Boşanma süreci eşler için zorlu olsa da, bu sürecin en hassas noktası şüphesiz müşterek çocukların durumudur. Türk Medeni Kanunu’na göre velayet, sadece bir hak değil, aynı zamanda çocuğun geleceği için bir sorumluluktur. Mahkemeler, velayet kararını verirken ebeveynlerin isteklerinden ziyade, hukukumuzun temel taşı olan “Çocuğun Üstün Yararı” ilkesini gözetir.
Peki, hakim velayeti kime vereceğine nasıl karar verir? Annenin çalışmıyor olması veya babanın maddi durumunun çok iyi olması sonucu değiştirir mi? Bu yazımızda velayet davalarındaki kritik kriterleri, uzman pedagog görüşlerinin etkisini ve sıkça sorulan soruları sizler için derledik.
Boşanmada Velayet Kime Bırakılır? Kriterler Nelerdir?
Hakim, velayet düzenlemesini yaparken çocuğun bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişimini en iyi kimin sağlayacağına bakar. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre öne çıkan kriterler şunlardır:
1. Çocuğun Yaşı (Anne Şefkatine Muhtaçlık)
Özellikle 0-3 ve 3-6 yaş grubundaki çocukların anne bakımına ve şefkatine mutlak derecede muhtaç olduğu kabul edilir. Annenin yaşam tarzı veya maddi durumu çocuğun sağlığını ciddi şekilde tehdit etmedikçe, bu yaş grubunda velayet genellikle anneye verilir.
2. Kardeşlerin Ayrılmaması İlkesi
Pedagojik açıdan, boşanma travması yaşayan çocukların bir de kardeşlerinden ayrılması istenmez. Mahkemeler zorunlu bir sebep olmadıkça kardeşlerin velayetini aynı ebeveyne vermeyi tercih eder.
3. Çocuğun İsteği (İdrak Çağı)
Çocuk idrak çağındaysa (genellikle 8 yaş ve üzeri, Yargıtay uygulamalarında bazen 12 yaş sınırı dikkate alınır), mahkeme bizzat çocuğa kiminle kalmak istediğini sorar. Çocuğun beyanı, karar verilirken önemli bir delildir.
4. Maddi Durum Tek Başına Belirleyici Değildir
Toplumdaki yaygın inanışın aksine, babanın maddi durumunun çok iyi, annenin ise kötü olması velayetin babaya verileceği anlamına gelmez. Maddi eksiklikler “İştirak Nafakası” ile giderilebilir. Asıl olan manevi bakım gücüdür.
Ortak Velayet Nedir? Türkiye’de Uygulanıyor mu?
Eskiden Türk hukukunda velayet mutlaka bir tarafa verilirdi. Ancak Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve güncel Yargıtay kararları ışığında, artık “Ortak Velayet” mümkündür. Ebeveynlerin anlaşması ve çocuğun yararının bulunması halinde, hakim her iki ebeveynin de velayet hakkına sahip olmasına karar verebilir.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu
Mahkeme süreci boyunca ebeveynlerin birbirini çocuk üzerinden cezalandırmaya çalışması (çocuğu göstermemek, diğer ebeveyni kötülemek), pedagog raporlarına olumsuz yansır ve velayeti almanızı zorlaştırabilir. Mahkeme heyeti ve uzmanlar, hangi ebeveynin çocuğun diğer ebeveynle ilişki kurmasını desteklediğine (ebeveyn yabancılaştırması yapıp yapmadığına) çok dikkat eder. Haklılığınızı ispatlarken çocuğun psikolojisini korumak, davanın seyri açısından en stratejik adımdır.”
“Boşanma davalarında müvekkillerime her zaman hatırlattığım en önemli husus şudur: Çocuk, eşinizle aranızdaki savaşın bir aracı değildir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Bu bölümde, ofisimize en sık yöneltilen soruları ve kısa cevaplarını bulabilirsiniz.
Eşimin beni aldatmış olması (zina), velayeti almama engel mi?
