Boşanma süreci eşler için zorlu olsa da, bu sürecin en hassas noktası şüphesiz müşterek çocukların durumudur. Türk Medeni Kanunu’na göre velayet, sadece bir hak değil, aynı zamanda çocuğun geleceği için bir sorumluluktur. Mahkemeler, velayet kararını verirken ebeveynlerin isteklerinden ziyade, hukukumuzun temel taşı olan “Çocuğun Üstün Yararı” ilkesini gözetir.
Peki, hakim velayeti kime vereceğine nasıl karar verir? Annenin çalışmıyor olması veya babanın maddi durumunun çok iyi olması sonucu değiştirir mi? Bu yazımızda velayet davalarındaki kritik kriterleri, uzman pedagog görüşlerinin etkisini ve sıkça sorulan soruları sizler için derledik.
Boşanmada Velayet Kime Bırakılır? Kriterler Nelerdir?
Hakim, velayet düzenlemesini yaparken çocuğun bedensel, zihinsel ve ahlaki gelişimini en iyi kimin sağlayacağına bakar. Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre öne çıkan kriterler şunlardır:
1. Çocuğun Yaşı (Anne Şefkatine Muhtaçlık)
Özellikle 0-3 ve 3-6 yaş grubundaki çocukların anne bakımına ve şefkatine mutlak derecede muhtaç olduğu kabul edilir. Annenin yaşam tarzı veya maddi durumu çocuğun sağlığını ciddi şekilde tehdit etmedikçe, bu yaş grubunda velayet genellikle anneye verilir.
2. Kardeşlerin Ayrılmaması İlkesi
Pedagojik açıdan, boşanma travması yaşayan çocukların bir de kardeşlerinden ayrılması istenmez. Mahkemeler zorunlu bir sebep olmadıkça kardeşlerin velayetini aynı ebeveyne vermeyi tercih eder.
3. Çocuğun İsteği (İdrak Çağı)
Çocuk idrak çağındaysa (genellikle 8 yaş ve üzeri, Yargıtay uygulamalarında bazen 12 yaş sınırı dikkate alınır), mahkeme bizzat çocuğa kiminle kalmak istediğini sorar. Çocuğun beyanı, karar verilirken önemli bir delildir.
4. Maddi Durum Tek Başına Belirleyici Değildir
Toplumdaki yaygın inanışın aksine, babanın maddi durumunun çok iyi, annenin ise kötü olması velayetin babaya verileceği anlamına gelmez. Maddi eksiklikler “İştirak Nafakası” ile giderilebilir. Asıl olan manevi bakım gücüdür.
Ortak Velayet Nedir? Türkiye’de Uygulanıyor mu?
Eskiden Türk hukukunda velayet mutlaka bir tarafa verilirdi. Ancak Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve güncel Yargıtay kararları ışığında, artık “Ortak Velayet” mümkündür. Ebeveynlerin anlaşması ve çocuğun yararının bulunması halinde, hakim her iki ebeveynin de velayet hakkına sahip olmasına karar verebilir.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu
Mahkeme süreci boyunca ebeveynlerin birbirini çocuk üzerinden cezalandırmaya çalışması (çocuğu göstermemek, diğer ebeveyni kötülemek), pedagog raporlarına olumsuz yansır ve velayeti almanızı zorlaştırabilir. Mahkeme heyeti ve uzmanlar, hangi ebeveynin çocuğun diğer ebeveynle ilişki kurmasını desteklediğine (ebeveyn yabancılaştırması yapıp yapmadığına) çok dikkat eder. Haklılığınızı ispatlarken çocuğun psikolojisini korumak, davanın seyri açısından en stratejik adımdır.”
“Boşanma davalarında müvekkillerime her zaman hatırlattığım en önemli husus şudur: Çocuk, eşinizle aranızdaki savaşın bir aracı değildir.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Bu bölümde, ofisimize en sık yöneltilen soruları ve kısa cevaplarını bulabilirsiniz.
Eşimin beni aldatmış olması (zina), velayeti almama engel mi?
Hayır, doğrudan engel değildir. Aldatma (zina), eşler arasındaki kusur durumunu ve tazminatı etkiler. Ancak aldatan eş, çocuğun bakımını ihmal etmiyor ve ona zarar vermiyorsa, velayeti alabilir. Velayette “eş” sıfatı değil, “ebeveyn” sıfatı yargılanır.
