İş Kanunu ve Anayasa ilkeleri gereği toplumun temel ilkelerinden birisi eşitlik ilkesidir. Bu husus hem anayasada hem de İş Kanunu’nda düzenlenmiş olup işverenin işçileri arasında ayrım yapmamasına dayanır. Nitekim İş Kanunu’nun 5. Maddesinde açık bir şekilde eşit davranma ilkesi düzenlenmiştir. İş Kanunu’nun 5. Maddesi ise şu şekildedir:
Eşit davranma ilkesi
‘ Madde 5 – İş ilişkisinde dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefî inanç, din ve mezhep ve benzeri sebeplere dayalı ayırım yapılamaz. İşveren, esaslı sebepler olmadıkça tam süreli çalışan işçi karşısında kısmî süreli çalışan işçiye, belirsiz süreli çalışan işçi karşısında belirli süreli çalışan işçiye farklı işlem yapamaz. İşveren, biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça, bir işçiye, iş sözleşmesinin yapılmasında, şartlarının oluşturulmasında, uygulanmasında ve sona ermesinde, cinsiyet veya gebelik nedeniyle doğrudan veya dolaylı farklı işlem yapamaz.
Aynı veya eşit değerde bir iş için cinsiyet nedeniyle daha düşük ücret kararlaştırılamaz. İşçinin cinsiyeti nedeniyle özel koruyucu hükümlerin uygulanması, daha düşük bir ücretin uygulanmasını haklı kılmaz. İş ilişkisinde veya sona ermesinde yukarıdaki fıkra hükümlerine aykırı davranıldığında işçi, dört aya kadar ücreti tutarındaki uygun bir tazminattan başka yoksun bırakıldığı haklarını da talep edebilir. 2821 sayılı Sendikalar Kanununun 31 inci maddesi hükümleri saklıdır. 20 nci madde hükümleri saklı kalmak üzere işverenin yukarıdaki fıkra hükümlerine aykırı davrandığını işçi ispat etmekle yükümlüdür. Ancak, işçi bir ihlalin varlığı ihtimalini güçlü bir biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren böyle bir ihlalin mevcut olmadığını ispat etmekle yükümlü olur. ‘
İş Kanunu’nun 5. Maddesinde detaylı bir şekilde düzenlenen eşit davranma borcuna işveren riayet etmeli, işçileri arasında herhangi bir şekilde ayrım yapmamalıdır. Şayet böyle bir ayrımın varlığı ve tespiti halinde işveren, işçisine eşit davranma borcunu ihlal etmesi nedeniyle tazminat ödemek zorunda kalacaktır.
Hangi Hallerde İşverenin Eşit Davranma Borcu Vardır ?
İş Kanunu’nun 5. Maddesi detaylı bir şekilde incelendiği zaman işverenin her halde ve her şartta eşit davranmak zorunda olmadığı anlamı çıkarılacaktır. Nitekim bazı şartların varlığı halinde işverenin eşit davranma yükümlülüğü söz konusudur. Bunlar :
- Esaslı nedenler olmadıkça
- Biyolojik veya işin niteliğine ilişkin sebepler zorunlu kılmadıkça işverenin eşit davranma yükümlülüğü söz konusu olmayacaktır.
İşverenin, işçileri arasında dil, din, ırk, mezhep, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi düşünce vb. hususlarda ayrım yapması halinde eşit davranma borcunu ihlal ettiği sonucuna varılacaktır.
Eşit Davranma İlkesi Hangi Şartlarda Uygulanabilir ?
İşverenlerin işçileri arasında ayrım yapması her zaman eşit davranma ilkesinin ihlal edildiği anlamına gelmemektedir. Nitekim uygulamada ve öğretide bazı şartların oluşmuş olması gerekir. Buna göre bir işverenin, işçileri arasında ayrım yaptığını iddia ediyorsak öncelikli olarak o işçilerin aynı işyerinde çalışmaları gerekmektedir. Nitekim işçilerin işyerinde bir topluluğu oluşturması, mesai arkadaşı olmaları ve statülerinin aynı olması da bu ilkenin ihlalini değerlendirirken etken olacaktır.
Eşit Davranma İlkesine Aykırılık Teşkil Eden Bazı İşveren Davranışları
Eşit davranma borcuna aykırılık uygulamada sıkça karşılaşılmayan fakat ağırlıklı olarak din ve cinsiyet içerikli olarak karşımıza çıkan bir borca aykırılıktır. Bu hallere bazı örnekler vermek yerinde olacaktır :
- İşçilerin bazıları için servis hizmeti verilmesine rağmen servis hizmetinden faydalanamayan işçilere yol ücreti de verilmiyorsa işveren eşit işlem borcuna aykırı davranmış kabul edilir. (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2011/43670 K.)
