İşçinin emeğinin karşılığını tam olarak alması, iş hukukunun en temel prensibidir. Ancak uygulamada en çok ihlal edilen hakların başında, yasal çalışma sürelerinin aşılmasına rağmen ödenmeyen Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Ücretleri gelmektedir.
Birçok işçi, “maaşın içinde fazla mesai var” denilerek veya ispat edemeyeceği korkusuyla hakkını aramaktan çekinmektedir. Bu yazımızda; fazla mesainin yasal sınırlarını, hesaplama formülünü ve dava sürecinde ispat yöntemlerini tüm detaylarıyla ele aldık.
Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine göre; haftalık 45 saati aşan çalışmalara “Fazla Çalışma” denir.
- Haftalık Esas: Kanun, günlük çalışmayı değil “haftalık” çalışmayı esas alır. Yani bir gün 11 saat çalışıp diğer günler az çalışarak haftalık 45 saati doldurmazsanız, o 11 saatlik çalışma fazla mesai sayılmayabilir (Günlük 11 saati aşan çalışmaların her halükarda fazla mesai sayıldığına dair Yargıtay kararları da mevcuttur, ancak ana kural haftalık 45 saattir).
- Ara Dinlenmeler: Yemek ve çay molaları çalışma süresinden sayılmaz. Örneğin sabah 08:00 – akşam 18:00 arası (10 saat) işyerinde kalan bir işçinin, 1 saati mola ise fiili çalışma süresi 9 saattir.
Fazla Mesai Ücreti Ne Kadardır? (%50 Zamlı)
Haftalık 45 saati aşan her bir saatlik çalışma için işçiye, normal saatlik ücretinin %50 fazlası ödenir.
Hesaplama Örneği: Saatlik ücreti 100 TL olan bir işçi, o hafta 50 saat çalışmış olsun.
- Normal Süre: 45 saat
- Fazla Mesai: 5 saat
- Fazla Mesai Saat Ücreti: 100 TL + (100 x %50) = 150 TL
- Toplam Alacak: 5 saat x 150 TL = 750 TL fazla mesai ücreti almalıdır.
Serbest Zaman Hakkı: İşçi isterse zamlı ücret yerine, çalıştığı her fazla saat karşılığında 1 saat 30 dakikayı serbest zaman (izin) olarak kullanabilir.
Fazla Mesai Nasıl İspatlanır?
Dava sürecinin en kritik noktası ispat yüküdür. Kural olarak fazla çalıştığını iddia eden işçi, bunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Yazılı Belger: İşyeri giriş-çıkış kayıtları, parmak izi okuyucuları, turnike kayıtları, puantaj cetvelleri en güçlü delillerdir.
- Tanık Beyanı: Yazılı belge yoksa, işçinin en büyük silahı “Tanık”tır. Aynı dönemde birlikte çalıştığınız işyeri arkadaşlarınızın “Evet, biz haftada 6 gün akşam 20:00’ye kadar çalışırdık” şeklindeki beyanları mahkemece dikkate alınır.
- Diğer Deliller: İşyeri içi yazışmalar (e-posta, WhatsApp grupları), iş emri formları veya takograf kayıtları (şoförler için) delil olarak kullanılabilir.
“Maaşa Fazla Mesai Dahil” Maddesi Geçerli mi?
İş sözleşmelerinde sıkça “Fazla mesai ücretleri aylık ücrete dahildir” maddesi bulunur. Bu maddenin geçerli olabilmesi için iki şart gerekir:
- İşçinin bu maddeyi içeren sözleşmeyi imzalamış olması (Onayı).
- Yıllık fazla çalışma süresinin 270 saati aşmamış olması.
