Sigorta bildirimi gerçek tarihlerle bağdaşmayan, sigorta girişi geç yapılan ve işe giriş tarihi farklı bir tarih olarak bildirilen çalışanlar, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir ve bu doğrultuda işçilik alacaklarının tahsili için işçilik alacakları davası (kıdem tazminatı, fazla mesai ücreti vs.) ve primleri bildirilmemiş/ödenmemiş günler için hizmet tespit davası açabilirler.
İşverenler, uygulamada birçok çalışanı sigorta primleri üzerinden mağdur etmektedir. İşverenler, işçilerin işe başlama tarihlerini, çalıştıkları süreleri, aldıkları ücretleri vb. birçok bilgiyi Sigorta Kurumundan saklamakta, bu yolla da işçileri mağdur etmektedirler.
Sigorta Girişinin Geç Bildirilmesi
İşverenler, bazı durumlarda sigorta giriş kayıtlarını geç yapmakta ve işçileri mağdur etmektedir. Bu halde işçiler iş sözleşmelerini feshedebilir ve sonrasında işçilik alacakları için dava açabilirler. Sigorta girişinin geç yapılması işçinin kıdem süresini ve dolayısıyla birçok hakkını etkilemektedir. Keza emeklilik hesaplamalarında işçinin çalışma süresi ve çalışma yılı önem teşkil etmektedir. Bugün birçok çalışan erken tarihlerde sigortalı olduklarından ötürü emeklilik hakkı elde etmişlerdir. Bu nedenle sigorta primlerinin doğru bir şekilde Kurum’a bildirilmesi çok önemlidir.
Sigorta Primlerinde Sigorta Kayıtlarında Yapılan Diğer Usulsüzlükler
Sigorta kayıtlarında işe giriş tarihinin geç bildirilmesinin yanı sıra Kurum’a gerçek ücretlerin bildirilmemesi de söz konusudur. Bununla birlikte bazı çalışanlara hiç sigorta yapılmamakta, bu yolla hem işçiler hem de devlet mağdur edilmektedir. Bu nedenle sigorta primlerinde yapılan usülsüzlükler işçiyi mağdur ediyorsa bu usulsüzlükler nedeniyle iş sözleşmesi haklı nedenle feshedilebilir.
Sigorta primleri gerçek ücreti üzerinden yatırılmayan işçiler de iş sözleşmelerini haklı nedenle feshedebilirler. Buna ilişkin yazımızı okuyabilirsiniz : Sigorta Primleri Eksik Yatırılan İşçilerin Hakları
Sigorta Girişi Geç Tarihlerde Yapılan İşçinin İş Sözleşmesini Feshi
Belirttiğimiz gibi sigorta başlangıç tarihi gerçeğe uygun olmayan ve mağdur edilen çalışanlar iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Bu fesih bir dilekçe ile yapılabileceği gibi sözlü de yapılabilir lakin tavsiyemiz noter kanalıyla ve bir iş hukuku avukatı ile bu fesih bildiriminin yapılmasıdır. İleride dava aşamasında ispatın sağlıklı yapılabilmesi için noter kanalıyla sözleşmenin feshi işçinin yararına olacaktır.
İş sözleşmesinin feshi ve fesih gerekçelerine ilişkin yazımızı okuyabilirsiniz : İş Sözleşmesinin Feshi
İspat Yükümlülüğü ve Deliller
Resmi kayıtlarda (SGK dökümünde) işe girişiniz geç görünüyorsa, gerçek başlama tarihinizi ispat etme yükümlülüğü size (işçiye) aittir. Mahkemede bu durumu şu delillerle ispatlayabilirsiniz:
- Tanık Beyanları (En Önemli Delil): Sizinle aynı dönemde çalışmış iş arkadaşlarınızın, “Biz birlikte çalışıyorduk, davacı şu tarihte işe başladı” şeklindeki beyanları mahkeme için en güçlü delildir.
- Banka Kayıtları: Sigorta yapılmadan önce hesabınıza “maaş”, “avans” veya şahıs adıyla düzenli ödeme yapılmışsa, bu kayıtlar işe başladığınızı kanıtlar.
- Şirket İçi Yazışmalar ve Belgeler: İşe başladığınız tarihlerde adınıza düzenlenmiş faturalar, irsaliyeler, e-postalar veya WhatsApp yazışmaları.
- Fotoğraf ve Kamera Kayıtları: İş yerinde o tarihte bulunduğunuzu gösteren tarihli fotoğraflar.
İzlenmesi Gereken Hukuki Yol
Sigorta girişi geç yapılan işçi, işten ayrılırken veya çıkarılırken iki farklı hukuki süreci işletebilir:
- İşçilik Alacakları Davası: Doğrudan kıdem ve ihbar tazminatı talep edilir. Bu dava içinde hakim, tanıkları dinleyerek “kıdem süresinin kayıtlardan daha fazla olduğuna” kanaat getirir ve tazminatı gerçek süre üzerinden hesaplar.
