İşçinin emeğinin karşılığını tam olarak alması, iş hukukunun en temel prensibidir. Ancak uygulamada en çok ihlal edilen hakların başında, yasal çalışma sürelerinin aşılmasına rağmen ödenmeyen Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Ücretleri gelmektedir.
Birçok işçi, “maaşın içinde fazla mesai var” denilerek veya ispat edemeyeceği korkusuyla hakkını aramaktan çekinmektedir. Bu yazımızda; fazla mesainin yasal sınırlarını, hesaplama formülünü ve dava sürecinde ispat yöntemlerini tüm detaylarıyla ele aldık.
Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine göre; haftalık 45 saati aşan çalışmalara “Fazla Çalışma” denir.
- Haftalık Esas: Kanun, günlük çalışmayı değil “haftalık” çalışmayı esas alır. Yani bir gün 11 saat çalışıp diğer günler az çalışarak haftalık 45 saati doldurmazsanız, o 11 saatlik çalışma fazla mesai sayılmayabilir (Günlük 11 saati aşan çalışmaların her halükarda fazla mesai sayıldığına dair Yargıtay kararları da mevcuttur, ancak ana kural haftalık 45 saattir).
- Ara Dinlenmeler: Yemek ve çay molaları çalışma süresinden sayılmaz. Örneğin sabah 08:00 – akşam 18:00 arası (10 saat) işyerinde kalan bir işçinin, 1 saati mola ise fiili çalışma süresi 9 saattir.
Fazla Mesai Ücreti Ne Kadardır? (%50 Zamlı)
Haftalık 45 saati aşan her bir saatlik çalışma için işçiye, normal saatlik ücretinin %50 fazlası ödenir.
Hesaplama Örneği: Saatlik ücreti 100 TL olan bir işçi, o hafta 50 saat çalışmış olsun.
- Normal Süre: 45 saat
- Fazla Mesai: 5 saat
- Fazla Mesai Saat Ücreti: 100 TL + (100 x %50) = 150 TL
- Toplam Alacak: 5 saat x 150 TL = 750 TL fazla mesai ücreti almalıdır.
Serbest Zaman Hakkı: İşçi isterse zamlı ücret yerine, çalıştığı her fazla saat karşılığında 1 saat 30 dakikayı serbest zaman (izin) olarak kullanabilir.
Fazla Mesai Nasıl İspatlanır?
Dava sürecinin en kritik noktası ispat yüküdür. Kural olarak fazla çalıştığını iddia eden işçi, bunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Yazılı Belger: İşyeri giriş-çıkış kayıtları, parmak izi okuyucuları, turnike kayıtları, puantaj cetvelleri en güçlü delillerdir.
- Tanık Beyanı: Yazılı belge yoksa, işçinin en büyük silahı “Tanık”tır. Aynı dönemde birlikte çalıştığınız işyeri arkadaşlarınızın “Evet, biz haftada 6 gün akşam 20:00’ye kadar çalışırdık” şeklindeki beyanları mahkemece dikkate alınır.
- Diğer Deliller: İşyeri içi yazışmalar (e-posta, WhatsApp grupları), iş emri formları veya takograf kayıtları (şoförler için) delil olarak kullanılabilir.
“Maaşa Fazla Mesai Dahil” Maddesi Geçerli mi?
İş sözleşmelerinde sıkça “Fazla mesai ücretleri aylık ücrete dahildir” maddesi bulunur. Bu maddenin geçerli olabilmesi için iki şart gerekir:
- İşçinin bu maddeyi içeren sözleşmeyi imzalamış olması (Onayı).
- Yıllık fazla çalışma süresinin 270 saati aşmamış olması.
- Eğer işçi yılda 270 saatten fazla (ayda ortalama 22.5 saat) mesai yapmışsa, sözleşmede madde olsa bile aşan kısmın ücretini talep edebilir.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu: Hakkaniyet İndirimi ve Zamanaşımı
Fazla mesai davalarında müvekkillerimin bilmesi gereken iki teknik detay vardır:
- Hakkaniyet İndirimi (%30 Kuralı): Eğer fazla mesai iddianızı sadece “tanık beyanları” ile ispatlıyorsanız (yazılı belge yoksa), Yargıtay; “bir işçi yıllarca hiç hastalanmadan, izin kullanmadan sürekli aynı tempoda fazla mesai yapamaz” gerekçesiyle hesaplanan tutardan genellikle %30 oranında hakkaniyet indirimi (takdiri indirim) yapılmasını ister.
