Boşanma süreci eşler için zorlu olsa da, bu sürecin en hassas noktası şüphesiz müşterek çocukların durumudur. Türk Medeni Kanunu’na göre velayet, sadece bir hak değil, aynı zamanda çocuğun geleceği için bir sorumluluktur. Mahkemeler, velayet kararını verirken ebeveynlerin isteklerinden ziyade, hukukumuzun temel taşı olan “Çocuğun Üstün Yararı” ilkesini gözetir.
Peki, hakim velayeti kime vereceğine nasıl karar verir? Annenin çalışmıyor olması veya babanın maddi durumunun çok iyi olması sonucu değiştirir mi? Bu yazımızda velayet davalarındaki kritik kriterleri, uzman pedagog görüşlerinin etkisini ve sıkça sorulan soruları sizler için derledik.
Boşanmada Velayet Kime Bırakılır? Kriterler Nelerdir?
Hakim, velayet düzenlemesini yaparken çocuğun bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişimini en iyi kimin sağlayacağına bakar. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre öne çıkan kriterler şunlardır:
1. Çocuğun Yaşı (Anne Şefkatine Muhtaçlık)
Özellikle 0-3 ve 3-6 yaş grubundaki çocukların anne bakımına ve şefkatine mutlak derecede muhtaç olduğu kabul edilir. Annenin yaşam tarzı veya maddi durumu çocuğun sağlığını ciddi şekilde tehdit etmedikçe, bu yaş grubunda velayet genellikle anneye verilir.
2. Kardeşlerin Ayrılmaması İlkesi
Pedagojik açıdan, boşanma travması yaşayan çocukların bir de kardeşlerinden ayrılması istenmez. Mahkemeler zorunlu bir sebep olmadıkça kardeşlerin velayetini aynı ebeveyne vermeyi tercih eder.
3. Çocuğun İsteği (İdrak Çağı)
Çocuk idrak çağındaysa (genellikle 8 yaş ve üzeri, Yargıtay uygulamalarında bazen 12 yaş sınırı dikkate alınır), mahkeme bizzat çocuğa kiminle kalmak istediğini sorar. Çocuğun beyanı, karar verilirken önemli bir delildir.
4. Maddi Durum Tek Başına Belirleyici Değildir
Toplumdaki yaygın inanışın aksine, babanın maddi durumunun çok iyi, annenin ise kötü olması velayetin babaya verileceği anlamına gelmez. Maddi eksiklikler “İştirak Nafakası” ile giderilebilir. Asıl olan manevi bakım gücüdür.
Ortak Velayet Nedir? Türkiye’de Uygulanıyor mu?
Eskiden Türk hukukunda velayet mutlaka bir tarafa verilirdi. Ancak Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve güncel Yargıtay kararları ışığında, artık “Ortak Velayet” mümkündür. Ebeveynlerin anlaşması ve çocuğun yararının bulunması halinde, hakim her iki ebeveynin de velayet hakkına sahip olmasına karar verebilir.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu
Mahkeme süreci boyunca ebeveynlerin birbirini çocuk üzerinden cezalandırmaya çalışması (çocuğu göstermemek, diğer ebeveyni kötülemek), pedagog raporlarına olumsuz yansır ve velayeti almanızı zorlaştırabilir. Mahkeme heyeti ve uzmanlar, hangi ebeveynin çocuğun diğer ebeveynle ilişki kurmasını desteklediğine (ebeveyn yabancılaştırması yapıp yapmadığına) çok dikkat eder. Haklılığınızı ispatlarken çocuğun psikolojisini korumak, davanın seyri açısından en stratejik adımdır.”
“Boşanma davalarında müvekkillerime her zaman hatırlattığım en önemli husus şudur: Çocuk, eşinizle aranızdaki savaşın bir aracı değildir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Bu bölümde, ofisimize en sık yöneltilen soruları ve kısa cevaplarını bulabilirsiniz.
Eşimin beni aldatmış olması (zina), velayeti almama engel mi?
Hayır, doğrudan engel değildir. Aldatma (zina), eşler arasındaki kusur durumunu ve tazminatı etkiler. Ancak aldatan eş, çocuğun bakımını ihmal etmiyor ve ona zarar vermiyorsa, velayeti alabilir. Velayette “eş” sıfatı değil, “ebeveyn” sıfatı yargılanır.
Çalışmıyorum, gelirim yok. Çocuğumun velayetini alabilir miyim?
Evet, alabilirsiniz. Mahkeme, çalışmayan ebeveyne velayeti verdiğinde, diğer ebeveynin çocuğun giderleri için “iştirak nafakası” ödemesine hükmeder. Gelirinizin olmaması velayeti kaybetme sebebi değildir.
Çocuğum 10 yaşında, mahkemede fikri sorulur mu?