- Hizmet Tespit Davası: Eğer amaç sadece tazminat değil, sigorta primlerinin de SGK’ya yatırılmasını sağlamak ve emeklilik gün sayısını kazanmaksa, “Hizmet Tespit Davası” açılmalıdır.
Sigorta Girişinin Geç Yapılması ve/veya Primlerin Eksik Bildirimi ile ilgili Yargıtay Kararı
Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2018/5170 Esas sayılı kararı sigorta girişinin geç yapılmasının yanı sıra diğer ihtimalleri de sıralamakta; sigorta primlerinin eksik yatırılması, sigorta primlerinin hiç yatırılmaması veya düşük ücretten yatırılmasının da işçiye haklı fesih imkanı sağlayacağını belirtmektedir. İlgili kararın gerekçe bölümü şu şekildedir :
İşçinin sigorta primlerinin hiç yatırılmaması veya eksik bildirilmesi, sosyal güvenlik hakkını ilgilendiren bir durum olsa da Dairemizin mülga 1475 sayılı Kanun döneminde istikrar kazanmış olan görüşü, 4857 sayılı İş Kanunu döneminde de devam etmekte olup, sigorta primlerinin hiç yatırılmaması, eksik yatırılması veya düşük ücretten yatırılması hallerinde de işçinin haklı fesih imkânı vardır.
Belirtilen tanık beyanları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, davacının davalı işyerinde 2013 yılı mayıs ayında çalışmaya başlamasına rağmen Sosyal Güvenlik Kurumuna daha sonraki bir tarihte işe giriş bildirimi yapıldığı ve davacının iş akdini işe girişinin Sosyal Güvenlik Kurumuna geç bildirilmesi nedeniyle haklı olarak feshettiği anlaşıldığından kıdem tazminatı talebinin kabulüne karar verilmesi gerekirken yazılı gerekçe reddine karar verilmiş olması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.”
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Sigorta girişi ve kıdem süresi uyuşmazlıklarında müvekkillerimizin en çok merak ettiği soruları derledik.
1. 1.5 yıl çalıştım ama sigortam 8 ay yattı. Kıdem tazminatı alabilir miyim?
Evet, alabilirsiniz. Resmi kayıtlarda 1 yılı doldurmamış görünseniz bile, fiilen 1.5 yıl çalıştığınızı tanık ve diğer delillerle ispatlarsanız, mahkeme sizi 1.5 yıllık kıdemli işçi sayar ve tazminatınızı buna göre hesaplar.
2. İşe girerken “Sigortasız çalışmayı kabul ediyorum” diye kağıt imzaladım. Hakkım kaybolur mu?
Hayır. İş Hukuku’nda işçinin aleyhine olan ve kanuna aykırı sözleşmeler geçersizdir. Sigortasız çalışmayı veya geç sigortayı kabul ettiğinize dair imzaladığınız belge hukuken “yok hükmündedir”. Bu belge, tazminat almanıza engel değildir.
3. Sigortamın geç yapıldığını ispatlarsam işverene ceza verilir mi?
Evet. Mahkeme gerçek çalışma sürenizi tespit ettiğinde veya siz Çalışma Bakanlığı’na şikayette bulunduğunuzda, işverene sigortasız işçi çalıştırmaktan dolayı yüksek idari para cezaları kesilir ve eksik primler faiziyle tahsil edilir.
4. Davada şahit olarak kimi göstermeliyim?
En ideal tanıklar, sizin sigortasız çalıştığınız dönemde o iş yerinde sigortalı olarak çalışan kişilerdir (bordro tanıkları). Ancak iş yerinden müşteriler, komşu esnaflar veya sizi işe gidip gelirken gören servis şoförleri de tanıklık yapabilir.
5. Sigortamın geç yapılması nedeniyle istifa edip tazminat alabilir miyim?
Evet. İşçinin sigortasının hiç yapılmaması, geç yapılması veya primlerinin maaştan düşük gösterilmesi (gerçek ücretin saklanması), işçiye “Haklı Fesih” imkanı verir. Bu durumda istifa etseniz dahi kıdem tazminatına hak kazanırsınız. Ancak istifa dilekçenizi yazmadan önce mutlaka bir avukata danışmalısınız.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu:
Sigorta giriş tarihiniz, sadece bugünkü tazminatınızı değil, gelecekteki emeklilik tarihinizi de etkiler. 1 günlük geç giriş bile emekliliğinizi 1 yıl erteleyebilir. Bu nedenle gerçek çalışma sürelerinizin tespiti hayati önem taşır.