- Zamanaşımı 5 Yıldır: Fazla mesai ücretleri, ücret alacağı niteliğinde olduğundan 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Dava açtığınız tarihten geriye dönük sadece son 5 yılın ücretini isteyebilirsiniz. 6. yılın alacağı zamanaşımına uğrar. Bu yüzden vakit kaybetmeden hukuki süreci başlatmak önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
1. Onayım olmadan bana zorla fazla mesai yaptırılabilir mi?
Hayır. İş Kanunu’na göre fazla çalışma için işçinin her yıl başında yazılı onayının alınması gerekir (Uygulamada sözleşmede baştan alınır). Ayrıca sağlık nedenleri gibi haklı mazeretleri olan işçiler zorla fazla mesaiye bırakılamaz.
2. Resmi tatillerde çalışırsam fazla mesai mi alırım?
Resmi tatil (bayram) çalışması ile fazla mesai farklıdır. Resmi tatilde çalışırsanız, o günün ücretini %100 zamlı (yevmiye + 1 yevmiye) alırsınız. Eğer o hafta 45 saati de aşmışsanız ayrıca fazla mesai hesabı da yapılır.
3. İşveren fazla mesai ücretimi ödemiyor, istifa edip kıdem tazminatı alabilir miyim?
Evet, kesinlikle. Fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, işçiye 4857 sayılı İş Kanunu madde 24/II-e uyarınca “Haklı Nedenle Derhal Fesih” hakkı verir. Bu durumda istifa ederek hem kıdem tazminatınızı hem de ödenmeyen mesai ücretlerinizi alabilirsiniz.
4. İşe girerken çıkış saatim belli değildi, ne yapmalıyım?
İş sözleşmesinde çalışma saatleri yazmıyorsa, işyerindeki fiili uygulamaya bakılır. Tanıklarınızın “Sabah 8, akşam 8 çalışıyorduk” demesi ispat için yeterli olabilir.
Kıdem Tazminatı yazımızı okuyabilirsiniz : Kıdem Tazminatı Nedir?
Çalıştığım işyerinde aşçı olarak 2001 yılında işe başladım o zaman dan beri sigortam aldığım ücret üzerinden yatırılmıyor.asgari ücret üzerinde yatiriliyor.fazla çalışma parası bu güne kadar almadım bayram, resmi tatil günleri dahil çalışıyorum ve bu güne kadar da herhangi bir ödeme yapılmadı. Ne yapmalıyım.
Merhaba,
Hizmet tespit davası ve fazla çalışmalarınız tahsili için alacak davası açılması gerekiyor. Bu davaları açma arzusunda iseniz tarafımıza mail atabilirsiniz.
09.05.2014 tarihinde eski işyerimden ayrıldım çıkışımı alırken bana abuk sabuk şeyler imzalattıllar bende farklı bir işe geçebilmek heyecanıyla 10 yıllık geçmişimi bir çırpıda siliverdim.şimdi pişmanlık duyuyorum. fazla çalışmışlıklarımı yıllık izin ve resmi tatillerde çalışmışlıklarımı alabilirmiyim veya nasıl bir yol izlemem gerekiyor.bana bir fikir verebilirmisiniz?saygılarımla…
Merhaba,
İmzalamış olduğunuz evraklardan bir suret almış iseniz tarafımıza ulaştırmanız gerekmektedir. İlgili talepleriniz için dava açma arzusunda iseniz lütfen iletişim bölümünden bize mail atınız.