- Eğer işçi yılda 270 saatten fazla (ayda ortalama 22.5 saat) mesai yapmışsa, sözleşmede madde olsa bile aşan kısmın ücretini talep edebilir.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu: Hakkaniyet İndirimi ve Zamanaşımı
Fazla mesai davalarında müvekkillerimin bilmesi gereken iki teknik detay vardır:
- Hakkaniyet İndirimi (%30 Kuralı): Eğer fazla mesai iddianızı sadece “tanık beyanları” ile ispatlıyorsanız (yazılı belge yoksa), Yargıtay; “bir işçi yıllarca hiç hastalanmadan, izin kullanmadan sürekli aynı tempoda fazla mesai yapamaz” gerekçesiyle hesaplanan tutardan genellikle %30 oranında hakkaniyet indirimi (takdiri indirim) yapılmasını ister.
- Zamanaşımı 5 Yıldır: Fazla mesai ücretleri, ücret alacağı niteliğinde olduğundan 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Dava açtığınız tarihten geriye dönük sadece son 5 yılın ücretini isteyebilirsiniz. 6. yılın alacağı zamanaşımına uğrar. Bu yüzden vakit kaybetmeden hukuki süreci başlatmak önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
1. Onayım olmadan bana zorla fazla mesai yaptırılabilir mi?
Hayır. İş Kanunu’na göre fazla çalışma için işçinin her yıl başında yazılı onayının alınması gerekir (Uygulamada sözleşmede baştan alınır). Ayrıca sağlık nedenleri gibi haklı mazeretleri olan işçiler zorla fazla mesaiye bırakılamaz.
2. Resmi tatillerde çalışırsam fazla mesai mi alırım?
Resmi tatil (bayram) çalışması ile fazla mesai farklıdır. Resmi tatilde çalışırsanız, o günün ücretini %100 zamlı (yevmiye + 1 yevmiye) alırsınız. Eğer o hafta 45 saati de aşmışsanız ayrıca fazla mesai hesabı da yapılır.
3. İşveren fazla mesai ücretimi ödemiyor, istifa edip kıdem tazminatı alabilir miyim?
Evet, kesinlikle. Fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, işçiye 4857 sayılı İş Kanunu madde 24/II-e uyarınca “Haklı Nedenle Derhal Fesih” hakkı verir. Bu durumda istifa ederek hem kıdem tazminatınızı hem de ödenmeyen mesai ücretlerinizi alabilirsiniz.
4. İşe girerken çıkış saatim belli değildi, ne yapmalıyım?
İş sözleşmesinde çalışma saatleri yazmıyorsa, işyerindeki fiili uygulamaya bakılır. Tanıklarınızın “Sabah 8, akşam 8 çalışıyorduk” demesi ispat için yeterli olabilir.
Kıdem Tazminatı yazımızı okuyabilirsiniz : Kıdem Tazminatı Nedir?
bir şirkette ğüvenlik ğörevliisyim ayda 2 hafta ğündüz 2 hafta gece çaloşıyrm
gece çalışmalarım 15 saati bulmakta tarafıma hiçbir mesai ödenmemekte kaç saat çalıştığım silah devir teslim defterinde kayıtlı yıllık 1000 saate varan bir mesaim var fakat tarafıma hiç bir mesai ücreti ödenmiyr şuan 5, yılıma girdim nasıl bir yol izlemeliyim mesaimi alma imkanım varmı elimde yasal imsalı belğeler var
Merhaba,
Dava açabilir ve fazla çalışmalarınızı tahsil edebilirsiniz. Bahsettiğiniz imza defterinin fotokopilerini alınız. Mahkemede bu evraklar delil olarak kullanılacaktır. Davanızı açma konusunda karar verdiğinizde iletişim bölümünden bize ulaşabilir, dava şartları için detayları görüşebiliriz.
Merhaba
Bir markette kasiyer olarak calisiyorum.Günde 10 saat çalışıyoruz.Dini bayramlarda 2 gün izin yapıyoruz resmi bayramlarda izin söz konusu bile değil ama mesai ucretlerimiz yatmıyor.Müdürler benim istediğim saatte gelip benim istediğim saatte gidersiniz havasinda.Fazla mesaimden dolayı ihtar çekebilir miyim? Şimdiden teşekkür ederim.
