Boşanma süreci eşler için zorlu olsa da, bu sürecin en hassas noktası şüphesiz müşterek çocukların durumudur. Türk Medeni Kanunu’na göre velayet, sadece bir hak değil, aynı zamanda çocuğun geleceği için bir sorumluluktur. Mahkemeler, velayet kararını verirken ebeveynlerin isteklerinden ziyade, hukukumuzun temel taşı olan “Çocuğun Üstün Yararı” ilkesini gözetir.
Peki, hakim velayeti kime vereceğine nasıl karar verir? Annenin çalışmıyor olması veya babanın maddi durumunun çok iyi olması sonucu değiştirir mi? Bu yazımızda velayet davalarındaki kritik kriterleri, uzman pedagog görüşlerinin etkisini ve sıkça sorulan soruları sizler için derledik.
Boşanmada Velayet Kime Bırakılır? Kriterler Nelerdir?
Hakim, velayet düzenlemesini yaparken çocuğun bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişimini en iyi kimin sağlayacağına bakar. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre öne çıkan kriterler şunlardır:
1. Çocuğun Yaşı (Anne Şefkatine Muhtaçlık)
Özellikle 0-3 ve 3-6 yaş grubundaki çocukların anne bakımına ve şefkatine mutlak derecede muhtaç olduğu kabul edilir. Annenin yaşam tarzı veya maddi durumu çocuğun sağlığını ciddi şekilde tehdit etmedikçe, bu yaş grubunda velayet genellikle anneye verilir.
2. Kardeşlerin Ayrılmaması İlkesi
Pedagojik açıdan, boşanma travması yaşayan çocukların bir de kardeşlerinden ayrılması istenmez. Mahkemeler zorunlu bir sebep olmadıkça kardeşlerin velayetini aynı ebeveyne vermeyi tercih eder.
3. Çocuğun İsteği (İdrak Çağı)
Çocuk idrak çağındaysa (genellikle 8 yaş ve üzeri, Yargıtay uygulamalarında bazen 12 yaş sınırı dikkate alınır), mahkeme bizzat çocuğa kiminle kalmak istediğini sorar. Çocuğun beyanı, karar verilirken önemli bir delildir.
4. Maddi Durum Tek Başına Belirleyici Değildir
Toplumdaki yaygın inanışın aksine, babanın maddi durumunun çok iyi, annenin ise kötü olması velayetin babaya verileceği anlamına gelmez. Maddi eksiklikler “İştirak Nafakası” ile giderilebilir. Asıl olan manevi bakım gücüdür.
Ortak Velayet Nedir? Türkiye’de Uygulanıyor mu?
Eskiden Türk hukukunda velayet mutlaka bir tarafa verilirdi. Ancak Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve güncel Yargıtay kararları ışığında, artık “Ortak Velayet” mümkündür. Ebeveynlerin anlaşması ve çocuğun yararının bulunması halinde, hakim her iki ebeveynin de velayet hakkına sahip olmasına karar verebilir.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu
Mahkeme süreci boyunca ebeveynlerin birbirini çocuk üzerinden cezalandırmaya çalışması (çocuğu göstermemek, diğer ebeveyni kötülemek), pedagog raporlarına olumsuz yansır ve velayeti almanızı zorlaştırabilir. Mahkeme heyeti ve uzmanlar, hangi ebeveynin çocuğun diğer ebeveynle ilişki kurmasını desteklediğine (ebeveyn yabancılaştırması yapıp yapmadığına) çok dikkat eder. Haklılığınızı ispatlarken çocuğun psikolojisini korumak, davanın seyri açısından en stratejik adımdır.”
“Boşanma davalarında müvekkillerime her zaman hatırlattığım en önemli husus şudur: Çocuk, eşinizle aranızdaki savaşın bir aracı değildir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Bu bölümde, ofisimize en sık yöneltilen soruları ve kısa cevaplarını bulabilirsiniz.
Eşimin beni aldatmış olması (zina), velayeti almama engel mi?
