İş Kanunu ve Anayasa ilkeleri gereği toplumun temel ilkelerinden birisi eşitlik ilkesidir. Bu husus hem anayasada hem de İş Kanunu’nda düzenlenmiş olup işverenin işçileri arasında ayrım yapmamasına dayanır. Nitekim İş Kanunu’nun 5. Maddesinde açık bir şekilde eşit davranma ilkesi düzenlenmiştir. İş Kanunu’nun 5. Maddesi ise şu şekildedir:
Eşit davranma ilkesi
‘ Madde 5 – İş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayırım yapılamaz. İşveren, esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmî süreli çalışan işçiye, belirsiz süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamaz. İşveren, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, bir işçiye, iş sözleşmesinin yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde, cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamaz.
Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz. İşçinin cinsiyeti nedeniyle özel koruyucu hükümlerin uygulanması, daha düşük bir ücretin uygulanmasını haklı kılmaz. İş ilişkisinde veya sona ermesinde yukarıdaki fıkra hükümlerine aykırı davranıldığında işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir. 2821 sayılı Sendikalar Kanununun 31 inci maddesi hükümleri saklıdır. 20 nci madde hükümleri saklı kalmak üzere işverenin yukarıdaki fıkra hükümlerine aykırı davrandığını işçi ispat etmekle yükümlüdür. Ancak, işçi bir ihlalin varlığı ihtimalini güçlü bir biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren böyle bir ihlalin mevcut olmadığını ispat etmekle yükümlü olur. ‘
İş Kanunu’nun 5. Maddesinde detaylı bir şekilde düzenlenen eşit davranma borcuna işveren riayet etmeli, işçileri arasında herhangi bir şekilde ayrım yapmamalıdır. Şayet böyle bir ayrımın varlığı ve tespiti halinde işveren, işçisine eşit davranma borcunu ihlal etmesi nedeniyle tazminat ödemek zorunda kalacaktır.
Hangi Hallerde İşverenin Eşit Davranma Borcu Vardır ?
İş Kanunu’nun 5. Maddesi detaylı bir şekilde incelendiği zaman işverenin her halde ve her şartta eşit davranmak zorunda olmadığı anlamı çıkarılacaktır. Nitekim bazı şartların varlığı halinde işverenin eşit davranma yükümlülüğü söz konusudur. Bunlar :
- Esaslı nedenler olmadıkça
- Biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça işverenin eşit davranma yükümlülüğü söz konusu olmayacaktır.
İşverenin, işçileri arasında dil, din, ırk, mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi düşünce vb. hususlarda ayrım yapması halinde eşit davranma borcunu ihlal ettiği sonucuna varılacaktır.
Eşit Davranma İlkesi Hangi Şartlarda Uygulanabilir ?
İşverenlerin işçileri arasında ayrım yapması her zaman eşit davranma ilkesinin ihlal edildiği anlamına gelmemektedir. Nitekim uygulamada ve öğretide bazı şartların oluşmuş olması gerekir. Buna göre bir işverenin, işçileri arasında ayrım yaptığını iddia ediyorsak öncelikli olarak o işçilerin aynı işyerinde çalışmaları gerekmektedir. Nitekim işçilerin işyerinde bir topluluğu oluşturması, mesai arkadaşı olmaları ve statülerinin aynı olması da bu ilkenin ihlalini değerlendirirken etken olacaktır.
Eşit Davranma İlkesine Aykırılık Teşkil Eden Bazı İşveren Davranışları
Eşit davranma borcuna aykırılık uygulamada sıkça karşılaşılmayan fakat ağırlıklı olarak din ve cinsiyet içerikli olarak karşımıza çıkan bir borca aykırılıktır. Bu hallere bazı örnekler vermek yerinde olacaktır :
- İşçilerin bazıları için servis hizmeti verilmesine rağmen servis hizmetinden faydalanamayan işçilere yol ücreti de verilmiyorsa işveren eşit işlem borcuna aykırı davranmış kabul edilir. (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2011/43670 K.)
- Diğer işçilere zam uygulanmasına rağmen bazı işçilere zam yapılmaması işverenin eşit davranma borcuna aykırılık teşkil eder. (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2007/6150 K.)
- İşçinin hamile olması nedeniyle iş sözleşmesinin feshedilmesi işverenin eşit davranma borcuna aykırılık teşkil eder.
- İşveren, hamile olan işçileri veya evli olan işçileri başka görevlere veriyor ise eşit davranma borcuna aykırı davranmış olur.
- Herhangi bir şekilde bazı işçilere uygulanan uygulamalar (sosyal haklar vb.) bazı işçilere uygulanmıyorsa eşit davranma borcuna aykırılık söz konusudur.
- Bazı işçilere ikramiye verilip bir kısım işçiye ikramiye verilmemesi eşit davranma borcuna aykırılık teşkil eder. Fakat performansa dayalı bir ikramiye sistemi söz konusu ise eşit davranma borcuna aykırılık yoktur.
