İş sözleşmesi feshedilirken bazı durumlarda işçinin savunmasının alınması gerekmektedir. Nitekim işveren tarafından geçerli nedene dayanarak yapılacak fesihlerde bu böyledir. İş Kanunu’nun 18. maddesine göre ;
‘ Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır ’
demektedir. Bu tanıma göre geçerli neden ; haklı neden kadar ağır olmamakla birlikte işin ve işyerinin işleyişini olumsuz yönde etkileyen ve taraflardan biri için iş ilişkisinin devamını zor kılan nedenlerdir. Buna ilişkin detaylı bilgi için bkz : Geçerli Neden
Haklı Nedene Dayanarak Yapılan Fesih
İş Kanunu’nun 25. maddesi haklı nedenleri düzenlemiş olup bu nedenlerin varlığı halinde iş sözleşmesinin haklı olarak feshedilebileceği düzenlenmiştir. Fakat bu nedenli fesihte işçinin savunmasının alınması zorunluluğu düzenlenmemiştir. İşbu nedenle İş Kanunu 25. maddeye dayanarak yapılan fesihlerde işçinin savunmasının alınması zorunluluğu yoktur.
Geçerli Nedene Dayanarak Yapılan Fesih
Geçerli nedenle fesih de kendi bünyesinde iki ana başlıkta incelenmektedir. İş kanunu 18. maddesinde de belirtildiği üzere ya işçinin yeterliliğinden veya davranışlardan kaynaklı bir sebep olmalı ; ya da işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan bir sebep olmalıdır. Peki hangi nedene dayalı olarak işçinin savunması alınmalıdır ?
İşçinin yeterliliğinden veya davranışlarından dolayı geçerli nedene dayalı olarak iş sözleşmesinin feshedilmesi isteniyorsa mutlaka işçinin savunması alınmalıdır. İşçinin savunması alınmadan bu sebebe dayalı olarak yapılan fesihler haksız fesih olacak ve işe iade davaları işçi lehine sonuçlanacaktır.
İş Kanunu’nun 19. maddesine göre ; ‘..Hakkındaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, o işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez..’ denilmiştir. Madde metninde de görüldüğü üzere ancak ve ancak işçinin davranışı veya verimi ile ilgili nedenlerle fesih söz konusu olunca savunma şartı devreye girecektir. Buna göre savunmanın alınması gereken fesih ve şartları şu şekildedir :
- İş güvencesinden yararlanan bir işçi olmalı
- İşçinin sözleşmesi kişiliğinden kaynaklanan sebeplerle feshedilmeli
- Fesih bildirimi yapılmadan savunması alınmalı
Bu şartların varlığı halinde usulüne uygun bir fesihten söz edebiliriz. İşçinin savunmasının alınması konusunu detaylıca incelemek gerekirse :
İşçinin Kişiliğinden Kaynaklanan Nedenler ve İşçinin Savunması
İşçi ve işveren arasındaki iş ilişkisi, işçinin davranışları veya verimi nedeniyle sekteye uğramış ise ve bundan dolayı işverenden bu iş ilişkisinin devamı beklenemiyorsa bu geçerli nedene dayalı olarak iş ilişkisi feshedilebilecektir. Burada işçinin kişiliğinden kaynaklanan sebepler ya işçinin performansından (yeterliliğinden) ya da davranışlarından (kusurlarından) kaynaklanacaktır. Bu şartın yanı sıra işçinin bu yetersizliği iş ilişkisine de olumsuz etki etmelidir. Böyle bir fesih söz konusu ise işçinin mutlaka savunması alınmalıdır. Aksi halde yapılan fesih İş Kanunu’nun 19. maddesine aykırılık teşkil edecek ve haksız fesih sonucunu doğuracaktır.
İŞÇİNİN SAVUNMASININ ALINMASINDA USÜL
İş sözleşmesi, işçinin kişiliğine dayalı sebeplerle feshedildiği takdirde işçinin savunmasının alınması zorunluluğu açıktır. Bu zorunluluk yerine getirilirken dikkat edilmesi gereken bazı hususlar söz konusudur. Nitekim işçinin savunmasının ne zaman alınması gerektiği, ne şekilde alınması gerektiği feshin geçerli mi geçersiz mi olduğu konusunda önem taşımaktadır.
İşverenin Bildirimi:
İşveren, iş sözleşmesini işçinin kişiliğinden kaynaklanan sebepler dolayısıyla feshedeceğini yazılı olarak bildirmelidir. Bu bildirimde işçinin savunması için yeterli süre vermeli, bu süre içerisinde savunmasını yazılı olarak yapması gerektiğini, savunmasını bu süre içerisinde yapmadığı takdirde savunma hakkında vazgeçeceğini ihtar ederek belirtmelidir.