- Diğer işçilere zam uygulanmasına rağmen bazı işçilere zam yapılmaması işverenin eşit davranma borcuna aykırılık teşkil eder. (Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 2007/6150 K.)
- İşçinin hamile olması nedeniyle iş sözleşmesinin feshedilmesi işverenin eşit davranma borcuna aykırılık teşkil eder.
- İşveren, hamile olan işçileri veya evli olan işçileri başka görevlere veriyor ise eşit davranma borcuna aykırı davranmış olur.
- Herhangi bir şekilde bazı işçilere uygulanan uygulamalar (sosyal haklar vb.) bazı işçilere uygulanmıyorsa eşit davranma borcuna aykırılık söz konusudur.
- Bazı işçilere ikramiye verilip bir kısım işçiye ikramiye verilmemesi eşit davranma borcuna aykırılık teşkil eder. Fakat performansa dayalı bir ikramiye sistemi söz konusu ise eşit davranma borcuna aykırılık yoktur.
- Farklı statüdeki işçilerin zam oranlarının farklı olması eşit davranma borcuna aykırılık teşkil etmez.
- İkramiye, prim konularında tam süreli işçi – kısmi süreli işçi ayrımı yapılamaz, böyle bir uygulama eşit davranma borcuna aykırılık teşkil eder.
İşveren İşçilerine Eşit Davranmıyor ise İşçilerin Hakları Nelerdir ?
Bir işyerinde işveren, yukarıda saydığımız hususlarda veya benzeri hususlarda işçileri arasında ayrım yapıyor ve eşit davranmıyor ise işçiler iş sözleşmelerini haklı nedenle feshedebilir, buna bağlı olarak tazminatlarını almaya hak kazanabilirler. Bu noktada işçi, hem kıdem tazminatını hem de eşit davranma borcunun ihlaline dair verilecek tazminatı almaya hak kazanacaktır. Aşağıda da sizlere eşit davranma borcuna ihlal halinde ödenmesi gereken tazminatı ve detaylarını aktaracağız :
Eşit Davranmayan İşverenin Ödemesi Gereken Tazminat : Eşit Davranmama Tazminatı
İşveren, eşit davranma borcunu ihlal ederse İş Kanunu’nun 5. Maddesi gereğince işçinin ücretinin 4 katına kadar olan uygun bir tazminatı ödemek zorunda kalacaktır. İşçinin tazminata esas ücreti, çıplak ücret olacak ve hesaplama çıplak ücret üzerinden yapılacaktır.
İşçi, eşit davranma borcu nedeniyle talep edeceği tazminatın yanı sıra bu süreçte mahrum kaldığı haklarını da talep edebilir.
Eşit Davranma Borcuna Aykırılık Halinde Ödenecek Tazminatta Faiz (Eşit Davranmama Tazminatında Faiz)
İşveren, işçileri arasında eşit davranma borcuna aykırılık teşkil eden bir harekette bulunmuşsa eşit davranmama tazminatını ödemeye mahkum olacaktır. Bu tazminat, İş Kanunu anlamında bir ücret niteliğinde olmayıp tazminat niteliğinde olması nedeniyle hükmedilecek faiz oranı yasal faiz oranı olacaktır.
Eşit Davranmama Tazminatında Zamanaşımı
Eşit davranma borcuna aykırılık halinde verilecek tazminat ‘tazminat’ niteliğinde olması nedeniyle zamanaşımı da genel hükümler çerçevesinde belirlenecektir. Buna göre zamanaşımı 10 yıl olacak ve 10 yılın geçmesiyle birlikte eşit davranmama nedeniyle talep edilecek tazminat zamanaşımına uğrayacaktır.
Eşit Davranma Borcuna İlişkin Yargıtay Kararı (Eşit İşlem İlkesi)
Eşit davranma borcuna ilişkin aşağıda Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin bir kararını iletmekteyiz :
Yargıtay kararları sorgulama ekranına buradan ulaşabilirsiniz.
İş Hukuku ile ilgili detaylı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.
