İşçinin emeğinin karşılığını tam olarak alması, iş hukukunun en temel prensibidir. Ancak uygulamada en çok ihlal edilen hakların başında, yasal çalışma sürelerinin aşılmasına rağmen ödenmeyen Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Ücretleri gelmektedir.
Birçok işçi, “maaşın içinde fazla mesai var” denilerek veya ispat edemeyeceği korkusuyla hakkını aramaktan çekinmektedir. Bu yazımızda; fazla mesainin yasal sınırlarını, hesaplama formülünü ve dava sürecinde ispat yöntemlerini tüm detaylarıyla ele aldık.
Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine göre; haftalık 45 saati aşan çalışmalara “Fazla Çalışma” denir.
- Haftalık Esas: Kanun, günlük çalışmayı değil “haftalık” çalışmayı esas alır. Yani bir gün 11 saat çalışıp diğer günler az çalışarak haftalık 45 saati doldurmazsanız, o 11 saatlik çalışma fazla mesai sayılmayabilir (Günlük 11 saati aşan çalışmaların her halükarda fazla mesai sayıldığına dair Yargıtay kararları da mevcuttur, ancak ana kural haftalık 45 saattir).
- Ara Dinlenmeler: Yemek ve çay molaları çalışma süresinden sayılmaz. Örneğin sabah 08:00 – akşam 18:00 arası (10 saat) işyerinde kalan bir işçinin, 1 saati mola ise fiili çalışma süresi 9 saattir.
Fazla Mesai Ücreti Ne Kadardır? (%50 Zamlı)
Haftalık 45 saati aşan her bir saatlik çalışma için işçiye, normal saatlik ücretinin %50 fazlası ödenir.
Hesaplama Örneği: Saatlik ücreti 100 TL olan bir işçi, o hafta 50 saat çalışmış olsun.
- Normal Süre: 45 saat
- Fazla Mesai: 5 saat
- Fazla Mesai Saat Ücreti: 100 TL + (100 x %50) = 150 TL
- Toplam Alacak: 5 saat x 150 TL = 750 TL fazla mesai ücreti almalıdır.
Serbest Zaman Hakkı: İşçi isterse zamlı ücret yerine, çalıştığı her fazla saat karşılığında 1 saat 30 dakikayı serbest zaman (izin) olarak kullanabilir.
Fazla Mesai Nasıl İspatlanır?
Dava sürecinin en kritik noktası ispat yüküdür. Kural olarak fazla çalıştığını iddia eden işçi, bunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Yazılı Belger: İşyeri giriş-çıkış kayıtları, parmak izi okuyucuları, turnike kayıtları, puantaj cetvelleri en güçlü delillerdir.
- Tanık Beyanı: Yazılı belge yoksa, işçinin en büyük silahı “Tanık”tır. Aynı dönemde birlikte çalıştığınız işyeri arkadaşlarınızın “Evet, biz haftada 6 gün akşam 20:00’ye kadar çalışırdık” şeklindeki beyanları mahkemece dikkate alınır.
- Diğer Deliller: İşyeri içi yazışmalar (e-posta, WhatsApp grupları), iş emri formları veya takograf kayıtları (şoförler için) delil olarak kullanılabilir.
“Maaşa Fazla Mesai Dahil” Maddesi Geçerli mi?
İş sözleşmelerinde sıkça “Fazla mesai ücretleri aylık ücrete dahildir” maddesi bulunur. Bu maddenin geçerli olabilmesi için iki şart gerekir:
- İşçinin bu maddeyi içeren sözleşmeyi imzalamış olması (Onayı).
- Yıllık fazla çalışma süresinin 270 saati aşmamış olması.
- Eğer işçi yılda 270 saatten fazla (ayda ortalama 22.5 saat) mesai yapmışsa, sözleşmede madde olsa bile aşan kısmın ücretini talep edebilir.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu: Hakkaniyet İndirimi ve Zamanaşımı
Fazla mesai davalarında müvekkillerimin bilmesi gereken iki teknik detay vardır:
- Hakkaniyet İndirimi (%30 Kuralı): Eğer fazla mesai iddianızı sadece “tanık beyanları” ile ispatlıyorsanız (yazılı belge yoksa), Yargıtay; “bir işçi yıllarca hiç hastalanmadan, izin kullanmadan sürekli aynı tempoda fazla mesai yapamaz” gerekçesiyle hesaplanan tutardan genellikle %30 oranında hakkaniyet indirimi (takdiri indirim) yapılmasını ister.