Merhabalar işyerinde yaklaşık 4 yıldır akşam 8 sabah 8 olarak çalışmaktayım.fazla mesai bordolarda 0.00 olarak gözüküyor.fazla mesailerimi geri alabilirmiyim. Bordrolara her ay imza atmıyoruz kafasına göre imzatıyor şirket.ayrıca maaşlar asgari ücretten yatıyor. 5 tane şahidim ve elimde puantaj kayıtları .vs Var dava açarsam kazanabilirmiyim?
Merhaba,
Dava açabilirsiniz. Bordrolara imza atmanız aleyhinize kullanılabilir fakat tanıklar ve elinizdeki evrakları mahkemeye sunarak davayı kazanırsınız.
Mehmet bey merhabalar.
Çalıştığım firmada 12 saat gündüz, 12 saat gece, 2 gün boş sistemiyle çalışıyoruz. 1 saat molamız var.
Gece çalışmalarında 7.5 saat üzeri fazla çalışmaya girer diye okudum, bu durumda her gece mesaimde 3.5 saat fazla çalışma yapmış oluyorum.
İşveren bu fazla çalışmaların ücretlerini maaş bordrosunda göstermek zorunda mıdır? Çünkü benim bordromdaki “fazla çalışma saatleri” sütunu boş. (imzam yok bordroda)
Bu sebeple noterden ihtar çektirip haklı sebeple iş akdimi feshedip kıdem tazminatımı alabilir miyim acaba?
Şimdiden çok teşekkürler.
Merhaba,
Fazla çalışmalarınız ödenmiyor ise iş sözleşmenizi feshedebilirsiniz fakat ileride olası bir ihtilafta fazla çalışmalarınızın ödenmediğini kanıtlamakla mükellefsiniz.
Bordroda fazla mesai kisminin bos olmasi bu kanit icin yeterlidir degil mi? Ve gece 7,5 saat sonrasi fazla mesai’ye giriyor, yanilmiyorum. Bu durumda isveren hakli oldugum durumda isi yokusa surerse bu davaya girersiniz degil mi gonul rahatligiyla.
Cunku yazdiklariniz, bilginiz sebebiyle boyle bi durumda sizinle calismak istiyorum.
merhabalar,
ben bir fabrikada memurum , 13 yıldır çalışmaktayım, fazla mesailer ödenmedi şimdiye kadar , ama şuan karşılık olarak kayıt altında bulunmakta muhasebe hesaplarında ve elimizde mail olarak bilgi maiileride var aylık olarak fazla saatlerimizin, işveren zamanaşımı uygulamaya kalkarsa eğer, 5 yıldan öncesi için bir dava açılabilirmi ? geriye dönük, ayrıca şimdiye kadar işten çıkan yada çıkarılan beya zyakanın tüm fazla mesaileri zamanaşımı olmadan tamamı ödendi, bu emsal yada örnek olarak gösterilebilirmi? dava açılınca.
teşekkürler
Merhaba,
Hiçbir şekilde zamanaşımına uğrayan kısımları talep edemezsiniz. Dava açıldığında daha önce yapılan ödemeler örnek gösterilemez. Hakim İş Kanunu’nu uygular ve zamanaşımına uğrayan kısımlar için talebinizi reddeder.
Emre Bey Merhaba
4 Aydır Bir Şirkette Çalışmaktayım ve Sabah 8 Akşam 21:00 a Kadar Hafta Sonları ve Resmi Tatillerde Dahil Fazla Mesai Yapıyorum Fazla Mesailerimi Alamıyorum Elimde Nisan-Mayıs Ayına dair İş Yerinin Giriş Çıkış Kayıtlarını tuttuğu Yönetim İmzalı evraklar var.
Bu Evraklarla Dava AÇsam Fazla Mesailerimi Alabilirmiyim…
Merhaba,
Elinizdeki evraklarla dava açarsanız davanızı kazanırsınız fakat yine de sizinle birlikte çalışan iş arkadaşlarınızdan en az 1 tanesini tanık olarak mahkemede dinletin.