Mehmet bey merhaba,
Benim sorum su olacak ben kurumsal bir firmada vardiya muduru pozisyonunda calismaktayim gecen yil disiplin ihlali sebep gosterilerek tutanak tutuldu bu sebeple zam alamadim.Calistigim firmada performans degerlendirme sistemi var buna gore 1 beklenenin altinda 2 beklenen duzey 3 beklenen uzeri 4 ustun notlariyla puan veriliyor 2 donem degerlendirilerek buna gore benim ortalamam beklenen duzeyde olmasina ragmen bu yil cikardiklari bir hesaplama sistemi ile kendi belirledikleri ortalamanin altinda kaldigimi belirterek zam yapmadilar fakat ayni pozisyonda calisan bazi arkadaslarima ise o ortalamayi gectikleri icin zam yapmislar,bu sebeple ayni pozisyonda ayni rutbede olmamiza ragmen aramizda ucret farki bulunmakta buna gore sozlesmemi fesih etme ve kidem tazminati alma hakkim varmidir nasil bir yol izlemeliyim?cevaplarsaniz sevinirim simdiden tesekkurler.
Merhaba,
Performans değerlendirmesi sonucu eşitlik ilkesine aykırılık söz konusu ise iş sözleşmenizi feshedebiliriz fakat performans değerlendirmesi neticesinde zam artırımı yapılıyor ise işverenin işletmesel kararı olarak değerlendirilecektir.
Emre bey merhaba,
Performansa dayali zam yapiliyor yani bu yil boyle bir sisteme gectiler onceki yillarda direk etki etmiyordu performans sirket ici not sisteminde 1 notu beklenen alti,2 notu beklenen duzey benim ortalamam 2.25 e denk yani beklenen duzey buna ragmen hesaplama sistemini degistirdikleri icin bolge ortalamasinin altinda kaldigim gerekce gosterilerek ve kisisel kanaat kullanilip merkez tarafindan zam yapilmadi benim tam olarak ogrenmek istedigim zam sistemi degil tabiki isletme istedigi sekilde zam orani belirleme hakkina sahiptir bu zamlar neticesinde ayni pozisyondaki gorev yaptigim bir calisanla aramdaki ucret farki 250-300 tl civari fahis bir farka denk geliyor benim suan aldigim ucret bir alt pozisyonla hemen hemen ayni maas bu esitlik ilkesine aykirilik tesgil etmezmi ayni pozisyonda olan baska bir calisanla aramdaki bu duzeyde bir fark.Cevabiniz icin simdiden tesekkurler.
Merhaba Emre Bey
Çalıştığım Firmada 2 arkadaşım anlaşarak tazminatlarını aldı bende talep ettim ancak bana tazminatımın yarısını verebileceklerini söylediler. Ben de diğer arkadaşlar gibi tam tazminat almam mümkün mü ayrıca bir arkadaşımız firmamız devredildi ve önceki haklarımız verilmediğinden dava açtı ve olumlu sonuçlandı bu dava emsal teşkil sayılır mı? Buna istinaden dava açabilirmiyim.( özel salık sigortamız vardı ve bunun vemiceklernden bizden imza aldılar ben bu imzayı attım)
Teşekkür ederim
Merhaba,
İşveren tazminatınızı ödemiyor ise tek yolunuz yargıya başvurmak. İstanbul’da çalışıyor iseniz iletişim bölümünden bize mail atınız.
Merhaba,
Mobbing olduğunu düşünüyor iseniz bu hususta mümkün olduğunca yazılı deliller elde etmeye bakınız. Sizlere bir uyarı yapılıyor ise mümkün olduğunca yazılı bir şekilde işveren ile iletişime geçin. Sözlü olarak iletişime geçmeniz ve bu uyarıları sözlü olarak almanız halinde dava sürecinde kanıtlama zorluğu yaşıyoruz.
Merhaba Mehmet Bey,
Bende bir holdingin muhasebe departmanında çalışmaktayım. Bu holdinge bağlı bir çok firma var. Ama işverenlerin hepsi de aynı. Ortaklar aynı. Bize 2016 yılında bir kuruş bile zam yapılmadı. Geçen diğer firmalarımızın bordrolarına bakarken ne göreyim. Mayıs ayında diğer firmada çalışanlara mühendisinden tutun temizlikçisine kadar zam yapılmış. Dediğim gibi bize kuruş zam yapılmadı. Burada eşit davranma borcuna aykırılıktan söz edebilir miyiz? Ben bu işi dava konusu yapabilir miyim? Yaparsam sonucu ne olur tahminen? Dava ne kadar sürebilir. Bilgilendireceğiniz için şimdiden teşekkürlerimi sunarım.