İşçinin Savunması Yazılı Olarak Alınmalıdır:
İş Kanunu’nun 19. maddesinde işverenin fesih bildirimini yazılı olarak yapmakla yükümlü olduğu açıktır. Fakat madde devamında savunma zorunluluğundan bahsedilirken herhangi bir yazılılık şartından söz edilmemiştir. İş Kanunu’nun 109. maddesine göre ise işçiye yapılan her bildirimin yazılı olarak yapılması zorunluluğu söz konusudur. Bu maddeden kıyasla işçinin savunmasının yazılı ve imzalı olarak alınması gerektiği kanaatindeyiz.
Nitekim işçinin savunması sözlü olarak da alınabilir fakat bu husus, şayet ilişki dava aşamasına taşınırsa, ispat bakımından sorun doğuracaktır. İşbu nedenle işçinin savunmasının yazılı olarak alınması hem işveren hem de işçi açısından ispat sorununu ortadan kaldıracaktır Önemli olan bir diğer husus da savunmanın alınması esnasında işçinin imzasının da alınmasıdır. Nitekim imza, savunmanın kime ait olduğunu tespit bakımından ileride doğacak ihtilafları engelleyecek niteliktedir.
İşçiye Savunma İçin Uygun Bir Süre Verilmelidir:
İşçinin savunmasının alınması durumunda, işçiye savunma için uygun bir süre verilmelidir. Her ne kadar buna ilişkin İş Kanunu ve çerçeve kanunlarda bir hüküm bulunmasa da hakkaniyet kuralları doğrultusunda bu şekilde davranmak gerekmektedir. İşçiye makul bir süre verilmediği takdirde işçinin savunma hakkı zedelenmiş olacak, bu nedenle yapılan fesih geçersiz bir fesih olarak nitelendirilecektir.
Tüm bunların yanı sıra geçerli bir fesihten söz edebilmek için ; işverenin işçisinden savunma talep ettiği zaman dilimi de önem taşımaktadır. Şayet işveren fesih bildiriminde bulunmuş olup kanunda belirtilen ihbar süreleri içerisinde savunma alma işlemine girişmiş ise bu savunma geçersiz kabul edilecek ve sözleşmenin bu şekilde feshi geçersiz sayılacaktır.
Sonuç olarak ; iş sözleşmesi işçinin verimine veya davranışına bağlı sebeplerle feshediliyorsa muhakkak işçinin savunması alınmalıdır. İşçinin savunmasının alınmadan geçerli nedene dayalı olarak yapılan fesih ; geçersiz fesih kabul edilecek ve işe iade davası işçi lehine sonuçlanacaktır. Bunun yanı sıra savunma alınırken ispat bakımından savunma yazılı olarak alınmalı, işçiye imzalatılmalıdır.
İş Kanunu’na buradan ulaşabilirsiniz.
Merhaba Av.Mehmet bey , özel sektörde eğitim danışmanı olarak çalışmaktayım. 1 yıl süreli sözleşmem 11.12.2018 tarihinde bitiyor. Fakat o süreye kadar ufak sebepler yaratarak savunma yazmamız için uğraşıyorlar.haklı sebeplerle savunma yazdım. İş çıkış sürecini onların lehine hızlandırmış olur muyum ? Bir de asgari ücret artışı sonrası 1 yıl süreli (tanzim tarihi: 05/12/2017, başlangıç:11/12/2017, bitiş:11/12/2018 iken) sözleşmemin sadece yemek kısmını kaldıracakken tarihleriyle de oynayıp (tanzim: 31/12/2018, başlangıç: 01/01/2018, bitiş: 11/12/2018 olarak ) beni yanıltarak tekrar imzalattılar.bunu sonradan farketmem sonrası eski sözleşmemi istemelerine rağmen vermedim. Hukuksal sürece gidildiğinde hangisi geçerli olur? Hak talep edebilir miyim veya Hangi hakları talep edebilirim ? Yardımcı olursanız çok sevinirim. Teşekkürler
Merhaba,
Yapmanız gereken işlem bir ihtar çekmek olmalı. İşverene ihtar çekerek yeni sözleşme imzalanması hususunda aldatıldığınızı belirterek yeni sözleşme yapılacaksa 3 iş günü içerisinde tarafınızla yapılmasını talep edebilirsiniz.
