ay – 5 yıl arası kıdemi olanlar için: 4 ay,
• 5 yıl – 15 yıl arası kıdemi olanlar için: 5 ay,
• 15 yıldan fazla kıdemi olanlar için: 6-8 ay tutarında tazminata hükmedilir.

Önemli: Tazminat hesabı, işçinin işe başlatılmadığı tarihteki giydirilmiş brüt ücreti değil, çıplak brüt ücreti üzerinden yapılır. Ancak bu konuda Yargıtay’ın ve öğretinin farklı görüşleri olabildiğinden, güncel hesaplama için mutlaka bir avukattan destek alınmalıdır.

İşe Başlatmama Tazminatına Hak Kazanma Şartları

Davayı kazanmak, tazminatı otomatik olarak alacağınız anlamına gelmez. İşçinin usulüne uygun hareket etmesi şarttır. Süreç şu şekilde işler:

1. Kesinleşme: İşe iade kararı (Mahkeme veya İstinaf/Yargıtay kararı) kesinleşmelidir.
2. 10 Günlük Başvuru Süresi: İşçi, kesinleşen kararın tebliğinden itibaren 10 iş günü içinde işverene işe başlamak istediğini bildirmelidir. (Bu başvuru noter kanalıyla ihtarname çekilerek yapılmalıdır).
3. İşverenin Kararı: İşveren, işçinin başvurusunu aldıktan sonra 1 ay içinde işçiyi işe başlatmak zorundadır.
4. Ödeme Yükümlülüğü: İşveren 1 ay içinde işçiyi işe başlatmazsa, işe başlatmama tazminatı muaccel hale gelir ve ödenmesi gerekir.

Vergilendirme ve Kesintiler

İşe başlatmama tazminatı, niteliği gereği bir “tazminat” olduğu için Gelir Vergisi’nden muaftır. Bu ödemeden sadece Damga Vergisi kesintisi yapılır. Sigorta primi kesintisi de yapılmaz. Bu yönüyle işçi için net ele geçen tutar yüksektir.

Zamanaşımı

İşe başlatmama tazminatında zamanaşımı süresi 5 yıl olup bu süre, işverenin işçiyi işe başlatmayı reddettiği (veya işe başlatması gereken 1 aylık yasal sürenin dolduğu) tarihten itibaren işlemeye başlar.

Avukat Mehmet Emre Ulusoy'un Notu

Yurttaşların en sık yaptığı hata, bu tip teknik davaları avukat desteği olmaksızın sürdürmeleridir. Diğer büyük hata ise davayı kazandıktan sonra 'nasıl olsa kazandım' diyerek 10 günlük başvuru süresini kaçırmaları veya başvuruyu ispatlanabilir olmayan yöntemlerle (telefon, sözlü beyan vb.) yapmalarıdır. Unutmayın; işe iade davasını kazanmış olsanız bile, 10 gün içinde noterden ihtarname çekerek işverene başvurmazsanız, işverence yapılan fesih geçerli hale gelir. Bu durumda işe başlatmama tazminatı ve boşta geçen süre ücretini alamazsınız.

İşe başlatmama tazminatının güncel emsal maaş üzerinden doğru hesaplanması, daha önce ödenen kıdem tazminatı farklarının talep edilmesi ve işverene yapılacak başvurunun hukuki geçerliliği büyük bir titizlik gerektirir. Hak kayıplarının önüne geçmek ve tazminat hesaplaması için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz : İletişim

Sık Sorulan Sorular

1. İşe başlatmama tazminatı nedir ve hangi durumda hak kazanılır?

İşe başlatmama tazminatı; işe iade davasını kazanan işçinin, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 10 iş günü içinde işverene başvurmasına rağmen, işveren tarafından 1 ay içinde işe başlatılmaması durumunda işverenin ödemekle yükümlü olduğu yasal bir tazminattır.

2. İşe başlatmama tazminatı kaç aylık maaş tutarındadır?

İş Kanunu'na göre mahkeme, feshin geçersizliğine karar verirken aynı zamanda işçinin 4 ila 8 aylık ücreti tutarında bir işe başlatmama tazminatı belirler. Bu süre; işçinin kıdemine, fesih sebebine ve işverenin tutumuna göre hakim tarafından takdir edilir. (Sendika yöneticileri gibi özel korumaya tabi işçiler için bu süre daha uzundur).

3. İşe başlatmama tazminatı hangi tarihteki maaş üzerinden hesaplanır?

İşçilerin en çok yanıldığı konulardan biri budur. İşe başlatmama tazminatı, işçinin aylar veya yıllar önce işten çıkarıldığı tarihteki maaşı üzerinden hesaplanmaz. İşçinin işe başlatılmadığı (işverenin işe almayı reddettiği veya 1 aylık yasal sürenin dolduğu) tarihteki güncel (emsal) brüt ücreti üzerinden hesaplanır.

4. İşe iade davasını kazandım, işveren beni işe davet etti ama gitmedim. Tazminat alabilir miyim?

Hayır, alamazsınız. İşçi işe iade davasını kazandıktan sonra işverene samimi bir şekilde işe başlama iradesiyle başvurmalıdır. İşveren işçiyi usulüne uygun ve samimi bir şekilde eski işine davet eder, ancak işçi haklı bir mazereti olmaksızın işe başlamazsa, işverenin yaptığı ilk fesih geçerli sayılır. Bu durumda işçi hem işe başlatmama tazminatını hem de boşta geçen süre ücretini kaybeder.

5. İşe başlatmama tazminatından SGK primi veya vergi kesintisi yapılır mı?

Gelir Vergisi Kanunu'na göre işe başlatmama tazminatı gelir vergisinden istisnadır. Bu tazminat üzerinden SGK primi veya gelir vergisi kesilemez; sadece binde 7,59 oranında damga vergisi kesintisi yapılır.

6. İşe başlatmama durumunda kıdem ve ihbar tazminatları ne olacak?

İşçi işten ilk çıkarıldığında kıdem ve ihbar tazminatları ödenmemişse, işe başlatılmadığı tarihteki güncel maaşı üzerinden hesaplanarak ödenir. Eğer bu tazminatlar ilk çıkışta ödenmişse, eski ödenen tutar mahsup edilerek (düşülerek) aradaki fark işçiye ödenir. Çünkü boşta geçen 4 aylık süre de işçinin kıdemine eklenmiş ve güncel maaşı artmış olacaktır.

7. İşe başlatmama tazminatında zamanaşımı süresi ne kadardır?

İşe başlatmama tazminatı da dahil olmak üzere işçi alacaklarında genel zamanaşımı süresi 5 yıldır. Bu süre, işverenin işçiyi işe başlatmayı reddettiği (veya işe başlatması gereken 1 aylık yasal sürenin dolduğu) tarihten itibaren işlemeye başlar.

8. İşe başlatmama tazminatı ödenmezse hangi faiz talep edilir?

İşe başlatmama tazminatı niteliği gereği bir tazminat alacağı olduğundan, bu alacağa mevduat faizi değil, yasal faiz uygulanır. Faiz, işverenin işçiyi işe başlatmadığı (reddediği veya 1 aylık sürenin bittiği) tarihten itibaren işletilmeye başlanır.

9. İşe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süre ücreti aynı mıdır?

Hayır, farklıdır. Boşta geçen süre ücreti, dava sürerken çalışılamayan en çok 4 aylık dönemin ücretidir ve işçi işe başlatılsa da başlatılmasa da ödenir. İşe başlatmama tazminatı ise sadece işçi işe geri alınmazsa ödenir.

İş Kanununa ve diğer kanunlara ulaşabilirsiniz : Mevzuat