Günümüzde yazılım maliyetlerinin artmasıyla birlikte, pek çok işletme ve şahıs “crack” tabir edilen yöntemlerle lisanssız yazılım kullanımına yönelmektedir. Ancak, özellikle SolidWorks, AutoCAD, Siemens NX, Adobe gibi büyük yazılım firmaları, geliştirdikleri ileri teknoloji takip sistemleri sayesinde korsan kullanımı anlık olarak tespit edebilmektedir.
Lisanssız yazılım kullanımı, basit bir “telif hakkı ihlali” değil, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında hem hapis cezası gerektiren bir suç hem de çok yüksek tazminatlar ödenmesini gerektiren bir haksız fiildir.
Bu yazımızda, lisanssız yazılımın nasıl tespit edildiğini, işyerine yapılan baskın (tespit) süreçlerini ve karşılaşılabilecek mali tabloları inceleyeceğiz.
Lisanssız Yazılım Nasıl Tespit Edilir?
Yazılım firmaları, korsan kullanımı tespit etmek için genellikle şu yöntemleri kullanır:
- Otomatik Bildirim (Phone Home): Yazılımların içine gömülü kodlar, internete bağlanıldığı anda kullanıcının IP adresini, MAC adresini (bilgisayar kimliği), kullanıcı adını ve kullanım saatlerini yazılım firmasının sunucularına gönderir. “Ben interneti kapattım” demek çoğu zaman çözüm değildir, internete bağlandığınız ilk anda geçmiş loglar gönderilir.
- BSA (Business Software Alliance) Denetimleri: Yazılım firmalarının oluşturduğu birlikler, sektördeki şirketleri risk analizine tabi tutar ve ihbarları değerlendirir.
- İhbarlar: İşten ayrılan eski çalışanların veya rakiplerin şikayetleri.
Hukuki Süreç Nasıl İşler? (Tespit ve Baskın)
Süreç genellikle yazılım firmasının vekillerinin (avukatlarının) harekete geçmesiyle başlar:
- İhtarname veya Arama: Genellikle önce “Lisanssız kullanım tespit ettik, lisans satın alın” şeklinde bir uyarı/uzlaşma teklifi yapılır.
- Delil Tespiti (Baskın): Uzlaşma sağlanmazsa, yazılım firması Fikri ve Sınai Haklar Mahkemesi’ne başvurarak “Delil Tespiti” talep eder.
- Bilirkişi İncelemesi: Mahkeme kararıyla polis ve bilirkişiler işyerinize gelir. Bilgisayarlar incelenir, lisanssız yazılımlar tutanağa geçirilir. Bilgisayarlara el konulabilir veya imajları alınabilir.
Cezalar ve Yaptırımlar Nelerdir?
Lisanssız yazılım kullanmanın faturası, yazılımın orijinal fiyatından katbekat fazladır.
1. Tazminat (Mali Yaptırım): FSEK Madde 68 uyarınca; hak sahibi, lisanssız kullanılan yazılımın rayiç bedelinin 3 katına kadar tazminat talep edebilir. Örnek: Lisans bedeli 10.000 Euro olan bir programı korsan kullandıysanız, mahkeme 30.000 Euro tazminata hükmedebilir.
2. Hapis Cezası (Ceza Davası): FSEK Madde 71 uyarınca; bir eseri hak sahibinin izni olmaksızın kullanan kişi hakkında 1 yıldan 5 yıla kadar hapis veya adli para cezasına hükmolunur. Bu suç şikayete tabidir, ancak yazılım firmaları tazminat ödenmediği sürece şikayetlerini geri çekmezler.
3. Ticari İtibar Kaybı: Bilgisayarlara el konulması, işlerin durması ve “korsan kullanan firma” damgası yemek, ticari itibarı zedeler.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu
Lisanssız yazılım kullanımı nedeniyle ofisimize başvuran müvekkillerimiz genellikle ‘Bir şey olmaz, kimse fark etmez’ düşüncesiyle hareket etmiş oluyorlar. Ancak unutulmamalıdır ki, günümüz yazılımları birer ‘ajan’ gibi çalışır. Eğer işyerinize tespit baskını yapıldıysa ve tutanak tutulduysa, manevra alanınız çok daralır. Bu aşamada en stratejik hamle, FSEK 68. madde uyarınca talep edilebilecek fahiş tazminatlarla karşılaşmadan önce, sürecin başında doğru bir hukuki müzakere ile ‘lisanslama (yasallaştırma)’ yoluna gitmektir. Yazılım firmalarının avukatlarıyla yapılacak görüşmelerin mutlaka bir avukat gözetiminde yapılması, aleyhinize delil yaratılmaması açısından hayati önem taşır.
Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)
Mühendislik ve tasarım ofisleri başta olmak üzere, bu konuda en çok merak edilen sorular:
1. “Crack” yapılmış programı sildim, format attım. Yine de ceza alır mıyım?
Tespit davası (baskın) yapılmadan önce format atıp temizlediyseniz, bilirkişi o an bilgisayarda yazılımı bulamayabilir. Ancak, yazılım firmasının elinde daha önceden “IP ve MAC adresi” üzerinden topladığı log kayıtları varsa, bu kayıtlar da delil olarak sunulabilir. Yine de fiziksel tespit yapılamaması savunma açısından elinizi güçlendirir.
2. Sadece eğitim amaçlı veya evde kullandım, ticari iş yapmadım. Cezası var mı?
Kanunen, lisanssız kullanımın “ticari” veya “şahsi” olması suçun oluşumu açısından fark yaratmaz. Ancak tazminat hesaplanırken mahkeme, kullanımın kapsamını ve ticari gelire etkisini takdiri indirim sebebi olarak değerlendirebilir.
3. İşverenim “Benim haberim yoktu, çalışan yüklemiş” diyebilir mi?
Hayır, diyemez. İşveren, işyerindeki tüm cihazların denetiminden ve yasalara uygunluğundan sorumludur. Çalışanın yüklediği korsan yazılımdan dolayı şirket tüzel kişiliği tazminattan, şirket yetkilisi ise cezai yaptırımdan sorumlu tutulur.
4. Yazılım firması avukatları aradı, “Uzlaşalım” diyorlar. Ne yapmalıyım?
Bu aşama çok kritiktir. Genellikle dava açılmadan önce lisans satın almanız ve geçmişe dönük bir “ceza bedeli” ödemeniz karşılığında dosya kapatılır. Eğer gerçekten korsan kullanım varsa, dava sürecindeki “3 katı tazminat + avukatlık ücretleri + yargılama giderleri” riskini almaktansa, profesyonel bir hukuki destekle pazarlık yaparak uzlaşmak (lisanslaşmak) genellikle daha ekonomiktir.
5. IP adresi tespiti tek başına delil olur mu?
Tek başına IP adresi, o yazılımın o bilgisayarda kurulu olduğunu %100 kanıtlamayabilir (IP çakışması vb. iddialar). Bu yüzden mahkemeler genellikle “yerinde inceleme (delil tespiti)” yapılmasını şart koşar. Ancak IP ve MAC adresi eşleşmesi çok güçlü bir “karine” (belirti) oluşturur ve arama kararı çıkartılması için yeterlidir.
Hukuki destek için ofisimizle iletişim kurabilirsiniz : İletişim.
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na buradan ulaşabilirsiniz.