Hayır, doğrudan engel değildir. Aldatma (zina), eşler arasındaki kusur durumunu ve tazminatı etkiler. Ancak aldatan eş, çocuğun bakımını ihmal etmiyor ve ona zarar vermiyorsa, velayeti alabilir. Velayette “eş” sıfatı değil, “ebeveyn” sıfatı yargılanır.
Çalışmıyorum, gelirim yok. Çocuğumun velayetini alabilir miyim?
Evet, alabilirsiniz. Mahkeme, çalışmayan ebeveyne velayeti verdiğinde, diğer ebeveynin çocuğun giderleri için “iştirak nafakası” ödemesine hükmeder. Gelirinizin olmaması velayeti kaybetme sebebi değildir.
Çocuğum 10 yaşında, mahkemede fikri sorulur mu?
Evet. Türkiye’nin taraf olduğu Çocuk Hakları Sözleşmesi gereği, kendini ifade edebilecek olgunluğa erişmiş (idrak çağındaki) çocukların görüşü alınmalı ve uzman (pedagog) raporuyla desteklenmelidir.
Velayet kararı sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Velayet kararları “kesin hüküm” teşkil etmez. Şartların değişmesi (örneğin velayet sahibi ebeveynin çocuğu ihmal etmesi, yeniden evlenip çocuğa kötü davranılması vb.) durumunda “Velayetin Değiştirilmesi Davası” açılabilir.
Velayeti alan taraf çocuğu bana göstermezse ne yapabilirim?
Mahkeme, velayeti vermediği taraf ile çocuk arasında “Kişisel İlişki” kurulmasına hükmeder. Eğer karşı taraf bu karara uymaz ve çocuğu göstermezse, icra kanalıyla veya “Çocuk Teslimi”ne dair yeni yasal düzenlemeler çerçevesinde hukuki yollara başvurulabilir.
Dede ve babaanne ile anneannenin torunları ile görüştürülmemesi halinde açılacak dava hakkındaki yazımızı okuyabilirsiniz : Torun ile Kişisel İlişki Davası Nedir?
Türk Medeni Kanunu’na buradan ulaşabilirsiniz.
Meraba
Ben 15 yasindayim kucuklugumden beri velayet annemin uzerinde ama dedemlerle birlikte kaliyorum babam suan bizi yanina almak istiyo annemde velayeti babama vermeye hazir ama ben istemiyorum babamin yaninda rahat edemiyorum en son gittigimdede dovmustu ayrica okumamida istemiyo mahkeme acilsa ve istemedigimi soylesem resit olmadigim icin velayeti babama verirler mi ?
Merhaba,
Velayet davası açıldığında mahkemeye beyanda bulunmak için dilekçe veriniz. Beyanınızda da babanızın velayeti altına girmek istemediğinizi ve gerekçelerini söylediğiniz zaman mahkeme bu doğrultuda karar verecektir.
eşimden 2 ay önce sorunlu bi şekilde boşandım çocuğun velayetini durumumdan dolayı babasına verdim ailesi çocuğu göstermek istemiyo ve kendi nufuslarına geçirmek istiyo benim iznim olmadan bunu yapabilirlermi acaba???
Merhaba,
Evlilik içinde doğmuş bir çocuk mevcut ise nüfusa geçirme gibi bir durum olamaz, ancak velayet hususu konuşulabilir. Şayet çocuğunuz size gösterilmiyor ise mahkeme kararında sizin çocuğu hangi günler görebileceğiniz yazmaktadır. Bu günlerde icra kanalıyla polis eşliğinde çocuğunuzu alabilirsiniz.
Karşı tarafın bu şekilde çocuk göstermeme fiili birden fazla gerçekleşirse velayet davası açabilir ve velayeti almaya hak kazanabilirsiniz.
Mrb av bey verdiğiniz bilgi için teşekkürler. Ben çocuğum iki yaşına girmek üzere hakim nasıl bir iletişim kurmami sağlar yani çocuğumu alıp eve getire bilir miyim hakim böyle bir izin verir mi?