Merhaba,
Her ne kadar holdingte çalışıyor olsanız da şirketlerin farklı olması burada eşitsizlik yapıldığı anlamına gelmemektedir.
merhaba.bır kamu kurumunda taseron fırmada ozel güvenlik olarak çalışmaktayım.350 personelız.348 i sendıkaya uye oldu ama o sendıka şirketımız fetocu çıkıp fesıh edılınce sendıka da gıttı fakat gıtmeden once fazla mesaı,yıllık ızınler sosyal yardımlar bayram mesaılerı ıle ılgılı işlemlerı bıtırmıs ve arkadaslarım bu haklarını alacaklar,1000 ile 2000 arası bı para tutuyor.bu benım ve dıger uye olmayan arkadasımında hakkı değilmi,bu normal şartlarda odenmesı gereken fazla mesaı ve ucretlerdır,illa sendıka ıle mı alınması gerekıyor,bıze odemesse çalıştıgımız kurum. ne yapmalıyım.saygılar.cevabı mail adresıme de atabılırmıısnız.
Merhaba,
İş Mahkemelerine başvuru yapabilirsiniz.
meraba ben 2016 subat ayinda dogum yaptim. dogumdan onceki yasal izin hakkimda isten cikisim verildi ve herhangi bir gerekce sunulmadan sozlemem bitirildi. bir cok yere basvuru yapyim bu sure diliminde bir geri donus alamadim ne yapmam gerekiyor sizce? sizim yazinizida simdi okudum
Merhaba,
Üzerinden 2 yıl geçmiş hanımefendi.
Emre bey fabrikamız kapandı işçilerin bir kısmını ihbar önal süresini vererek çıkardılarb bir kısmını ihbar tazminatını verdiler.işçi arasında haksızlık yapıldı mahkeme ile bize verilmeyen ihbar tazminatı alabilirmiyiz
Merhaba,
İşveren ihbar tazminatınızı ödemek yerine ihbar sürenizde çalışmanızı isteyebilir.
Mrh ben bir fabrikada yaklaşık 4 bucuk yıl calisti ve subat 15 de istifa ettim istifa dilekçemi yazdim once bolum şefimize gittim oda beni üretim müdürümüzün yanina cikardi aldigim ucretle geçinemiyorum işden ayrilmak istediğimi söyledim oda bana ihbar surem oldugunu söyledi ve istifa dilekçemi geri verdi ve ben o günden sonra ise gitmedin daha iyi şartlarda iş bulmustum oraya başladım bana dsva açmışlar ihbar ucretini talep ediyorlar 10 hafta üzerinden hesaplamışlar ayrilma sebebimin diger sebebide çalıştığım makinada bazi arkadaşlara ekstra zam yapildi bize yapilmadi isyerimiz sendikali sozlesme dışı zam yapildi sonuc ne olur. Ilginiz icin tesekkur ederim
Merhaba,
İhbar sürenizde çalışmanız gerekirdi, işverenin talebi haklı.
Merhaba,
İşe başladığımda asgari ücret 1600lira idi. fakat maaaşım 2000+AGİ.idi.. Şu an işe başlayalı 6 ay oldu ve asgari ücret net 2020 lira ve benim maaşım halen 2000+AGİ olarak yattı..Aynı pozisyonda çalışan 2 kişiyiz. Şirket, 1 yılı dolduranlara zam yaptığını söylüyor . Diğer arkadaş bir yılını doldurdu fakat ben 6.ayımı dolduruyorum. Şimdi ona zam yapılacak ama ben asgari ücret üzerinden devam edeceğim. Eski maaşım şu an asgari ücret oldu yani…Bu durumda eşitsizlikten dolayı tazminat hak eder miyim?
Merhaba,
Aranızda kıdem farkı olduğundan ötürü eşitliğe aykırılık yok.
Mehmet Bey Merhaba,
20 aydır çalıştığım iş yerinde 2019 yılında devlet tarafından belirlenmiş %20,3 enflasyon zammı bir çok personele yansıtıldı. bazı personellere maaş dengeleme adı altında %40, bazılarına %10 verildi.bana da %15 verdiler. firmadaki çalıştığım pozisyonda çalışan başkası yok. İşverenin bu davranışı eşitlik ilkesine aykırılık teşkil eder ve sözleşmeyi fesih imkanı tanır mı ?
teşekkür ederim.
Merhaba,
İşveren ücret hususunda dengeleme amacı gütmüş görünüyor. Bu nedenle eşitliğe aykırılık yok düşüncesindeyim.