Hayır, doğrudan engel değildir. Aldatma (zina), eşler arasındaki kusur durumunu ve tazminatı etkiler. Ancak aldatan eş, çocuğun bakımını ihmal etmiyor ve ona zarar vermiyorsa, velayeti alabilir. Velayette “eş” sıfatı değil, “ebeveyn” sıfatı yargılanır.
Çalışmıyorum, gelirim yok. Çocuğumun velayetini alabilir miyim?
Evet, alabilirsiniz. Mahkeme, çalışmayan ebeveyne velayeti verdiğinde, diğer ebeveynin çocuğun giderleri için “iştirak nafakası” ödemesine hükmeder. Gelirinizin olmaması velayeti kaybetme sebebi değildir.
Çocuğum 10 yaşında, mahkemede fikri sorulur mu?
Evet. Türkiye’nin taraf olduğu Çocuk Hakları Sözleşmesi gereği, kendini ifade edebilecek olgunluğa erişmiş (idrak çağındaki) çocukların görüşü alınmalı ve uzman (pedagog) raporuyla desteklenmelidir.
Velayet kararı sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Velayet kararları “kesin hüküm” teşkil etmez. Şartların değişmesi (örneğin velayet sahibi ebeveynin çocuğu ihmal etmesi, yeniden evlenip çocuğa kötü davranılması vb.) durumunda “Velayetin Değiştirilmesi Davası” açılabilir.
Velayeti alan taraf çocuğu bana göstermezse ne yapabilirim?
Mahkeme, velayeti vermediği taraf ile çocuk arasında “Kişisel İlişki” kurulmasına hükmeder. Eğer karşı taraf bu karara uymaz ve çocuğu göstermezse, icra kanalıyla veya “Çocuk Teslimi”ne dair yeni yasal düzenlemeler çerçevesinde hukuki yollara başvurulabilir.
Dede ve babaanne ile anneannenin torunları ile görüştürülmemesi halinde açılacak dava hakkındaki yazımızı okuyabilirsiniz : Torun ile Kişisel İlişki Davası Nedir?
Türk Medeni Kanunu’na buradan ulaşabilirsiniz.
Merhabalar eşimin bir çok borcu nedeniyle İstanbul’a kardesimin yanına taşındık borcumuzu ödeyip evimizi yaptırana kadar kardeşimin yanımda kalıp birlikte calisacaktik ama eşim sekiz ay sonra bana birden temmuz birde ailemin yanına tasinacagiz dedi ben kabul etmedim çünkü evlendigimiz ilk günden beri ailesi bana sözlü şiddet uyguladı bizi yanlarından kendileri gonderdi hiç bir şekilde yardımda bulunmadilar sürekli bizi zor durumda bırakmak için ellerinden geleni yaptılar benim 10 yaşında ve 4 yaşında iki oğlum var çalışıyorum küçüğünü kreşe gönderiyorum boşanma durumunda çocuklarımı benden alma şansı olurmu
Merhaba,
Velayet durumunda bir adım öndesiniz. Yine de boşanma davanızda kendinizi bir avukat ile temsil ettiriniz.
Merhaba 8 ay önce boşandım velayeti kayinvaldemin tehditleriyle babaya vermek zorunda kaldım şimdi oğlumla günde sadece birkez gorusturuyorlar oğlum henüz 10 yaşında ve orda kalmak istemediğini söylüyor. Velayet davası açsam çocuğu alabilirmiyim
Merhaba,
Yakın zaman önce boşanmışsınız. Bu nedenle mahkeme talebinizi kuvvetle muhtemel kabul etmeyecektir.
Merhabalar. Benim iki cocugum var. 11 ve 12 yaslarinda..Velayetleri bende. Onlari Annem (Babannesi) buyuttu.Cocuklar Annemden bana gelmek istemiyorlar. Ikinci evliligimi yaptim. Cok istedim yanima gelmelerini fakat bir turlu gelmiyorlar. Annemde Velayeti kendi tarafina istiyor.Bende kabul ettim Bu konuda hangimizin mahkeme acmasi gerekir.Nasil bir yol izlemeliyiz..