Evet. Türkiye’nin taraf olduğu Çocuk Hakları Sözleşmesi gereği, kendini ifade edebilecek olgunluğa erişmiş (idrak çağındaki) çocukların görüşü alınmalı ve uzman (pedagog) raporuyla desteklenmelidir.
Velayet kararı sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Velayet kararları “kesin hüküm” teşkil etmez. Şartların değişmesi (örneğin velayet sahibi ebeveynin çocuğu ihmal etmesi, yeniden evlenip çocuğa kötü davranılması vb.) durumunda “Velayetin Değiştirilmesi Davası” açılabilir.
Velayeti alan taraf çocuğu bana göstermezse ne yapabilirim?
Mahkeme, velayeti vermediği taraf ile çocuk arasında “Kişisel İlişki” kurulmasına hükmeder. Eğer karşı taraf bu karara uymaz ve çocuğu göstermezse, icra kanalıyla veya “Çocuk Teslimi”ne dair yeni yasal düzenlemeler çerçevesinde hukuki yollara başvurulabilir.
Dede ve babaanne ile anneannenin torunları ile görüştürülmemesi halinde açılacak dava hakkındaki yazımızı okuyabilirsiniz : Torun ile Kişisel İlişki Davası Nedir?
Türk Medeni Kanunu’na buradan ulaşabilirsiniz.
Merhaba
Benim fransa 2008’de resmi olmayan bir evliligim oldu.2009’da ayrildik ve ayrilmadan once bir cocugum oldu.oglum 2 aylikken ayrildik ve babasi ayriliktan yillar sonra arayip sormadi.okula baslayacak yasa geldi ama babasi olmadigi icin nufus kimligini cikartamadim.defalarca turk konsolosluguna basvurdum en son 2011’de yeni bir yasanin yuruluge girdigini,siddet goren annenlerlerin kendi soyadlarini cocuklarina verebilme hakki oldugunu soylediler.dilekce yazdik ve gereken mahkeme kararlariyla beraber basvurduk.velayet bendeydi ve kabul edildi cocugum benim soyadimi tasiyordu taki 2015 7. Ay’a kadar.su turkiyedeyim ve temelli donus yaptim.oglumun okul islemleri icin gittigim nufus mudurlugunden cocugun soyadini degistirildigini gordum.bana babasi cocugu tanimayla,cocugu kendi kutugune koydugu ve onun soyadini aldigini soylediler.cocuk 6 yasinda ve yillardir benim soyadimi tasiyirdu.babasi bu yaz turkiyeye gelmis burda bu degisikligi yapmis.bu durum benim ne yapmam gerekir cocugun eski soyadina donmesi icin? Lutfen yardimci olun.tesekkur ederim
Merhaba,
Çocuğun velayeti sizde ise çocuğun soyadını değiştirmek için dava açabilirsiniz.
Merhaba , 3 yasında bir kızım var.Kızımın dogumundan beri çalşmıyorum.(maası ve pozisyonu iyi b2ir işm vardı). Eşimden boşanmak istiyorum hakaret ve aşağılama sbebi ile. Şu anda calışmadıgım için velayette sorun çıkar mı ? Ayrıca Eşimin durumu iyi çalışana kadar tazminat vs gibi çocugum ve benim için haklarım ne şekilde olur ? Tesekkurler
Merhaba,
3 yaşındaki bir çocuğu maliyet durumu gözetilmeksizin anneye vereceklerdir.
Avukat Bey merhabalar,
Çocuğumun velayeti annesine verildi ve çocuğum şu anda 4 yaşında.
Çocuğumu iki dil öğrenebileceği iyi bir kreş ve ana okuluna göndermek istiyorum.
Karşı taraf maalesef her şeye karşı çıktığı gibi, bu önerime de karşı çıkıyor.
Çocuğumun menfaati için ne yapmalıyım?
Sadık Atakoç
Merhaba,
Bu durumda yapabilecek bir şey yok velayet sahibi anne bu durumlarda karar yetkisine sahiptir. Şayet böyle bir teklifi eşinize yapmış iseniz bunu yazılı bir şekilde yapınız ve cevabını da yazılı olarak alınız. Açacağınız velayet davasında delil olarak kullanılabilir.
yabanci bir bayandan imam nikahindan olan 3 cocugum oldu ben türk vatandasiyim cucuklarimin annesi gürcistanli ve türk vatandasi degil cucuklarimi nüfusuma aldim kimliklerini cikardim annelerinin adinida yazdirdim bu durumda cucuklarimin welayeti bende mi acaba cevao verirseniz cok sevinirim simdiden tskler saygilar
Merhaba,
Çocuklarınızın velayeti sizde sayılacaktır.
Esimlr hecinemouoruz 3aydir ayri uasiyoz auri ulkelerde 4yasinda ni olum var ama kyay ustunde evliyiz bosanma davasi da acilmadi ve esim israrla cocu gormel istiyo gettirmessem oldurmekle tehtit ediyo heyer turkiyeue getororsem coci bemden alabilormi sikauetci olma ihtimali varmi bemde.yur disi yasa koydurabilirmi cocuma
Merhaba,
Eşinizin çocuğun üzerinde velayet hakkına sahip bu nedenle Türkiye’ye geldiğinizde tedbir konulup yurtdışı yasağı çıkarılabilir.
