İsim ve soyisim, bir bireyin toplum içindeki kimliğidir ve kişilik haklarının ayrılmaz bir parçasıdır. Türk Medeni Kanunu, kişiye sıkı sıkıya bağlı bu hakkın korunmasına büyük önem verir. Ancak bazen taşıdığımız soyadı; ailevi travmaları hatırlatması, gülünç olması, telaffuzunun zor olması veya mesleki itibarımızı zedelemesi nedeniyle bir yük haline gelebilir.

Pek çok kişi soyadı değişikliğinin imkansız veya çok zor olduğunu düşünse de, “haklı sebeplerin” varlığı halinde mahkeme kararıyla soyadınızı değiştirmeniz mümkündür. Bu yazımızda; 2026 yılı itibarıyla soyadı değişikliği davası şartlarını, hangi sebeplerin “haklı sebep” sayıldığını ve dava sürecini tüm detaylarıyla inceleyeceğiz.

Not: Hem adını hem soyadını birlikte değiştirmek isteyenler veya genel prosedürü merak edenler [İsim ve Soyisim Değişikliği Davaları] başlıklı genel rehberimizi inceleyebilirler.

Soyadı Değişikliği İçin “Haklı Sebep” Nedir? (TMK Madde 27)

Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesi, soyadı değişikliği için tek bir şart arar: Haklı Sebep. Kanun koyucu “haklı sebebin” ne olduğunu tek tek saymamış, bunu hakimin takdirine bırakmıştır. Ancak Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre aşağıdaki durumlar haklı sebep olarak kabul edilmektedir:

1. Gülünç, Çirkin veya Ahlaka Aykırı Anlamlar

Soyadının toplum içinde alay konusu olması, kişinin psikolojisini ve sosyal ilişkilerini olumsuz etkiler. (Örneğin: “Dönek”, “Çakal”, “Aptal” gibi anlamlara gelen soyadları).

2. Ailevi Sorunlar ve Travmalar (Babadan Kalan Soyadı)

Kişi, babası veya ailesiyle bağlarını koparmış olabilir. Babasının ağır bir suç işlemiş olması, aile içi şiddet geçmişi veya babanın aileyi terk etmesi gibi durumlar, kişinin o soyadını taşımasını manevi bir işkenceye dönüştürebilir. Yargıtay, kişinin “manevi aidiyet hissetmediği” bir soyadını taşımaya zorlanamayacağına hükmetmektedir.

3. Telaffuz Zorluğu ve Karışıklık

Yazımı veya okunuşu zor olan, sürekli yanlış anlaşılan soyadları.

4. Tanınan/Bilinen Başka Bir Soyadını Kullanmak

Kişi, sosyal veya iş çevresinde fiilen başka bir soyadı ile tanınıyorsa ve bunu şahitlerle ispatlayabiliyorsa, nüfustaki soyadını buna uygun hale getirebilir.

Nüfus Müdürlüğünden Soyadı Değişikliği (Mahkemesiz Yol) Devam Ediyor mu?

Kamuoyunda “e-Devletten soyadı değişikliği” olarak bilinen uygulama (7039 Sayılı Kanun), sadece yazım ve imla hataları ile sınırlı, geçici bir düzenlemeydi. Eğer soyadınızda bir harf hatası yoksa ve siz soyadınızı tamamen değiştirmek istiyorsanız (Örneğin: “Yılmaz” soyadını “Demir” yapmak istiyorsanız), Nüfus Müdürlüğü’ne başvuramazsınız. Mutlaka Asliye Hukuk Mahkemesi’nde dava açmanız gerekmektedir.

Dava Süreci Nasıl İşler?

1. Görevli Mahkeme: Asliye Hukuk Mahkemesi.
2. Yetkili Mahkeme: Davacının yerleşim yeri (ikametgah) mahkemesi.
3. Davalı: Nüfus Müdürlüğü (Dava, kişilere değil devleti temsilen Nüfus Müdürlüğü’ne karşı açılır).
4. İspat: Haklı sebebin varlığı; tanık (şahit) beyanları, varsa sabıka kayıtları veya diğer belgelerle ispatlanmalıdır.
5. İlan: Mahkeme kararı kesinleştikten sonra, yeni soyadınızın ulusal veya yerel bir gazetede ilan edilmesi gerekir.

Kadınlarda Soyadı Değişikliği ve “Bekarlık Soyadı”

Anayasa Mahkemesi’nin son dönemde verdiği iptal kararlarıyla birlikte, kadınların evlendikten sonra sadece bekarlık soyadını kullanabilmeleri önündeki engeller hukuken kalkmıştır. Ancak uygulamada nüfus müdürlüklerinde sorun yaşamamak adına, bu taleplerin de dava yoluyla tescil edilmesi gerekebilmektedir. Boşanan kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmaya devam etmesi için de yine hakimin izni (ve kocasının rızası/zarar görmemesi şartı) gerekmektedir.

Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu: “Keyfi Değişiklikler ve Reddedilme Riski”

“Soyadı değişikliği davalarında en sık yapılan hata, talebin mahkemeye ‘canım öyle istedi’ basitliğinde sunulmasıdır. Hakimler, soyadının bir soybağı göstergesi olduğunu ve kamu düzenini ilgilendirdiğini gözetirler.

Özellikle suç kaydını gizlemek veya alacaklılardan kaçmak amacıyla yapılan soyadı değişikliği talepleri mahkemece ve Emniyet araştırmasıyla tespit edilir ve reddedilir. Bu nedenle dava dilekçesinde ‘haklı sebebin’ (örneğin babayla yaşanan travmatik kopuşun) hukuki bir dille ve delillerle, samimiyetle anlatılması davanın kazanılması için hayati önem taşır.”

Sık Sorulan Sorular (S.S.S.)

1. Soyadı değişikliği davası ne kadar sürer?

Mahkemenin yoğunluğuna göre değişmekle birlikte, tanıkların ilk celsede hazır edilmesi durumunda ortalama 3-5 ay içinde sonuçlanmaktadır.

2. Soyadımı değiştirirsem çocuklarımın soyadı da değişir mi?

Eğer baba soyadını değiştirirse; velayeti altında bulunan 18 yaşından küçük çocukların soyadı da babayla birlikte otomatik olarak değişir. Eşin soyadı ise değişmez (eş dilerse ayrı dava açabilir veya kocasının yeni soyadını alabilir, bu durum evlilik birliğinin devamına göre değişir).

3. İstediğim her soyadını alabilir miyim?

Hayır. Yeni seçilen soyadı; Türk örf ve adetlerine aykırı olmamalı, gülünç olmamalı ve rütbe/memuriyet bildirmemelidir (Örn: Paşa, Yüzbaşı vb. soyadı olarak alınamaz).

4. 18 yaşından küçükler soyadını değiştirebilir mi?

18 yaşından küçükler, velileri (anne ve babası) aracılığıyla bu davayı açabilirler.

Nüfus Hizmetleri Kanunu’na buradan ulaşabilirsiniz.