Merhaba,
Fazla mesailerinizin ödenmemesi nedeniyle ihtarname çekebilir, iş sözleşmenizi de bu nedene dayalı olarak feshedebilirsiniz. Bu şekilde kıdem tazminatına hak kazanırsınız.
Merhaba
Ben 2 buçuk yıldır bir süper markette kasiyer olarak çalışıyorum.Günde 10 saat çalışıyoruz.Artık müdürlerin baskılarına dayanamadigim için istifa etmeye karar verdim,ancak haklarimi da bırakmak istemiyorum.Dini ve resmi bayramlarda da mesai ucretlerimiz yatmıyor.Maasimizida 8 saat üzerinden aliyoruz.Fazla mesaiden dolayi ihtar cekebilir miyim ? Simdiden teşekkür ederim..
Merhaba,
Fazla mesaileriniz ödenmiyor ise ihtarname çekebilirsiniz. Fazla çalışma ücretlerinizin ödenmemesi nedeniyle de iş sözleşmenizi haklı nedenle feshedebilirsiniz. Fakat kıdem tazminatınızı tahsil etmek için dava açmak zorunda kalırsanız fazla çalışma yaptığınızı kanıtlamanız gerekmektedir.
Merhaba
İşi bıraktıktan sonra fazla mesaiden dolayı ihtar çekebilir miyim yoksa çalışırken mi yapmam lazım ?
Merhaba ben 2 aydır ve uzun bir süre dir fazla çalışıyorum sabah 10akşam10yani günlük 12saat bazen bu süre daha da uzaya biliyor tek sıkıntı şahit yok arkadaşlar işlerinden olmak tan koltukları için şahit olmaktan çekiniyorlar söyle bir durum söz konusu ama bizim giriş çıkışları yaptigimiz bir sistem var sirket in o program dan bütün çıktıları aldım bir tane şahit var ama haziran ayında işten ayrıldı sizin adresinizi verebilir misiniz yüz yüze durakları da getirsem bir konuşsak siz bir elimde ki kayıtlara bir bakma şansınız olurmu 270saati fazlası ile geçtim nerde ise bu yıl 400saate gidiyorum fazla çalışma da
Merhaba,
Fazla çalışmalarınızı kanıtlayabiliyor iseniz ve elinizdeki evraklar da sistem evrakları ise zaten sıkıntı yaşamazsınız. Tanık delili çok önemli olsa da elde olmayınca yapabilecek bir şey yok bu şekilde davanızı açabiliriz.
Merhaba Mehmet Bey,
Beyaz yakali personel icinde haftalik 45 saatin uzerindeki calismalar icin fazla mesai ucreti verilmesi zorunlumudur? vereilmedigi takdirde hakli fesih sebebi olabilir mi? ispati fazla mesaide atilan mailler ile gostermemiz yeterli olur mu?
Merhaba,
İşveren vekili olmayan her çalışan fazla çalışma ücreti talep edebilir ve bu ücretin ödenmemesi nedeniyle iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir. Dava açıldığında atılan mailler muhakkak ki delil kabul edilir fakat yine de tanık delili ile desteklemeniz faydalı olacaktır. Aksi halde yalnızca mail atılarak mesai yapılan günler için hesaplama yapılacaktır.
Merhaba Mehmet Bey,
20/12/2012 – 18/08/2014 Tarihleri arasında bir şirkette çalıştım. İlk dönemler (5 ay kadar) mesai ücretlerimi aldım. Ama daha sonradan şirket herhangi bir neden göstermeksizin fazla çalışma ücretlerimi ödemedi. Bende Ağustos 2014 başında ihtarname çektim. 18 Ağustos 2014 te şirketim işlerinin bittiğini sebep göstererek bana ”tüm alacaklarımı aldım” gibi ibareler yazan bir belge imzalattılar. Takip eden EYLÜL 2014 te banka hesabıma kıdem-ihbar tazminatımı yatırdılar. Ama fazla çalışma ücretlerimi yatırmadılar. Haftanın 6 günü sabah 08:00 akşam 18:00 saatleri aralığında çalışıyorum. Ama haftada da 3-4 gün de 18:00 dan sonrası içinde mesaiye kalıyordum. İşyerime telefon açarak sürekli ücretimi istedim. Ama oyalıyorlar. Bu imzaladığım belgeden dolayı alacaklarımı alamama gibi bir durum söz konusu mudur?