Merhaba, Özel bir firmada çalışyorum, 2014 ve 2015 te yapmış olduğum mesailerin bazılarında 1 er saatlik kesintiler yapıldı. Örneğin akşam çıkış saatimiz 18:00. 18:00-19:00 arası 1 saatlik mesai ücretini her mesaiden işveren kesiyor. Mesai formu imzalayıp veriyoruz, formda 19:00 dan sonra olacak şekilde mesai saatlerini forma yazdırıp imzalatıyor, Bu ekik 1 saatler nedeniyle Haklı nedenle fesih yapabilir miyiz? Bu hususta bir süre var mıdır? Yani 1 ay önce son mesai olduysa ve şu an mesai olmasa da geriye dönük bu eksikliği belirterek haklı ve tazminatlı fesih hakkımız var mıdır?
Merhaba,
Fesih iradesini kötüye kullanamazsınız. Devamlı bir hak ihlali var ise iş sözleşmenizi feshedebilirsiniz.
Merhaba, 2.5 yıl yaz kış resepsiyonist olarak çalışmış olduğum turizm İşletmesinde 3 vardiya personeli olmak üzere haftada 2 gün 12 saat çalıştırılıp 1 gün izin kullandirildik.Ancak bu surecte gerçeği yansitmayan bordrolar tum personele mecburen imzalatilmistir.Sgk ve iş teftiş kurulu başkanlığına vermiş olduğum şikayet dogrultusunda çalıştığım esnada isletmeye baskın yapilarak personellerin fazla mesailerine ilişkin olarak usulsüzlüklerin tespitinin yapildigina dair rapor tutulmus olup, bu esnada kovuldugum iş yerine aynı gün noter kanaliyla gerekli işlemi gerceklestirip avukatim araciligiyla dava actim.Ve fazla mesaiye ilişkin iddialarimi aynı isletmede çalışmış olduğumuz calisma arkadaslari ile de ifade tutanagina eklediler.Simdi avukatim son gelişme olarak ihbar ve kidem tazminatina hak kazandigimi ancak fazla mesaiye iliskin bordroda imzalarimiz olduğu icin alamiyacagimiza dair hakimin karara vardigini ancak dosyanın Temyiz’e gonderildigini belirtti.Buna ilişkin beni nasıl bir surpriz bekliyor cidden çok endişeli ve merak icerisindeyim.Simdiden cok saygilar Teşekkürler!
Merhaba,
Avukatınız size dosyanız ile ilgili gerekli bilgileri aktaracaktır. Lütfen avukatınızdan bilgi alınız.
Merhabalar.
Özel bir şirkette 4 yıl 10 aydır çalışıyorum.
Sabah 08.30 akşam 19.00 ve cumartesi saat 13.30 A kadar. Yıllık izinleri 1 hafta olarak zar zor ancak kullanabiliyorum geri kalan kullanılmamış olan izinleri kullanmışım gibi imza attırıyor. Ve güzel ücretli iş teklifleri alıyorum ama tazminatimi da bırakmak istemiyorum. Bu arada ssk prim gün sayım 3600 günü kurtarmıyor.
Bu işyerinden tazminat ve yasal haklarımı alarak ve yeni iş teklifini de kaçırmadan acaba nasıl bir yol izlemem gereklidir.
Teşekkürler.
Merhaba,
Tanık hususunda sıkıntı yaşamaz iseniz iş sözleşmenizi feshedebilirsiniz. Sizlere detaylı mail atacağız.
merhaba ben yaklaşık 4 yıldır özel bir limanda çalışıyorum.20 ay 12 saat çalıştım ancak hiç bir mesai ücreti alamadım.iş yerinden tek taraflı fesih hakkımı kullanmadan noter aracılığı ile fazla mesai ücretimi isteyebilirmiyim,çalıştığım sürede bunu istesem işveren beni işten çıkarırsa ne yapmalıyım…
Merhaba,
Çalışmaya devam ederken de noterden ihtarname çekebilirsiniz, hatta dava dahi açabilirsiniz. Fazla çalışma ücretlerinizi almak için işten çıkmanıza gerek yok.
Dava açmanız veya ihtar çekmeniz halinde sizi işten çıkarırsa ‘İşe İade Davası’ açmanız gerekir ki bu davayı da kazanarak tazminat hakkı elde edebilirsiniz.