Merhaba sorumlu müdür sözlü olarak savunma istediğini beyan etti. Sorum o ki yazılı olarak beyan etmesi gerekmez mi? Ayrıca iş yerinde sürekli mobing ve baskı uygulanmakta 3 defa savunma verirsek işveren tazminatsız olarak sorgusuz sualsiz işten çıkaracağını beyan ediyor. Serbest çalışansınız diyorlar ama sabah 8 de iş yerinde olmamız isteniyor herşeye eyvallah ama iş çıkışı 18:00 olmasına rağmen işlerin yoğunluğundan dolayı kimi zaman 19 20 21 22 saatlerinde eve gitmek zorunda kalıyoruz. aylık 215 saatlik Bi kota koydular 215 saati geçerseniz mesaiye hak kazanırsınız deniyor.kimi zaman 215 saati dolduramıyoruz haftada çalıştığımız fazla mesailer yanımıza kar kalıyor. 1 saat yemek 30 dakika cay kahve molanız var deniyor ama hiç birini kullanamıyoruz. Kullanmadığımız gibi aylık mesai hesaplaması yapılırken 45 saati düzenli olarak kesiyor. 2 yıldır maaş bordromu göstermediler. İş sözleşmesini zorla, doldurulmaları gereken boşlukları doldurmadan bir nüshasını istememe rağmen vermediler ve ya imza atarsın yada kapı orada diyerek imza attırdılar. Benim nasıl bir yol izlemem gerekli? Kanunu okuyorum kanunda belli başlı yazan Bi şeye rast gelemedim. Cevabınızı merakla bekliyorum. İyi çalışmalar.
Merhaba,
İşveren ile tüm diyaloglarınızı yazılı olarak kurmanızı tavsiye ederim. Sözlü olarak savunma istemek saçmalık, bu nedenle işverenin sözlü olarak ilettiği hususları siz mail atarak yazılı hale getiriniz. (Benden savunma istediniz, hangi konuda savunma istemektesiniz vb. gibi)
Merhaba avukat bey, ben iş yerinde öğle arasında uyudum kendi mola saatimi 10 15 dakika geçti. İnsan kaynakları yakaladı beni ve savunmamı aldı. Ama savunmayı kendi yazdırdı ve hastalığımdan dolayı olduğunu iş düzenini bozmadığımı yazdırdı. Buna rağmen işim ile ilgili bir sıkıntı yaşarmıyım ? İlk savunmam olduğu için tazminatsız çıkarma hakları var mı ve ne kadar sürede çıkartırlar ?
Merhaba,
İş yerinde uyumak ilk seferde sözleşme feshi için yeterli değildir. Bu nedenle bu nedene dayalı olarak sözleşmeniz feshedilemez, feshedilirse haksız bir fesih olur ve dava açabilirsiniz.
Merhaba Emre bey. Ben bi özel güvenlik olarak çalışıyorum. Şehir dışında TCDD ye ait taşeron bi firmanın özel güvenliği patronumuz her saat başı iş yerinde olduğumuza dair fotoğraf istyr. Gece sadece 3 ile 5 arası bir saat fotoğraf atmadık diye savunmamızı istiyor. O saat arasndada Tel çekmediği için en az 3G olmazsa fotoğraf gitmiyor fotoda gitmemiş bu yüzden savunma istedi işten çıkarabilirmi bizi. Saygılar
Merhaba,
Bu gerekçeye dayalı olarak işten çıkaramaz. İşveren sizin işi takip edip etmediğinizi kendi veya görevlendirdiği kişilerce kontrol edebilir. Yapılan uygulama uygun değildir.
Merhaba
Ben bir avmde satış sorumlusu olarak çalışıyorum. Bir gün sabah vardiyasında tektim ve yoğun bir gündü hem kasaya bakıyor hem de reyonları toparliyordum. Ancak mesaim bitip vardiyayı aksamcilara teslim edip gittikten sonra hemen arkamdan müdürler gelmiş ve reyonların dağınık olduğunu söyleyip sabahçı olan elemandan yani benden savunmamı istediler. Ben gittikten sonra oluşan dağınıklıktan beni sorumlu tuttular. Bu sebepten dolayı ikinci kez savunmam alındı. Ben de hakli sebeplerle savunmamı yazdım. Sorum şu; ileride eğer yine böyle uyduruk bir sebepten dolayı performansımın düşük olduğunu sebep göstererek beni tazminatsız işten cikartabilirler mı? Ilk 2 savunmayı birbirine benzer sebeplerden yazmak zorunda kaldım ve hakli nedenlerimi bir bir belirttim. Bundan sonra nasıl bir yol izlemem gerekir?
Merhaba,
Savunmanızın alındığı konuya dair incelemeler yapıldıktan sonraki 6 iş günü içerisinde işveren sözleşmeyi feshetmelidir. Feshetmemişse ileride bu sebebe dayalı olarak iş sözleşmenizi feshedemez.
Eşim optikcide çalışıyor ve hak ettiği ücreti alamiyor 4.senesi asgari ücret 2000 de yarisini aliyor ve elden teslim aldigina dair muhasebe de imza atiyorlar almadigi paraya asgari ücret aldim diye evlendik bir sene olmadi esim kocam işte calismama izin vermiyor diye ayrilsa tazminat alabilirmi yada bu durumda nasil şikayet edebiliriz
Merhaba,
1 sene dolmadıysa evlilik nedeniyle iş sözleşmesini feshedebilirsiniz.