- Zamanaşımı 5 Yıldır: Fazla mesai ücretleri, ücret alacağı niteliğinde olduğundan 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Dava açtığınız tarihten geriye dönük sadece son 5 yılın ücretini isteyebilirsiniz. 6. yılın alacağı zamanaşımına uğrar. Bu yüzden vakit kaybetmeden hukuki süreci başlatmak önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
1. Onayım olmadan bana zorla fazla mesai yaptırılabilir mi?
Hayır. İş Kanunu’na göre fazla çalışma için işçinin her yıl başında yazılı onayının alınması gerekir (Uygulamada sözleşmede baştan alınır). Ayrıca sağlık nedenleri gibi haklı mazeretleri olan işçiler zorla fazla mesaiye bırakılamaz.
2. Resmi tatillerde çalışırsam fazla mesai mi alırım?
Resmi tatil (bayram) çalışması ile fazla mesai farklıdır. Resmi tatilde çalışırsanız, o günün ücretini %100 zamlı (yevmiye + 1 yevmiye) alırsınız. Eğer o hafta 45 saati de aşmışsanız ayrıca fazla mesai hesabı da yapılır.
3. İşveren fazla mesai ücretimi ödemiyor, istifa edip kıdem tazminatı alabilir miyim?
Evet, kesinlikle. Fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, işçiye 4857 sayılı İş Kanunu madde 24/II-e uyarınca “Haklı Nedenle Derhal Fesih” hakkı verir. Bu durumda istifa ederek hem kıdem tazminatınızı hem de ödenmeyen mesai ücretlerinizi alabilirsiniz.
4. İşe girerken çıkış saatim belli değildi, ne yapmalıyım?
İş sözleşmesinde çalışma saatleri yazmıyorsa, işyerindeki fiili uygulamaya bakılır. Tanıklarınızın “Sabah 8, akşam 8 çalışıyorduk” demesi ispat için yeterli olabilir.
Kıdem Tazminatı yazımızı okuyabilirsiniz : Kıdem Tazminatı Nedir?
Merhaba,
Eşinizin fazla mesaileri ödenmemesine rağmen bordrolara imza atmış olması davada aleyhinize bir durum olacaktır. Yine de mahkemede eşinizle birlikte çalışan iş arkadaşları tanıklık yapmalı ve bu husus bertaraf edilmelidir. Yapılması gereken işlem artık eşinizin bordrolara imza atmaması ve dava açmak olacaktır.
Merhaba kolay gelsin bir konuda yardıma ihtiyacım var yardım ederseniz çok sevinirimm.
Şuanda aktif olarak çalıştıgım işyerinde haftalık 45 saati aşan çalışmalarda %50 fazla mesai ücretlendirilmesi yapılmıyor.örnek vermek gerekirse bu ay 225 saat çalışma üzerinden 150 saat fazla çalışmam oldu puantajımda fakat bu çalışma resmi boldroya geçerken 150 saati 1.5 ‘e bölüyorlar boldroya 100 saat fazla mesai olarak yazıyorlar.daha sonra boldroda tekrar 1.5 ile çarparak fazla mesai ücretlerini sanki %50 fazlası ile veriyormuş gibi gösteriyorlar tekrar aynı hesaba geliyor. ben ve diğer çalışma arkadaşlarımda bu boldroya itiraz ileri sürmeden imzalıyoruz. bu konuda elimde geçmişe dönük tüm puantaj kayıtlarım var fakat bunlar delil niteliği taşırmı bilmiyorum. yani sormak istediğim dava açsam bu konuda geçmişe dönük haklarımı alabilirmiyim yardımcı olursanız çok sevinirim.şimdiden çok teşekkür diyorum vereceğiniz cevaplar için iyi çalışmalar…
merhaba. bir markette çalışıyorum. haftalık izinlerim verilmiyor ve fazla mesaim ödenmiyor.
kamera kayıtlarıda var. nasıl bir yol izlemeliyim.
Merhaba,
Aynı işverenin çatısı altında çalışıyor iseniz SGK’da giriş çıkış yapılması yasal değil. Bordroları imzalamamanız gerekmektedir.
Merhabalar ,
1 yıldır çalışmakta olduğum iş yerimde haftalık 45 saat yerine 48 saat çalışıyorum ve 1 yıldır fazla mesai ücreti olarak verilmedi ücret ve bu maaş bodrosuna yansıtılmadı . Maaş bodrosunda 45 saat olarak gözüküyor. Delil olarak iş yerinin resmi e-mail hesaplarından haftalık çalışma saatleri şeklinde exel dosyası atılıyor ve bunda 48 saat olarak gözüküyor fakat resmi bi exel dosyası değil sadece saatlerin ve geleceğim gün saatleri gösteren patronumun attığı e-mail dir .Bununla ilgili birde toplamda 11 resmi tatil günü işe gittim ve herhangi bir ücret verilmedi. İş yerine yazılı ve sözlü açıklama yaptıysamda geri dönüş olmadı . Ocak 6 sında iş yerime ihtarname çekicem. Bu ihtarnamede süre minumum kaç gündür ve ihtarnameme olumlu yada olumsuz dönüş yapıldığı taktirde bile kıdem+ihbar+yıllık izin ücretlerimi alabilirmiyim ?