Çalışmıyorum, gelirim yok. Çocuğumun velayetini alabilir miyim?
Evet, alabilirsiniz. Mahkeme, çalışmayan ebeveyne velayeti verdiğinde, diğer ebeveynin çocuğun giderleri için “iştirak nafakası” ödemesine hükmeder. Gelirinizin olmaması velayeti kaybetme sebebi değildir.
Çocuğum 10 yaşında, mahkemede fikri sorulur mu?
Evet. Türkiye’nin taraf olduğu Çocuk Hakları Sözleşmesi gereği, kendini ifade edebilecek olgunluğa erişmiş (idrak çağındaki) çocukların görüşü alınmalı ve uzman (pedagog) raporuyla desteklenmelidir.
Velayet kararı sonradan değiştirilebilir mi?
Evet. Velayet kararları “kesin hüküm” teşkil etmez. Şartların değişmesi (örneğin velayet sahibi ebeveynin çocuğu ihmal etmesi, yeniden evlenip çocuğa kötü davranılması vb.) durumunda “Velayetin Değiştirilmesi Davası” açılabilir.
Velayeti alan taraf çocuğu bana göstermezse ne yapabilirim?
Mahkeme, velayeti vermediği taraf ile çocuk arasında “Kişisel İlişki” kurulmasına hükmeder. Eğer karşı taraf bu karara uymaz ve çocuğu göstermezse, icra kanalıyla veya “Çocuk Teslimi”ne dair yeni yasal düzenlemeler çerçevesinde hukuki yollara başvurulabilir.
Dede ve babaanne ile anneannenin torunları ile görüştürülmemesi halinde açılacak dava hakkındaki yazımızı okuyabilirsiniz : Torun ile Kişisel İlişki Davası Nedir?
Türk Medeni Kanunu’na buradan ulaşabilirsiniz.
Merhaba dayim vefat etti ve yengem cocuklara bakmak istemediği icin (resmi nikah yok) iki cocuktan birini dedem digerini biz büyüttuk. Ancak uzerimize kayıtlı değil. Acaba annem halasi olarak velayetini alabilir mi?? Suan 15 yaşında.
Merhaba,
Mahkemeye başvuru yapıp taleplerinizin değerlendirilmesini isteyebilirsiniz.
merhaba hocam ben 4 yıl 2 ay hapis cezası aldım ceza evinde iken boşandım eşim çocuklarımın velayetini istemedi babada kalmasını istiyorum diyerek beyanda bulundu hükümlü olduğum için çocuklarıma vasi olarak babaanneyi tayin etti şuanda şartlı tahliye oldum denetimli serbestlik yasasından faydalanarak denetimli serbestliğim 06/01/2016 tarihinde sona eriyor ve hala bekarım çocuklarımın üzerindeki vasi kararını nasıl kaldırabilir ve velayetini nasıl alabilirim teşekkürler
Merhaba,
Vasi tayini yapılmış ise mahkemeye başvurarak vasiliğin sona ermesini isteyebilirsiniz.
Merhaba eski eşimle 16 ekim 2015 yılında anlaşmalı olarak Boşandık doğal olarak 4 yaşındaki oğlumun velayetini mahkeme anneye verdi fakat oğlum annesinde kalmak istemiyor anne fazla ilgilenmiyor evladimizla başka şehre dedesinin annanesinin yanına gönderiyor çocuğum benimle kalmak istedigini her seferinde dile getiriyor anneside sen dolduruyorsun çocuğu diyor ama vallahi alakası yok ben eski eşime oglum için velayet davası acsam kazanabilirmiyim bana bu konuda yardimci olursaniz çok sevinirim şimdiden çok teşekkür ediyorum
Merhaba,
Bu yaştaki çocuğun velayetini almanız çok zor.
İyi günler.
Biz esimle bosanmayi istiyoruz . 6 aylik bi kizim vsr . esim beni lohusayken aldatti bende cok yanlis bisey yaptim intihar ettim lohusaydim bosluktaydim ailem yanimda yoktu esim yoktu cok pismanim evladim icin bunu yapmamaliydim :((( bi muddet ailemin yaninda yasaycagim kizim biraz buyusun isr baslayacagim. Emeyi birakinca . esimden siddette gordum am darp raporum yok . esim cinsel anlamda yanlis sekillerde beraberlikte isteyen birisi bunuda nasil mahkemede soylerim nasil ispat ederim bilmiyorum . esimin beni aldattirken ki mesajlrini resim cektim delil icin bu yeterli mi ?esim cocugumu benden alacagini soyluyor. Alabilir mi ?