Müşteri şikayetinden dolayı şirket benden savunmamı istiyor ve 1 iş gün içersinde bende izinliyim buna hakları varmı yazmasam sorun olurmu bide müşteri şikayetinin kim tarafından yada nasıl oluştuğunu söylemiyorlar
Merhaba,
Şirkete başvuru yaparak makul bir süre verilmesini talep edebilirsiniz. Verilen süre uygun bir süre değildir.
Merhaba. Ben bir avmde çalışıyorum giyim mağazasında. İki kez savunmam alındı. şef de dahil diğer çalışanlar yeni olduğum için bana karşı hep rencide edici küçük düşürücü tavırlar sergiliyorlardı ilk zamanlarımda. Bundan dolayı moralsiz olmamı da fırsat bilerek ve çeşitli bahaneler uydurarak (güya reyonları toparlamiyormusum ve yavaş kaliyormusum) ilk savunmamı bu şekilde istediler ben de yazdım hakli sebeplerimi tek tek açıklayarak. Ikincisi ise; bir gün sabah vardiyasında tek çalıştım ve 8 saatlik mesaim boyunca üzerime düşen her görevi yaptım tek olmama rağmen elimden geldiğinin en iyisini göstererek. Reyon toparladım kasaya baktım musterilerle ilgilendim vs. Ancak mesaim bitip vardiyayı aksamcilara teslim ettiğim dakikalarda mağazada çok yoğun bir müşteri kalabalığı vardı. Ertesi gün işe geldiğimde iddialarına gore önceki gün reyonları dağınık bırakıp gitmişim. Ben gittikten 20 dakika sonra müdürler gelmiş ve reyonlarin dağınık olmasından beni sorumlu tutmuşlar ve savunmamı istediler zorla. Ben de savunmamda sabah boyunca tek olduğumu ve görevlerimi 8 saatlik mesaimde yaptığımı, mesaimin bittiği dakikalarda mağazanın çok yoğun olduğunu, iddia ettikleri gibi bir dağınıklık olmadığını, ben gittikten sonra artan reyon dağınıklıklarının benim hatam olmadığını yazdım. Bu savunmalarla beni işten hakli sebeplerle cikartabilirler mi?
Merhaba,
İşten çıkarılırsanız haksız bir fesih olacaktır. İşe iade davası açabilirsiniz.
Merhabalar, is arkadasimi nobetine gec geldigi icin uyardim ona bana hakaret etti diye tutanak tutmak istemis memurda sikayet olarak yaz daha etkili olur demis, kac gun icinde benden savunma istenir, bi zamanasimi var mi ?
Merhaba,
Yasada belirtilen bir süre yok fakat çok geç olmaksızın bu hususla ilgili savunmanızın alınması gerekir.
S.a ben şuanda özel bir şirkette şehriyenin elektrik firmasında usta olarak çalışmaktayım. Patronumuz maaşlarımızı söyledıği tarihten baze 5 gün bazen 10 gün ve son dönemlerde hep 2 ay içerde bırakıp 3 ayın ilk 10 gününde ödeme yapıyor. 2018 kasım ayı maaşını ocakta ödeyecez dediler bizde yaklaşık 45 50 işçi elektrik depomuzda oturup iş yavaşlatmaya gittik 29. Aralık cumartesi günü ve 30 aralık pazar olduğu için işe gitmedik 31 aralık öğlene doğru maaşlar hesaba yatınca işe çıktık. Buna istinaden kimse birşey demedi ama pardon işi durdurduğumuz için oturduğumuz 1.5 günü maaştan kesinti yaptı. Aralık ayı maaşını ocak ayı yerine şubat ayına sarktı nizde proje şantiye şefine bildirdik maaşlarımızı son zamanlarda geç alıyoruz buda işe yansıyor bir çaresini bulun dedik kendiside ilgileneceğini söyledi ve ve alt taşeronu olan firmamıza baskı yapıp maaşları ödeyin dediler bu gerekçeyle biz 6 kişiye yazılı ihbar kağıdı verdi benim için 6 hafta süreyle saat 15.00 kadar çalışıp sonra iş arama süresi verdi bu kağıtları bize imzalatmadılar. Biz bu ihbarı kabul etmesek ne olur. İşten çıkarma sebebini sözlü olarak yaptılar işçileri işe durdurmaya zorlamak ama hepimiz birlik olmuştuk. Teşekkürler
Merhaba,
Bu tip durumlarda tüm süreci yazılı olarak ilerletmek önemlidir. İşe iade davası açarak hakkınızı arayabilirsiniz. Sözleşmenizin feshi haksızdır. Yasal haklarınızı kullanmışsınız.