Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay 2. Hukuk Dairesi kararları doğrultusunda velayet sahibi anne, kendi soyadını haklı bir nedenin varlığı halinde ve velayet hakkı kapsamında çocuğuna verebilir.

Bu konu, Türk hukukunda son yıllarda Anayasa Mahkemesi kararlarıyla en çok değişime uğrayan ve müvekkiller tarafından en yoğun talep gören konulardan biridir. Eskiden kesin kurallarla “Hayır” denilen bu durum, günümüzde “Çocuğun Üstün Yararı” ilkesi gözetilerek mümkün hale gelmiştir. Ancak bu kendiliğinden olan bir işlem değil, bir dava sürecini gerektirir.

Türk Medeni Kanunu’nun 27. maddesinde ‘adın değiştirilmesi ancak haklı sebeplere dayanılarak hakimden istenebilir’ denilmiş ve haklı sebebin varlığına ve bu talep için dava açılması gerekliliğine önem atfedilmiştir.

Velayet Sahibi Annenin Çocuğuna Kendi Soyadını Vermesi

Eskiden Nüfus Hizmetleri Kanunu ve Medeni Kanun, çocuğun soyadının babaya bağlı kalmasını zorunlu kılıyordu. Ancak Anayasa Mahkemesi, velayet hakkına sahip olan babanın çocuğun soyadını belirleyebilip, aynı hakka sahip annenin belirleyememesini Anayasa’nın 10. maddesindeki Eşitlik İlkesine aykırı bulmuştur.

Yüksek Mahkeme; “Velayet hakkı ve bu haktan kaynaklanan yetkiler açısından anne ve baba eşittir” diyerek, velayeti elinde bulunduran annenin de çocuğun soyadını değiştirme hakkı olduğuna hükmetmiştir.

Yargıtay 2. Hukuk Dairesi’nin kullandığı şu ifadeler velayet hakkı sahibi annenin çocuğuna kendi soyadını verebileceğini göstermektedir :

Hangi Durumlarda Anne Soyadını Verebilir?

Annenin çocuğuna kendi soyadını verebilmesi için Nüfus Müdürlüğü’ne başvurması yeterli değildir; bu işlem için Aile Mahkemesi’nde dava açılması gerekmektedir.

Mahkemelerin bu davalarda aradığı en temel kriter “Çocuğun Üstün Yararı” dır.

• Çocuğun babasıyla soyadının farklı olması, okul veya sosyal hayatta çocuk için travmatik bir durum yaratıyor mu?
• Çocuk annesiyle yaşıyor ve annesinin yeni ailesiyle bütünleşmiş durumda mı?
• Baba ile çocuk arasında ciddi bir kopukluk var mı?

Mahkeme, bu soruların cevabını arar. Eğer soyadı değişikliği çocuğun psikolojisini olumsuz etkilemeyecekse ve çocuğun yararına ise, hakim değişikliğe onay verir.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Velayet hakkına ilişkin taleplerde görevli mahkeme Aile Mahkemeleridir. Anne tarafından velayet hakkına dayanılarak çocuğun soyadının değiştirilmesine ilişkin davalarda da görevli mahkeme Aile Mahkemesi olacaktır.

Anne tarafından çocuğun soyadını değiştirmek için açılacak davalarda yetkili mahkeme davacının ikametgah yeri mahkemeleridir. İkametgaha bağlı olmayan Mahkemede açılacak davalar yetkisizlik nedeniyle; Aile Mahkemesi’nde açılmayan davalar ise görevsizlik nedeniyle reddedilecektir. Bu nedenle mutlaka bir avukat ile bu işlemleri sürdürmeniz gerekmektedir.

Davacı ve Davalı Sıfatı

Soyadı değişikliği davalarında davacı sıfatı velayet hakkı sahibi kişi olacaktır. Genellikle velayet sahibi anneler bu davaların davacısı sıfatındadır. Önemli olan nokta ise davalı sıfatıdır. Soyadı değişikliği davalarında davalı sıfatı Nüfus Müdürlüğünde iken velayet hakkına dayanarak açılacak soyadı değişikliği davalarında hem Nüfus Müdürlüğü hem de müşterek çocuğun babası davalı olarak yer alacaktır.