Yardımcı olup, yol gösterirseniz sevinirim.
Güneş ÖZTÜRK
Merhaba,
İmzalamış olduğunuz evrak dava açmanıza engel değildir. İbranameyi tarafımıza ulaştırabilirseniz gerekli bilgiyi size aktarabiliriz.
Merhabahar ozel sektorde insaat bekcisi olarak calismaktayim ilk ise basladigizda 8saat calisiyorduk haftada 6gun daha sonra isverenimizin istegiyle 12saat calismaya basladik (6gun) 2yil boyunca 12saat boyunca calistiktan sonra fazla calisma ucretlerimizi talep ettik ve bir sonuc alamadik daha sonra sgk ya sikayette bulunduk hal boyle olunca isveren parayi odeyecegini soyledi ve tekrar 8saat calismaya dondurdu bizi bizde inanip sikayeti geri aldik 1.5yil oldu paramizi hala alamadik yaklasik 4,5yildir calisiyrm bu sirkette hic maad bordrosu faln imzalamadik simdi tekrar sikayet etmeyi dusunuyorum nasil bir yol izlemeliyim yardim edermisiniz
Merhaba,
Şikayetten ziyade artık dava açmanız daha sağlıklı olur.
Emrebey beni, 1 yıl 9 ay 25 gündür çalışmış olduğum
Firmadan performans bahane gösterilerek çıkışım verildigi söylendi .herhangi bir belge imzalanmadı
6 gün izin kulallan dediler . işe girimden cikarilana kadar olan fazla mesailrim ödenmesi için calisma bakanlığına alo 170 sikayet olusturdum izin bitişinde
Evrak imzalaticaklar bana cikis belgeleri .imzalayimmi nasil bir yol izlemem gerekir fazla mesailerimi alirmiyim
Merhaba,
Öncelikle performans nedeniyle iş sözleşmeniz feshediliyor ise muhakkak savunmanız alınmalıdır. Savunmanız alınmadan fesih yapılmışsa İş Kanunu’na aykırı bir şekilde fesih yapılmış kabul edilir. Bu nedenle açacağınız işe iade davasını kazanırsınız. İşe iade davası açmak arzusunda iseniz lütfen iletişim bölümünden bize ulaşınız.
Merhaba Mehmet bey,
12/2012 – 04/2016 tarihleri arasında bir işyerinde çalıştım. evlilikten dolayı işyerinden ayrıldım. ve noterden evlilik nedeniyle iş sözleşmesinin feshi diye ihtarname gönderdim. işe giriş tarihimden beri haftada 66 saat çalıştım. yani sabah 9 akşam 8. size yazmadan öncede konuyu araştırdım. tanık ya da ücret bordrolar vs. isteniyor. ücret bordrolarımda mesai hiç yazılmadı. ve her ay bize imzalattırıldı. işyerinde çalışan arkadaşlarımın tanık olarak yardımcı olabileceğini düşünmüyorum çünkü işveren işten çıkarabilir. onlar da işini kaybetmek istemezler. ama işyeri her gün sabah 9 akşam 8 ‘ e kadar açık ve çalışanlar da bu saatler içerinde işyerinde çalışıyorlar. elimde herhangi bir belge yok. dava açarsam kazanma durumum var mı?
cevap yazarsanız çok sevinirim.
Merhaba,
Fazla mesaiye ilişkin bir dava açmak istiyorsanız mutlaka tanık olmalı. Tanık olmaksızın dava kaybedilecektir.
Diğer yandan kıdem tazminatınız ödenmemiş ise kıdem tazminatınız için dava açabiliriz.