- Farklı statüdeki işçilerin zam oranlarının farklı olması eşit davranma borcuna aykırılık teşkil etmez.
- İkramiye, prim konularında tam süreli işçi – kısmi süreli işçi ayrımı yapılamaz, böyle bir uygulama eşit davranma borcuna aykırılık teşkil eder.
İşveren İşçilerine Eşit Davranmıyor ise İşçilerin Hakları Nelerdir ?
Bir işyerinde işveren, yukarıda saydığımız hususlarda veya benzeri hususlarda işçileri arasında ayrım yapıyor ve eşit davranmıyor ise işçiler iş sözleşmelerini haklı nedenle feshedebilir, buna bağlı olarak tazminatlarını almaya hak kazanabilirler. Bu noktada işçi, hem kıdem tazminatını hem de eşit davranma borcunun ihlaline dair verilecek tazminatı almaya hak kazanacaktır. Aşağıda da sizlere eşit davranma borcuna ihlal halinde ödenmesi gereken tazminatı ve detaylarını aktaracağız :
Eşit Davranmayan İşverenin Ödemesi Gereken Tazminat : Eşit Davranmama Tazminatı
İşveren, eşit davranma borcunu ihlal ederse İş Kanunu’nun 5. Maddesi gereğince işçinin ücretinin 4 katına kadar olan uygun bir tazminatı ödemek zorunda kalacaktır. İşçinin tazminata esas ücreti, çıplak ücret olacak ve hesaplama çıplak ücret üzerinden yapılacaktır.
İşçi, eşit davranma borcu nedeniyle talep edeceği tazminatın yanı sıra bu süreçte mahrum kaldığı haklarını da talep edebilir.
Eşit Davranma Borcuna Aykırılık Halinde Ödenecek Tazminatta Faiz (Eşit Davranmama Tazminatında Faiz)
İşveren, işçileri arasında eşit davranma borcuna aykırılık teşkil eden bir harekette bulunmuşsa eşit davranmama tazminatını ödemeye mahkum olacaktır. Bu tazminat, İş Kanunu anlamında bir ücret niteliğinde olmayıp tazminat niteliğinde olması nedeniyle hükmedilecek faiz oranı yasal faiz oranı olacaktır.
Eşit Davranmama Tazminatında Zamanaşımı
Eşit davranma borcuna aykırılık halinde verilecek tazminat ‘tazminat’ niteliğinde olması nedeniyle zamanaşımı da genel hükümler çerçevesinde belirlenecektir. Buna göre zamanaşımı 10 yıl olacak ve 10 yılın geçmesiyle birlikte eşit davranmama nedeniyle talep edilecek tazminat zamanaşımına uğrayacaktır.
Eşit Davranma Borcuna İlişkin Yargıtay Kararı (Eşit İşlem İlkesi)
Eşit davranma borcuna ilişkin aşağıda Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin bir kararını iletmekteyiz :
Yargıtay kararları sorgulama ekranına buradan ulaşabilirsiniz.
İş Hukuku ile ilgili detaylı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.
Merhaba, ben özel sektör çalışanıyım .iş sözleşmesi vs gibi herhangi bişe yok . şirketimde ücret eşitsizliği sıkıntısı yaşıyorum. bulunduğum bölüm( satış pazarlama ) 4 kişiyiz, diğer çalışanlarına göre +/- 2.500tl düşük ücretle çalışıyorum. prim sistemi, başarı değerlemesi yok, düz maaş alıyoruz. eğitim düzeyimiz aynı hatta birinin hem kidemi hem eğitim seviyesi benden daha aşağılarda (torpilli) fakat maaşı 2.000 tl yukarıda . 8 senedir çalışmaktayım. sıkıntımı patrona 3 kez aktardım, 2 sinde tamam diyerek oyaladı 3.sünde tersledi. bu sebepten hakkımı hukuki yolla almak istedim . “eşit iş eşit ücret” kanunu nu duydum . Bu şekilde Maaş denkleştirmesi ve geçmişe yönelik maaş farkımı tahsil etme durumum söz konusu olabilir mi ?
-eksik belirttiğim yada merak ettiğiniz farklı hususlar varsa sorularınızı ve cevaplarınızı bekliyorum .
Merhaba,
İşverenlerin sözleşme özgürlüğü söz konusudur. İşçileriyle dilediği gibi sözleşme yapabilir, maaş tayin edebilir. Şayet çalışma süreniz boyunca bahsettiğiniz kişilere zam yapılırken size zam yapılmamışsa burada eşitliğe aykırı bir işlem söz konusu olacaktır.
Yaklaşık 3 yıldır Çalıştıgım firmada 20 personelden 17 sı zam alırken biz 3 personele zam yapılmadı bu durumda eşitsizlik ilkesinden dolayı iş sözleşmesini fesh edip tazminat alabilrmiyim.
