İşçinin Savunmasının Alınması

İş sözleşmesi feshedilirken bazı durumlarda işçinin savunmasının alınması gerekmektedir. Nitekim işveren tarafından geçerli nedene dayanarak yapılacak fesihlerde işçinin savunması alınmalıdır.

İş Kanunu’nun 18. maddesine göre ; ‘Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır ’ demektedir.

Bu tanıma göre geçerli neden ; haklı neden (İş Kanunu 25. maddede sayılan haller) kadar ağır olmamakla birlikte işin ve işyerinin işleyişini olumsuz yönde etkileyen ve taraflardan biri için iş ilişkisinin devamını zor kılan nedenlerdir.

Haklı Nedene Dayanarak Yapılan Fesihlerde Savunma

İş Kanunu’nun 25. maddesi haklı nedenleri düzenlemiş olup bu nedenlerin varlığı halinde iş sözleşmesinin haklı olarak feshedilebileceği düzenlenmiştir. Fakat haklı nedene dayanarak yapılacak fesihlerde işçinin savunmasının alınması zorunluluğu düzenlenmemiştir. Bu nedenle İş Kanunu’nun 25. maddesine dayanarak haklı nedenle yapılan fesihlerde işçinin savunmasının alınması zorunluluğu yoktur.

Yargıtay, 9. Hukuk Dairesi, E. 2010/38536, K. 2013/1601, T. 16.01.2013: “Ayrıca, mahkeme tarafından işçinin savunması alınmadan feshin yapılması feshin haksız olduğu yönünde ayrı bir gerekçe olarak değerlendirilmiş ise de 4857 sayılı İş Kanunu’ nun 25/II. maddesi uyarınca yapılan haklı nedenle fesihlerde işçinin savunmasının alınmasının zorunlu olmadığı hususunun gözetilmemesi doğru görülmemiştir.”

Yargıtay, İçtihatları Birleştirme BGK, E. 2017/9, K. 2018/10, T. 19.10.2018: “4857 sayılı İş Kanunu’nun 25’inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi gereğince almış olduğu sağlık raporları nedeniyle derhal fesihlerde, işçiden savunma alınmasının gerekmediğine 19.10.2018 günlü ilk oturumda esas hakkında üçte ikiyi aşan oy çokluğu ile karar verilmiştir.”

Geçerli Nedene Dayanarak Yapılan Fesihlerde Savunma

Geçerli nedenle fesih de kendi bünyesinde iki ana başlıkta incelenmektedir. İş kanunu 18. maddesinde de belirtildiği üzere ya işçinin yeterliliğinden veya davranışlardan kaynaklı bir sebep olmalı ; ya da işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan bir sebep olmalıdır. Peki hangi nedene dayalı olarak işçinin savunması alınmalıdır ?

İşçinin yeterliliğinden veya davranışlarından dolayı geçerli nedene dayalı olarak iş sözleşmesinin feshedilmesi isteniyorsa mutlaka işçinin savunması alınmalıdır. İşçinin savunması alınmadan bu sebebe dayalı olarak yapılan fesihler haksız fesih olacak ve işe iade davaları işçi lehine sonuçlanacaktır.

İş Kanunu’nun 19. maddesine göre ; ‘..Hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez..’ denilmiştir. Madde metninde de görüldüğü üzere ancak ve ancak işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle fesih söz konusu olunca savunma şartı devreye girecektir. Buna göre savunmanın alınması gereken fesih ve şartları şu şekildedir :

• İş güvencesinden yararlanan bir işçi olmalı
• İşçinin sözleşmesi kişiliğinden kaynaklanan sebeplerle feshedilmeli
• Fesih bildirimi yapılmadan savunması alınmalı

Bu şartların varlığı halinde usulüne uygun bir fesihten söz edebiliriz. İşçinin savunmasının alınması konusunu detaylıca incelemek gerekirse :

İşçinin Kişiliğinden Kaynaklanan Nedenler ve İşçinin Savunması

İşçi ve işveren arasındaki iş ilişkisi, işçinin davranışları veya verimi nedeniyle sekteye uğramış ise ve bundan dolayı işverenden bu iş ilişkisinin devamı beklenemiyorsa bu geçerli nedene dayalı olarak iş ilişkisi feshedilebilecektir. Burada işçinin kişiliğinden kaynaklanan sebepler ya işçinin performansından (yeterliliğinden) ya da davranışlarından (kusurlarından) kaynaklanacaktır. Bu şartın yanı sıra işçinin bu yetersizliği iş ilişkisine de olumsuz etki etmelidir. Böyle bir fesih söz konusu ise işçinin mutlaka savunması alınmalıdır. Aksi halde yapılan fesih İş Kanunu’nun 19. maddesine aykırılık teşkil edecek ve haksız fesih sonucunu doğuracaktır.

Yargıtay, 9. Hukuk Dairesi, E. 2016/8113, K. 2017/4488, T. 21.03.2017: “Yukarıda ayrıntılı bir biçimde açıklandığı üzere; işçinin davranışlarından dolayı iş akdinin geçerli nedene dayalı olarak feshedilebilmesi için fesih öncesinde savunmasının alınması gereklidir. İşçinin savunmasının alınmaması başlı başına feshin geçersizliği sonucunu doğuracaktır. Somut olayda fesih öncesinde davacının savunmasının alınmadığı anlaşıldığından, davanın kabulü yerine yazılı şekilde reddi hatalıdır.”