Merhaba. 22 yaşındayım. Annemle babam ben iki aylıkken boşanmışlar. Babamla kalıyorum ve bu süre boyunca annemi hiç, görmedim. Hakkında hiçbirşey bilmiyorum. onunla ilgili nereden bişeler öğrenebilirim?
Merhaba,
Babanızdan veya nüfus kayıtlarından öğrenebilirsiniz.
Mrb avukat bey ben eşimle severek evlendim dört yıl evli kaldık bu sürede eşimin baba evi farklı bir memlekette olduğu için eşim bulunduğumuz şehirde yaşamak istemiyordu. Bende ailem burda olduğum için başka bir ile gitmek istemiyordum bunun üzerine eşim beni kullanarak üstümden tayin çıkarıp baba evine gitti ve bana boşanma davası açtı uzun süren data sonunda hakim ortada bir sorun gormediği için davayı red etti. Ama eşim halen diretiyor ve temize gitmeye hazırlanıyor anlayacağınız bu süreç çok uzayacak benim sorun şu ben evladımi nasıl görebilir ve onunla nasıl zaman geçire bilirim çocuğum iki yaşına girmek üzere ve ben onu çok özlüyorum ona ulaşmam tehlikeli ve zor lütfen bana yardım edin saygilar.
Merhaba,
Mahkemeden talepte bulunarak çocuğunuz ile ilişki kurabilirsiniz. Eşiniz çocuğu size göstermeme konusunda diretir ise icra ve polis zoruyla çocuğunuzu alabilirsiniz.
Emre bey verdiğiniz bilgiler için teşekkürler benim merak ettiğim oğlumun velayeti halen belli değil ama eşim ve ailesi çocuğumu almama ve onunla zaman getirmemë izin vermezler bende çocuğummu yanıma almak istiyorumum yani hakim nasıl bir karar varir çocuğumu nasıl yanıma alabilirim yada nezamana kadar sürer bu durum
eşimden 13 yıl once boçandım farklı ıle tasındı ve 3 yıl sonra yenıden evlenıp cocuk sahıbı oldu kızımla konustugumda ecde huzurlu olmadıgını okulu ve ev yasantısında huzursuzluk oldugu soyluyor benım yanıma glmek istiyor yası 16 n yapmam gerek annesi ve kocasının sureklı kavga etııklerını soyluyor madden de yetersız oldugu nu blırtıyor kızım ve 10 yıldır anneenesı buyutmustu ne yapabilirim
Merhaba,
Velayet davası açmalı ve kızınızın velayetini talep etmeniz gerekmektedir.
Merhaba emre bey ben 5.5 yıllık evlıyım bır kızım var 4 yasında ve şuanda ıkıncı bebegıme hamıleyım esım madde bağımlısı ve kızımı bana vermemekle tehdıt edıyo ancak karnındakını alıp gıdersın dıyo bırde esımın evlendıgımızden berı sürekli benı aldattığını ıspatladım facebooktan şuanda eskı sevgılısıyle gorusuyo ve benden boşanmak ıstedıgını söylüyor bunları öne sürerek çocuklarımın velayetını alabılırmıyım nolur yardımcı olun.
Merhaba,
Eşinizin madde bağımlılığı ve eski eşiyle görüşmelerine dair ekran görüntülerini alabilirseniz boşanma davanızda kullanabilir ve çocukların velayetlerini alabilirsiniz. Velayet hususunda sıkıntı yaşamazsınız çünkü 5,5 yaşındaki bir çocuğun velayetini çok yüksek ihtimalle anneye vereceklerdir.
Merhaba,benim babam öldü. Annem de başka nir adam ile birlikte oldu. Birlikte olduğu adamdan bir çocuğu oldu ama o adamla evlenmediler. Bu adamın bir sürü sabıka kaydı var ve ayrıca ablamı ve arkadaşımı tacize teşfik etti. O adamla aynı evde kalıyorum. Annemin yaptığı iş gerçekten dilim varmıyor. Ama bildiğimi bilmiyorlar. Evde küfür,taciz her şey var. Hiç mutlu değilim. 14 yaşındayım. Velayet annemde. Bana küçüklüğümden beri bakan baba tarafından halam babaannem ve daha çok kişi var. Onları çok seviyorum. Ama annem beni yollamıyor. Babaannemler beni velayetimi alabilir mi? Ya da beni devlete verirler mi? Yardım edin lütfen.
Merhaba,
Babaanneniz veya halanız mahkemeye velayet davası açarak velayetinizi istemelidir. Bu şekilde mahkeme kararıyla velayetiniz el değiştirdiğinde işlemleriniz sonuçlanmış olacaktır.