Merhaba,
Eşlerden birinin hayatta olması halinde velayet başkasına devredilemez.
Merhaba mehmet bey yazıları gördüm. Bişi danisabilirmiym.benim bi kızım var 14 yaşında lise ye gircek.ilk evlililgmden velayeti bnde ama babası arayıp zorla izmirde okuyacağını söylüyor.kizim istemiyor.biz konya da yasiyoruz.siz de napmaliym.
Uzaklaştırma alayımı…
Tesekkurler
Merhaba,
velayeti sizde ise eğitim ve öğretim hususunda da tercih hakkı sizindir. Bu nedenle tercihiniz ne ise o doğrultuda hareket etmeniz gerekir. Eğer eski eşiniz rahatsızlık veriyorsa kolluk kuuvetlerine bildirip uzaklaştırma kararı da aldırabilirsiniz. İlgili mercii kararını verecektir.
2018 yılında esimle anlasmali olarak ayrldm ve 5 yaşındaki kizimin velayetinde babasnda dava açsam alabilirmiyim şuan
Merhaba,
5 yaşındaki kız çocuğunun anneye muhtaç olduğu açıktır. Boşanmanın üzerinden de 2-3 yıl geçmiş bulunmaktadır. Dava açılabilir.
Annenin ve babanin rızası olduğu sürece çocuğu anaanne ve dedesine verebilir mi
Merhaba,
Anne ve babanın rızası var ise ihtilaf bu durumun neresindedir ? İhtilaf yok ise bize bunu sormanızın bir manası yok maalesef.
Mehmet bey sizi internetten araştırma yaparken buldum tarsustan yazıyorum size bi kaç sorum olacak yardımcı olursanız sevinirim
Ben yaklaşık 4 yıl önce boşandım oğlum 6 yaşında eski eşim kocaelinde evlenip gidecek lakin velayeti almak istiyorum evleneceği kişi yuvamızı yıkan kişidir ayrıca şuan nikahları yok ve buraya geldiğinde aynı yatağı paylaşıyorlar ış bunu oğlum söyledi aynen şu cümlelerle anneme söylemiş ” babaanne o geldiğinde annemle yatıyor ben anneannemle yatıyorum ” bunun oğlumun psıkolojısını etkilediği düşünüyorum alabilir miyim velayeti yada başka neler sunabiliriz mahkemeye
Cevaplarsanız sevinirim iyi çalışmalar diliyorum
Merhaba,
Velayetin el değiştirmesi için dava açmanız gerekmektedir. Yargılamada çocuğun da görüşleri alınacaktır. Çocuk sizinle yaşamak istiyorsa bunu beyan edebilir. Mahkeme de çocuğun yararına ise velayeti size verecektir.
Merhabalar, eşim ile boşanma aşamasındayız geçici velayeti mahkeme anneye verdi yaklaşık 4 ay oldu dava acilali 1.5 sene oldu dava tarihinden itibaren iştirak nafakasına hükmetti ben toplamda fazladan 3 senelik nafaka verdim fazla fazla hepsinin delili var . Son bir aydır nafaka parası vermeyince eşim çocukları benden habersiz komşuya akrabaya anneme çocukları bırakıp gidiyor para vermezsen çocuklara bakmam diye msjlarida var. Ben velayeti annede olan çocukların nafakasını fazla fazla vermişim. Anne eksik bulup çocukları kapıya bırakıp gitmiş. Hem velayetin el değiştirmesini hem de fazladan odedigim nafakayı talep edebilir miyim herşeyim ispatli.