Merhaba,
İhtarnamede size ödeme yapılmasını istediğiniz süreyi belirtebilirsiniz. Bu sürede ödeme yapılırsa davanızı açıp haklarınızı talep edebilirsiniz.
Selamlar..
Ben bir konuda sizden destek almak istiyordum..Konuyu dilerseniz kısaca özet geçeyim. sizde bana nasıl bir yol izlemem gerekir bilgi verirseniz sevinirim.
Ben 13.01.2013 tarihinde kayseri bir petrol firmasında çalışmaya basladım baslangıç tarihim 13.01.2013 sigortamı hafta basında ay başında , ilerde çok daha fazlasını vericem temennileri ile sigortamı 5 buçuk ay 140 gün yani gecikmeli yaptı.tabi ben ozamanda ki çalıştıgımda şirketin kendi tutmuş olduğu günlük gelir gider listesi kendi hitapları ile kasa olarak nitelendirdikleri belgelerde adıma maaş verilmilş olduğu acıkca yazılmış ve iş veren kendisi ıslak imza ile imzalamıştır.tabi ki ismimin yazdığı zamanlarda nakit ve visa firma satışları hesap tahsilatı yapılmış ve yazılmıştır ekte bu belgeyi size göndericem zaten.bu sigortasız zaman zaafında 500 tl maaş verilmiş olup yine belgede yer almaktadır sigortam yapılmamış olup üstüne üslük sabah 8 aksam 19:00 19:30 civarına kadar çalışmış bulunmaktayım.Dini bayramlar haricinde tüm resmi tatillerde çalıştım ve bu tarihlerde fatura kesti firma bordrolarda ise tatil olarak gösterildi. 03.06.2013 tarihinde sigortamı başlattı 02.02.2015 tarihine kadar sürekli olarak çalıştım.mesailerimi istedim 31.12.2014 itibari ile konustugumda verilecegini söyledi ve benm tüm resmi tatillerde çalışmama ve sabah 8 akşam 19:00 – 18:00 saatleri arasında çalıştım haftanın 6 günü ocak 2015 in ilk bordrosunda vericem dediği mesainin sadece aylık 5 saat mesai yazmış oldugunu gördüm ve kendisiyle konuştum olursa böyle olmazsa işleri devret git dedi. işleri devrettim çıktım.ardında noter huzurunda ihtar cektim aradı kendisi haklarımın oldugunu kabul etti yanlızca şirkete gelmemi imzalarımı atıp istifamı yazıp vermemi istedi , bende söylediğini yapmadım. konunun özeti budur efendim bana yardımcı olursanız sevinirim bir bilgilendirme mesajı maili yerterli olacaktır .
iyi çalıişmalar dilerim..
Merhaba,
Kayseri’den bir avukata danışmanız ve destek almanız sağlıklı olacaktır.
İyi günler emre bey ben 2 yıldır basaksehirde büyük bir firmada asgari ücret ile çalışıyorum ve bizim her ay aldığımiz maaşın 3/1 kadar ikramiyemiz mevcut ayrica her hafta ortalama 24 saat fazla mesai çalışıyoruz bu bazen haftada 36 saatte olabiliyor bizim aldığımız aldığımız maaş bankaya yatırılıyor mesai ve ikramiye ise elden veriliyor bize her sene başında bize fazla mesaiye kalırım gibi bir kağıt imzalatiyirlar geçen sene imzalattilar ama onuda yalan yanlış şeyler anlatarak imzalattilar ama bu yıl için ise bir çok kişi imzaladi ama bana imzalatmayip kendileri imzalamislar benim adıma ama imza benim imzama benzemiyor zaten o evragi bulduğumda resminide çektim ayrıca aldığımız hem mesai hemde ikramiye bordroya yansitilmiyor ve bende imzalanan bir çok mesai kağıdının resmi de mevcut şimdi ise benim fazLa mesaiye gelmem yüzünden beni isten çıkacaklarını duydum böyle bir durumda Dava açarak mesai ve ikramiyelerin bordroya yansiltilmamasi durumu üzerinden herhangi birşey talep edebilirmiyim .