İşçinin Savunmasının Alınmasında Usul

İş sözleşmesi, işçinin kişiliğine dayalı sebeplerle feshedildiği takdirde işçinin savunmasının alınması zorunluluğu açıktır. Bu zorunluluk yerine getirilirken dikkat edilmesi gereken bazı hususlar söz konusudur. Nitekim işçinin savunmasının ne zaman alınması gerektiği, ne şekilde alınması gerektiği feshin geçerli mi geçersiz mi olduğu konusunda önem taşımaktadır.

İşveren Savunma Talep Etmelidir

İşveren, hangi hususta ve hangi gerekçe ile savunma talep ettiğini ; olayları ve detaylarını da bildirerek işçiye bildirmelidir. Bu bildirimde işçinin savunması için yeterli süre vermeli, bu süre içerisinde savunmasını yazılı olarak yapması gerektiğini, savunmasını bu süre içerisinde yapmadığı takdirde savunma hakkında vazgeçeceğini ihtar ederek belirtmelidir.

İşe iade yargılamasında ispat yükü işverende olduğundan ötürü işveren tüm süreci yazılı olarak yürütmelidir. Savunma talep yazısı da bu nedenle yazılı olmalı ve işçinin tebliğ aldığına dair şerh işçi tarafından evraka not düşülmelidir.

İşçiye Savunma İçin Uygun Bir Süre Verilmelidir:

İşçinin savunmasının alınması durumunda, işçiye savunma için uygun bir süre verilmelidir. Her ne kadar buna ilişkin İş Kanunu ve çerçeve kanunlarda bir hüküm bulunmasa da hakkaniyet kuralları doğrultusunda bu şekilde davranmak gerekmektedir. İşçiye makul bir süre verilmediği takdirde işçinin savunma hakkı zedelenmiş olacak, bu nedenle yapılan fesih geçersiz bir fesih olarak nitelendirilecektir.

Tüm bunların yanı sıra geçerli bir fesihten söz edebilmek için ; işverenin işçisinden savunma talep ettiği zaman dilimi de önem taşımaktadır. Şayet işveren fesih bildiriminde bulunmuş olup kanunda belirtilen ihbar süreleri içerisinde savunma alma işlemine girişmiş ise bu savunma geçersiz kabul edilecek ve sözleşmenin bu şekilde feshi geçersiz sayılacaktır.

İşçinin Yazılı Savunması Alınmalıdır

İş Kanunu’nun 19. maddesinde işverenin fesih bildirimini yazılı olarak yapmakla yükümlü olduğu açıktır. Fakat madde devamında savunma zorunluluğundan bahsedilirken herhangi bir yazılılık şartından söz edilmemiştir. İş Kanunu’nun 109. maddesine göre ise işçiye yapılan her bildirimin yazılı olarak yapılması zorunluluğu söz konusudur. Bu maddeden kıyasla işçinin savunmasının yazılı ve imzalı olarak alınması gerektiği kanaatindeyiz.

Nitekim işçinin savunması sözlü olarak da alınabilir fakat bu husus, şayet ilişki dava aşamasına taşınırsa, ispat bakımından sorun doğuracaktır. İşbu nedenle işçinin savunmasının yazılı olarak alınması hem işveren hem de işçi açısından ispat sorununu ortadan kaldıracaktır.

İşçi Savunma Yazısı Vermek Zorunda Mıdır?

İşveren, savunma talep yazısını işçiye tebliğ ettikten sonra uygun bir süre vermeli ve işçinin savunmasını ibraz etmesini beklemelidir. Ancak işçi savunmasını ibraz etmek zorunda değildir. Savunmasını belirtilen sürede vermeyen işçi, hakkındaki tüm iddiaları reddetmiş kabul edilecektir.

Hukukumuz sessiz kalma eylemini ret olarak kabul etmektedir fakat tavsiyemiz; ileride haklılığınızın ispatı bakımından gereken savunmanın yazılı olarak sunulmasıdır.

Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu

İş sözleşmesi işçinin verimine veya davranışına bağlı sebeplerle feshediliyorsa muhakkak işçinin savunması alınmalıdır. Savunma alınırken usullere uyulmalı, disiplin soruşturması yapılmalıdır. İşçinin savunmasının alınmadan geçerli nedene dayalı olarak yapılan fesih ; geçersiz fesih kabul edilecek ve işe iade davası işçi lehine sonuçlanacaktır. Bunun yanı sıra savunma alınırken ispat bakımından savunma yazılı olarak alınmalı, işçiye imzalatılmalıdır. Gerek işveren gerek işçi bakımından savunma süreci ile ilgili hukuk büromuz ile iletişim kurabilirsiniz : İletişim

İlgili Linkler

İş sözleşmesinin feshinde haklı neden geçerli neden ayrımına ilişkin yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.

İş Kanunu’na buradan ulaşabilirsiniz.