Merhaba,
Nafaka kararı çıkmadan önce ödenmiş bedelleri nafakadan sayamazsınız. Bu nedenle mahkemece belirlenen nafaka bedeli ne ise onu ödemeniz gerekir. Daha önce ödedim şeklinde bir savunma maalesef geçerli değildir. Toplu nafaka ödemesi de geçerli sayılmaz, nafaka ay ay ödenmesi gereken bir bedeldir. Belirttiğiniz çocuğu bırakma vb. gibi hadiseler tabi ki velayet hakkının kötüye kullanılmasına örnek sayılır. Bu ve buna benzer durumlar örnek gösterilerek velayetin el değiştirmesi talep edilebilir.
Ailem ben 2; kardeşim 1 yaşındayken boşanmışlar. Türlü işlerle babam velayeti kendisine almış. Şimdi 20 yaşındayım. Üniversite okuyorum ve daha dört yılım var. Üstüne virüs vs. zor zamanlardayız. Ekonomi de çok kötü. Kimse işe almıyor vs. Babamla yaşadım 20 yıl ve şimdi evden atıldım. Sorun yine babamın geçmişe olan öfkesinden ve nefretinden kaynaklanıyor. Gerici kafası yüzünden evden atıldım. Defalarca kez direttim, konuşmaya çalıştım. Dinlenmedim. Şimdi kalabilecek çok az yerim var. Herhangi bir desteğim yok sadece devletten aldığm kredim var. Ki yarısından fazlası yurt masrafına gidecek. İş vs. bulamıyorum. Eğitimimi de tamamlamadım. Acaba mahkeme yoluyla babamdan bir hak alabilir miyim?
Merhaba,
Üniversite öğrencisi olmanız nedeniyle yardım nafakası talep edebilirsiniz. Bunun için Aile Mahkemesi’nde dava açmanız gerekmektedir. Avukat ile dosyayı takip etmeye mali gücünüz yok ise bulunduğunuz şehirdeki Baro’ya başvurup hukuki destek talep edebilirsiniz.
Merhaba emre bey eski eşimden 9 yaşında bir oğlum var velayeti bende daha önce nafakafan refagat etmek için velayet değiştirme davası açtı fakat hakim bende kalmasına karar verdi konu kapandı babası parmakla sayacak kadar görmeye gelmedi oğlum babasının ismini dahi bilmiyor hatta baba olarak bile görmüyor görmek dahi istemiyor evli olduğum eşime baba diyor şimdiki evli olduğum eşim askeri personel tayin çıkacak diye ve sorunlu bi hamilelik geçirdiğim için annemler biz de kalsın diye teklifte bulundu ve annemlerin yanında okula başladı bu arada cocugumla maddi manevi ilgilendim eski eşim nafakayi yatirmiyor icra verdiğim içinde işten ayrildigini söylüyor ve kendi ailesiyle kaçak gocek bi hayat yaşıyor sahtekar dolandiricilar yaklaşık bi hafta önce mahkemenin verdiği tarihin dışında dört sene sonra görmek istediklerini söylediler bizde kabul ettik annemle beraber bi yere götürmüşler ve annemi öldürmek ile tehdit edip cocugumu kacirdi bende alelacele gelip şikayet bulundum karakoldan arayıp uyardılar geri getirin diye fakat ben oraya gelmedim cocuk yanımda değil dedi sonra kamera kayıtlarını bulup ispatladık sonra yanında olduğunu itiraf edip herşeyi göze aldım ne istiyorsa yapsın demiş aradığımızda ise eski eşimin ailesi cocugumla gorusturmuyor çocuğumun hayatından endişe ediyorum bu süreç te neler olur ve cocugum ne kadar bi süreçte tekrar yanıma getirilir ve mahkeme kararı kaldırıp görmesi engellenirmi ve annemler çocuğuma baktığı için suç mu işliyor cevabınız için şimdiden teşekkürler saygılar diliyorum
Merhaba,
Ortada bir suç var ve bu husus ile kolluk güçleri ilgilenmelidir. Siz de avukatınızla veya yetkilendireceğiniz bir avukat ile Aile Mahkemesi’ne başvuru yaparak çocuk ile babası arasındaki kişisel ilişkinin sonlandırılmasını talep edebilirsiniz.