Haklı Neden

Nüfus davalarında değişiklik yapabilmek için haklı nedenin varlığı aranır. Uygulamada ve Yargıtay kararlarında haklı neden olarak şu başlıklar sayılabilir :

• Milli kültüre, örf veya adete uygun olmama
• Alay edilebilir, kötü anlam ifade edebilir olma
• Mesleki açıdan adın zedeleyici olması
• Başka bir isimle tanınmış olma
• Din Değişikliği

Çocuğun Görüşü Önemli mi?

Evet. Türkiye’nin taraf olduğu Çocuk Hakları Sözleşmesi gereği, idrak çağındaki (genellikle 7-8 yaş ve üzeri) çocukların görüşü mahkemece dikkate alınır. Hakim, uzman pedagog eşliğinde çocukla görüşerek, soyadının değişmesini isteyip istemediğini sorar. Çocuğun isteği, davanın seyrini doğrudan etkiler.

Tanık Beyanları

Velayet hakkına dayanarak çocuğunun soyadını değiştirmek isteyen anne, haklı bir nedene dayanmalı, bu haklı nedenini de tanıklar yoluyla ispat etmelidir. Elbette yazılı deliller var ise kullanılacaktır lakin bu tip davalarda yazılı delil olması çok muhtemel olmayıp tanık beyanları üzerinden hareket edilecektir. Bu nedenle tanık beyanları önemlidir.

Yargılama Süresi

Soyadı değişikliğine ilişkin yargılamalar tek celsede sonuçlansa da Aile Mahkemelerinde açılacak soyadı değişikliğine ilişkin davalar daha uzun sürelerde sonuçlanabilmektedir. Bu nedenle haklı nedenin varlığı iyi saptanmalı, tanık beyanları buna göre hazırlanmalı ve iddia sağlıklı bir şekilde ispatlanmalıdır.

Velayet hakkı kapsamında açılacak soyadı değişikliği davalarında ortalama yargılama süresi 4-8 ay olup bu süreler kısalabilir ve uzayabilir.

Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)

Müvekkillerimizden gelen, annenin soyadını çocuğa vermesi süreciyle ilgili en popüler sorular ve yanıtları:

1. Çocuğumun soyadını değiştirmek için babasının izni şart mı?

Hayır, babanın izni veya rızası şart değildir. Velayet sizde ise ve çocuğun soyadının değişmesinde hukuki yarar varsa, baba itiraz etse dahi mahkeme kararıyla çocuğun soyadını değiştirebilirsiniz.

2. Çocuğun soyadı değişince babasıyla miras ilişkisi kesilir mi?

Kesinlikle hayır. Soyadı değişikliği sadece bir kimlik düzenlemesidir. Çocuğun babasıyla olan “soybağı” devam eder. Dolayısıyla çocuk, babasının mirasçısı olmaya devam eder ve babadan nafaka almaya da devam edebilir.

3. Yeniden evlendim, çocuğum üvey babasının soyadını alabilir mi?

Bu durum “evlat edinme” prosedürü ile mümkündür. Eğer yeni eşiniz çocuğunuzu evlat edinirse, çocuk babanın (yeni eşin) soyadını alır. Ancak evlat edinme olmadan, sadece annenin yeniden evlenmesiyle çocuk doğrudan üvey babanın soyadını alamaz; ancak annenin soyadı davası açarak kendi (yeni) soyadını çocuğa vermesi mümkündür.

4. Dava ne kadar sürer?

Mahkemelerin iş yoğunluğuna ve tebligat süreçlerine göre değişmekle birlikte, “Çocuğun Soyadının Değiştirilmesi Davası” genellikle 4 ila 8 ay arasında sonuçlanmaktadır.

5. Nüfus Müdürlüğü’ne dilekçe vererek soyadı değiştirebilir miyim?

Hayır. Nüfus Müdürlükleri, mahkeme kararı olmadan velayet sahibi annenin talebiyle çocuğun soyadını değiştiremez. Mutlaka Aile Mahkemesi’nde dava açılması ve kararın kesinleşmesi gerekir.

Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu:

Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır. Her çocuğun durumu ve aile dinamikleri farklıdır. Hak kaybı yaşamamak adına dava sürecini bir avukatla yürütmeniz tavsiye edilir. İletişim sekmesinden tarafımıza ulaşabilirsiniz : İletişim

Türk Medeni Kanunu ve ilgili diğer kanunlara buradan ulaşabilirsiniz.