Merhaba,
Çekilen fotoğraflar yeterli ama yine de mahkeme sırasında Hakimden araştırma isteyebilirsiniz. Mahkemede dilediğinizi söyleyebilirsiniz merak etmeyin. Çocuğunuzun yaşı çok küçük anneden ayırmazlar.
Merhaba,
Hakim böyle bir kanun yok demiş. Hakime inanmadınız mı?
6 ay önce anlaşmalı olarak bosandik.5 yasindaki Kizimin velayetini babaya vermek Zorunda kaldım. Evlendiğim ilk günden beri aldatiliyordum, çocuğum olunca değişir düzelir sandım ama devam etti. Ona kızarken aynı hataya bende düştüm ayrıldık, seni rezil ederim velayeti vermezsen diye tehdit yoluyla velayeti o aldı ama kızım bende kaliyor, arada bir kendisi alıyor, baktiracak kimsesi yok, kendisi çalıştığı için bakamıyor, bakıcı yoluyla bazen ama maddi durumu şuan da elverişli değil. Ben ailemle yaşıyorum. Hiç bir gelirim yok, aynı tehdit yüzünden ortak olan evimizden hakta talep edemedim. Hakim benim için fakirlik nafakasi bağlamıştı ama onu bile vermiyor, yeni işe başladım. Velayeti geri kendime almak istiyorum zira alkol bağımlısı olmuş ve kızım oraya gittiğinde de alkollü olduğuna şahit oldum bu durum beni çok rahatsız etti. Anlaşmalı bosanmamiza rağmen benim durumumu öne sürerek dava yi kazanma şansım zayıflar mi ? Hem kötü davranış ve alışkanlığı için hemde alkolün etkisinde kalarak kizimi benden almak hususunda korkutuyor. Cevabınız için şimdiden teşekkür ederim.
Merhaba,
Velayet davası açabilirsiniz ve değişen şartları sunabilirsiniz. Anlaşmalı boşanma tarihinizin çok yakın olması nedeniyle davanız yüksek ihtimalle reddedilecektir. Bu nedenle biraz bekleyin ve eşiniz aleyhine delil toplayın. Eğer alkollü olduğu, çocuk ile alkollü bir şekilde ilgilendiğine dair delil toplayabilirseniz davanız lehinize sonuçlanacaktır.
iyi akşamlar av bey ben Suriye li bir anne yim eşimle sürekli ailesi yüzünden tartışıyoruz ilk yeni evliyken hep aileme bana söver sayardı ama şimdi de beni dövüyor ve çoğu zaman ailesine inanıyor hep beni onlara karşı yalancı durumda bırakıyor ha bu arada biz severek evlendik malesefki beni çoğu zaman yok sayıyor iki yıllık evliyim çocuğum erkek 8 aylık boşanmak istesem çocuğumu bana verirlermi ben yavrumu bırakmak istemiyorum not bizim resmi nikahımız var ama bana kimlik daha çıkmadı çocuğum un Türk kimliği TC si herşey tam benim ki de ama tek kimlik çıkaramadım ailemin de durumu iyi demek istediğim her türlü bakımını giyimini çocuğumun her ihtiyacını karşılama bütcem var lütfen bana bir cvp yazarmısınız
Merhaba,
Kimlik problem değil, nüfus müdürlüğünden çıkarabilirsiniz. Çocuğun velayeti hususunda ise herhangi bir problem yaşamazsınız. Aile Mahkemesi, çocuğun velayetinin size verilmesine hükmedecektir.