Şimdiden teşekkürler
Merhaba,
Fazla çalışmalarınız için dava açılması gerekmektedir. Sizin fazla çalışmak istiyorum veya istemiyorum şeklindeki imzanız önemli değil. Dava açıp alacaklarınızı tahsil edebilirsiniz.
merhabalar 5 eylül 2014 tarihinde işten ayrıldım 3 sene calıstım yaklasık 400 saat mesaim var parmak okutma sistemi mevcuttu calıstıgım sirkette giriş cıkıs kayıtları tutuluyordu işlerin yogunlugu hiç bitmedigi icin hep mesaiye kaldım ve bunlar ödenmedi bunları suanda alabilirmiyim nasıl yapmam gerekiyor yardımcı olabilirmisiniz
Merhaba,
Fazla mesaileriniz için dava açılabilir. Elinizdeki evrakları tarafımıza ulaştırabilirseniz yardımcı oluruz. Maaş bordronuz, işe giriş ve çıkış tarihleriniz gibi evrakları tarafımıza iletişim bölümünden ulaştırabilirsiniz : http://www.emreulusoy.av.tr/iletisim
merhaba .ben bır kamu kurumunda hiç aralık vermeksizin haftanın yedi günü aksam 18:00 sabah 09:00 arası yaklaşık 1,5 yıl çalıştım ve bu dönem içindeki fazla çalışma mesaisini alamadım.bunun dısında yine aynı kurumda yaklaşık 2,5 yıl boyunca 15 saat fazla çalışmama rağmen mesaimiz yatırılmadı.benimle aynı durumda arkadaşlar var.acaba mesaileri geriye dönük olarak alma imkanımız varmı. sizce nasıl bir yol takip etmeliyiz…
Merhaba,
Mesailerinizi alabilmek için dava açmanız gerekiyor. Dava açmak arzusunda iseniz tarafımıza mail atmanız ve detaylı bilgi vermeniz gerekiyor : http://www.emreulusoy.av.tr/iletisim
merhaba ben bir fabrikada gece bekçiliği ve fabrikanın temizlik işlerin de 26 ay çalıştım ssk lı olarak. bu dönem içinde 2 defa benden habersiz giriş çıkış yapılmış çıkışın ertesi günü geri almış.ssk kayıtlarında var.
ve maaş larım gecikmeli ayın 17 ve 18 gibi yatıyordu son maaşım yani işten ayrıldığım gün 22 ocak 2015 de yattı. işten ayrıldıktan sonraki maaşım yani ocak ayının maaşı 27 şubatta 2015 yattı.
işten ayrılma sebebim. maaş geç yatırılmasından bahsettiğm için yöneticin kasıtlı olarak tazminat ödememek için yaptığını düşündüğüm olay fabrikada bir malzemenin çalındığını söylemesi. bende bizim olduğumuz saat lerde çalınmışsa bedelini öderiz dedim biz gece 2 kişi çalışıyorduk.fabrikada kamera sistemi mevcut kamera görüntüsü istedim vermediler bizim çalıştığımız saatte olğunu isptatlayamadılar.zaten polis çağırılmadı tutanak falanda tutulmadı bende gündüz olmuştur belki dedim .yönetici de bana şunları söyledi sizin iş birlikçi olmadığınızı nerden biliyim bundan sonraki olacak hırsızlık olaylarında sizi işbirlikçi tutarız dedi . bende memnun değilseniz sosyal haklarımla çıkışımı verebilirsiniz dedim.yöneticide cevap olarak olarak biz kimseyi zorla çalıştırmıyoruz çıkabilirsin sosyal hakların içinde hangi taş büyükse kafanı ona vur dedi.ve iş yerinden ayrıldım aynı gün telefon açıp işe gelmeyeceğimi bildirdim. imzaya çağırdılar gitmedim bu olayda gece benimle çalışan iş arkadaşım şahitlik yapacak. bu olayda 1 kişinin şahitliği yeterlimi. şimdi kıdem tazminatı+pazar tatili+fazla mesai +yıllık izin+resmi tatil. paralarını alma hakkım varmı hangi yolu izlememi tavsiye edersiniz. bu işyerinde günde 14 saat çalışıyordum. gündüzcülerden benimle aynı tarihlerde çalışanlardan 2 kişi ve gece beraber çalıştığımız arkadaş bu şartlarda çalıtığıma şahitlik yapacak. yalnız bu 3 şahitte benden 10 gün sonra işten ayrılan kişiler. gündüz çalışan 2 arkadaşda sosyal hakları için dava açacaklar bizim birbirimize şahitliğimizde bir sıkıntı olurmu. Ayrıyeten 3 yıl önce bu işyerinde benim şartlarımda çalışan ve iş yerine yakın oturan kişinin benim çalışma şartlarıma şahitliği geçerlimidir. vereceğiniz bilgi için şimdiden teşekkür ederim.
Merhaba,
İş yerine gitmediğiniz için devamsızlıktan iş sözleşmeniz feshedilmiş olabilir. Davanız biraz riskli fakat tanık beyanlarıyla bertaraf edilir. Bu nedenle diğer haklarınızı isteyebiliriz. Dava açmak arzusunda iseniz iletişim bölümünden bize detaylı açıklamalar ile başvuru yapınız : http://www.emreulusoy.av.tr/iletisim