Merhaba,
Velayeti alabilirsiniz. Eşinizin sizi aldattığını ve çocuğunuza gerekli ilgi ve alakayı göstereceği dönemlerde evi ve çocuğu terk ettiğini ısrarla mahkemeye bildirirseniz velayeti alabilirsiniz.
merhaba emre bey ven 2013 de evlendim 2014 de bosandim hamileligimi anne evibde gecirdim cocugum bosanmadan iki ay once dunyaya geldi su an 1 bucuk yasinda ve biyolojik babasi su zamana kadar ne nafaka yatirdi ne cocugumu gorme cabasi gosterdi ogluma kendi soyafimi vermej istiyorum cunku manevi ve maddihic bur destek vermeyen sadece adi baba olan bi insanin soyadini tasimanin yavruma ilerde manevi cok zarar verecegini dysunuyorum.bu mumkunmudur mahkemeye gidip dilekce vermek istiyorum mu demeliyim yoksa baska yollari varmudir ilgilenirseniz cok memnun olurum iyi gunler
Merhaba,
Dava için detayları konuşmamız gerekmektedir. Bu nedenle iletişim bölümünden bize ulaşmanız gerekir.
merhaba;
eşimle şiddetli geçimsizliğimiz var ayrılmak istiyoruz ancak 1,5 yaşındaki oğlumuzu ikimizde bırakmak istemiyoruz. Mahkemede boşandıktan sonra velayet kime verilir. Eşimin kardeşi şizofren ve saldırgan ayrılma durumunda onlarla yaşayacak bu velayeti almam için yeterlimidir.
Merhaba,
Eşinizin rahatsızlığı konusunda yeterli deliller sunabilirseniz velayeti alma durumunuz var fakat bu yaştaki bir çocuğun velayetini babaya çok zor verirler bilginiz olsun.
Iyi gunler,
Ben 2010 yilinda esimle yolumuzu ayirdik. Bosanma davamiz 2012 yilinda sonuclandi. Oglum suan 8 yasinda. 2010 yilindan bu yana ogluma ne maddi nede manevi bir destegi oldu babasinin. Oglum babasini tanimiyor. Suan ikinci evlilik yapmak uzereyim. Oglumun soyadini kendi soyadimi verebilirmiyim? Yada evlenecegim adam onu evlat edinebilirmi? Bunun icin neler yapabiliriz. Biz suan yurtdisinda kaliyoruz. Eski esim trde kaliyor. Fakat yeri belli degil. Bu konu hakkinda beni bilgilendirebilirseniz cok sevinirim. cok tskler.
Merhaba,
Oğlunuza kendi soyadınızı verebilirsiniz. Bunun yanı sıra mahkemenin belirlemiş olduğu bir iştirak nafakası var ise icra yoluyla bu nafakaları tahsil edebilirsiniz. Hukuki işlemleri başlatmak arzusunda iseniz lütfen bize iletişim bölümünden ulaşınız.
Merhaba,
Kendinize bir avukat tutunuz daha sağlıklı ilerlersiniz davanızda.
Esim 1.5 yaşındaki kizimizi arkasında birakip babasinin evine gitti simdi boşanma davasi acmis velayeti almak istiyor alabilirmi
Merhaba,
Mahkemede çocuğu bırakıp gittiği üzerinde durursanız velayeti alma ihtimaliniz olabilir. Fakat bu yaştaki bir çocuğu annesinden ayırmayacaklardır.
Merhaba, 19 yaşında zihinsel engelli bir kardşim var, annemizi 4 ay önce kaybettik, kardeşimi yanıma almak istiorum vekaletini babamdan alma gibi bir hakkkım var mı
Merhaba,
Kardeşinizin durumu nedeniyle kardeşiniz için vasi tayin edilebilirsiniz. Buna yönelik dava açmanız gerekmektedir.