Merhaba, 2011 de açılan boşanma davası akabinde önce çekişmeli başlayan dava 2013 de anlaşmalı boşanma sağlanarak sonuçlanmıştır. Oğlumun velayeti (şu an 6 yaşında) annesine verilmişti. O dönem için uzun süren celseler sonucunda benden normalden yüksek meblağ nafaka talep etmesi ve bu sürecin daha fazla ilerleyip çocuğun arada yıpranmaması için 300tl çocuk nafakasını ve velayetinin annesine verilmesini kabul etmiştim. Düzenli olarak nafaka bedelini göndermeme ve hatta fazlasıyla çocuğumla irtibatımda annesinin bana fırsat verdiği zamanlar her fırsatta fazlasıyla ilgilenmekteyim. Boşanmamızın kısa bir süre akabinde resmi mahkemeye tebliğ edilen ikametgah adresi dışında, başka biri ile halen evli ve 3çocuk babası olan bir adam ile oğlumu alıp oraya yerleştiğini çok zaman sonra oğlumun kendisinden, hal tavırlarından ve çevreden öğrendim. Her buluşmamızda çocuğum bana ”Baba, ben seninle yaşamak istiyorum. Sıkıldım başka adamlarla(çcoğumun birlikte yaşadığı adam ve bu adamın babası) aynı evde yaşamaktan, al beni vs..” bulunduğu psikolojiden dolayı sürekli serzeniştedir haklı olarak. İnanılmaz bir baskı ve psikoloji ile çocuğumu bu baskı ortamına mecbur etmeye çalışmaktadır. Çok yakın zamanda yani, Aralık 2016 da yeni bir evlilik yaptım. Aile birleşimi ile Almanya’ya yeni eşimin yanına gidebilmek için konsolosluktan evaklarımızı beklemekteyiz. Şimdiki eşiminde eski evliliğinden 16yaşında bir oğlu var. Ekonomik durumumuz Almanya’da gayet iyi. Fakat, eski eşim yani çocuğun annesi benim bu yeni evliliğimi öğrenir öğrenmez nafaka bedelini arttırma davası bana açmış ve benim bundan henüz haberim olmuştur. Durumun bu şekilde suiistimal üstüne suistimalle cereyan etmesi. Benim çoucğumun velayeti konusunu daha da kısa sürede gerçekleşmesi durumu hasıl olmuştur. Ben çocuğumun velayetini almak istiyorum. Oğlumla aramdaki baba-oğul ilişkisi çok güçlü ve birlikte mutluyuz. Şimdiki eşimde onun extra her her ihtiyacı için çok fazla ilgili ve sevgili davranmaktadır. Çocuğumun velayetini alabilmem için ne şekilde bir yol izlemeliyim? Lütfen bana yardımcı olun. Her geçen gün çocuğum mutsuz ve istemediği bir ortamda nefes alıp vermek zorunda bırakılıyor.. Buna dayanamıyorum, kısa sürede çözmem gerekir bu meseleyi.. Şİmdidien tavsiye ve yönlendirmeniz için teşekkürlerimi sunarım…
Saygılarımla, Alper Yıldırım 06/01/2017
Merhaba,
Size mail yoluyla dönüş sağladık Alper Bey.
Merhaba biz esimle boşanalı yaklasik 1 sene oldu calisma hayatim oldugu icin cocun velayetini babasina vermiştim simdi yeniden evlendim cocumun velayetini almak istiyorum cunku cocumun oz babasi uyuşturucu bagimlisi ve cocumla iyi ilgilenilmiyot velayet ve cocuk icin nafaka alabilirmiyim ?
Merhaba,
Velayet davası açabilirsiniz. Hakim, değişen şartlara ve iddialara göre çocuk için en faydalısı ne olacaksa ona karar verecektir. Çocuk için iştirak nafakası talep ettiğiniz takdirde Aile Mahkemesi Hakimi bu hususu değerlendirir, her iki tarafın ekonomik dengesini gözeterek nafakaya hükmeder.
Merhaba eşimle 3 yıl önce boşandık ve 3.5 yaşında kızım var mahkeme 15 günde bir 4 saat görmeye hükmetti ve annesi hala mahkeme kararına sadık kalarak beni cezalandırmak istiyor
Kızımla daha çok görüşmek istiyorum açacağım davada hakim nasıl bir karar verir
Saygılarımla.
Merhaba,
Annesi mahkeme kararına uymuyor sanırım, söylemek istediğiniz bu. Eğer anne 4 saat görüşmenize dahi izin vermiyorsa velayet hakkını kötüye kullanıyor demektir. Siz de pedagog eşliğinde çocuğu görebilirsiniz. Anne çocuğu göstermez ise tutanak tutulur ve bu tutanak ile dava açabilirsiniz.
Çocuğunuzun yaşının büyümesi nedeniyle görüşme sürelerinin arttırılması amacıyla da dava açabilirsiniz.