Merhaba,
İşverenin bu davranışı eşitlik ilkesine aykırılık teşkil eder ve sözleşmeyi fesih imkanı tanır.
Emre bey
çalıştığım şirket istabul,izmir,ankara illerinde çalışan kişilere farklı yemek ücreti diğer illerde çalışanlara daha düşük yemek ücreti yatırmaktadır
bu durum çalışanlar arasında eşitlik ilkesine ayrımıdır ?
bilgilendirme yaparsanız sevinirim
iyi çalışmalar
Merhaba,
Şahsi kanaatimize göre bu eşitlik ilkesine aykırılık teşkil etmez.
Merhabalar,
Benm ilk basladigim senede maasim1250tl idi sonra 1500 tl ololdu.mudur yardimciyla sorunlar yasadim department degistirmek istedim dilekce verdim.ama bi sekilde kaldim departmentlar ddolmus.bu sene ise 1500tl idi 1650tl yaptlar diger yeni giren arkadssima 1200tl 1500tl yaptilar .maas gizliligi var ama biz bi sekilde ogrendik .izinde oldugum icin imzalamadm kagidi.kagidi.imzalamazsam isden atilirmiyim yoksa itiraz dilekcesimi verim
Merhaba,
İşveren ücret eşitliğini sağlamak için bu şekilde hareket etmiş olabilir.
Mehmet Bey,
kendimi nasil savunabilecegim
istifa etmeyi düşünüyorum
eşitsizlik den dolayi
Merhaba
2 yıl önce bir şirkette yönetici olarak işe başladım.Maaş konusunda anlaştık.İşe başladıktan sonra işyerinde çalışan eski çalışanlara yılda 2 defa ikramiye uygulamasının olduğunu 1 defada performansa dayalı prim ödendiğini ama yeni başlayanlara ise bu uygulamanın kişiye göre keyfi olarak değişerek uygulandığını gördüm.Sorumluluğu benden çok az olan bir memur bile yıllık toplamda benden daha fazla gelir elde ediyor.Bu eşitlik ilkesine aykırılık teskil etmez mi?
Merhaba,
İşveren her işçisi ile farklı anlaşmalar yapabilir. Sizinle prim hususunda bir anlaşma yapılmamışsa eşitlik ilkesine aykırılık teşkil etmeyecektir.
Merhabalar 9 yıldır çalıştığım işyerinde yaklaşık 400 kişi çalışmakta ve bu yıl herkeze zam yapıldı bir tek bana hiç zam yapılmadı konuştum nedeni ni sordum rapor almışsın dediler belimden eahatsızlığum nedeniyle raporlarım var beni tazminatsız çıkartmak istiyor müdür ne yapmalıyım 5. Madde benim durumuma uygun mu razminatımı nasıl alırım lütfen yardımcı olun. Teşekkürler.
Merhaba,
Eşitlik ilkesine aykırılık nedeniyle iş sözleşmenizi feshedebilir ve haklarınızı talep edebilirsiniz.
Merhaba emre bey biz bir kamu bankasında taşeron şirket üzerinden ö.g.g olarak çalışıyoruz ve yaklaşık 3 yıldır zam almıyoruz bankamızın kendi kadrolu güvenlikleride var (sayılarını tam net bilmiyoruz) ve onlar bankanın her türlü imkanlarından faydalanıyorlar ve her sene zamlarını alıyorlar ve sendikadayada üyeler ama bizler olamıyoruz burda şahsi kanaatinizce bir eşitsizlik varmıdır yardımcı olursanız seviniriz tşk ler.
Merhaba,
Maaşınız taşeron şirket üzerinden yatıyor ise maalesef eşitsizlik ilkesini kullanamazsınız.
Merhaba
Şişecam’ın bir fabrikasında taşeron üzerinden askeri ücretle “Yurtdışı jojistik sorumlusu” olarak çalışıyorum. Emsal işimi yapan kişiler benim 2,3 katı kadar maaş, yılda 4 maaş ikramiye, yakacak yardımı, bayram harçlığı v.b. ek ücretler almaktadırlar ama ben bunların hiç birisinden faydalanamıyorum. Evlilik yaparak kıdem tazminatını alarak şuanda işten ayrıldım. Geçmişe dönük eşit davranma ilkesine ve ikramiye, yakacak yardımı v.s ücretler için dava açabilir miyim? Eğer açarsam kazanabilir miyim?
Yardımınız içim şimdiden teşekkür ederim.
Merhaba,
Taşeron olduğunuz için durumunuz sıkıntılı fakat yine de dava açabilirsiniz.
Merhaba,
Satış konusunda firmanızın nasıl çalıştığı önemli. Size bu siparişleri mecbur kılıyor iseler dediğiniz gibi bir ihtarname çekerek durum hakkında işverenden girişimde bulunmasını isteyebilirsiniz.