İşçinin emeğinin karşılığını tam olarak alması, iş hukukunun en temel prensibidir. Ancak uygulamada en çok ihlal edilen hakların başında, yasal çalışma sürelerinin aşılmasına rağmen ödenmeyen Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Ücretleri gelmektedir.
Birçok işçi, “maaşın içinde fazla mesai var” denilerek veya ispat edemeyeceği korkusuyla hakkını aramaktan çekinmektedir. Bu yazımızda; fazla mesainin yasal sınırlarını, hesaplama formülünü ve dava sürecinde ispat yöntemlerini tüm detaylarıyla ele aldık.
Fazla Mesai (Fazla Çalışma) Nedir?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41. maddesine göre; haftalık 45 saati aşan çalışmalara “Fazla Çalışma” denir.
- Haftalık Esas: Kanun, günlük çalışmayı değil “haftalık” çalışmayı esas alır. Yani bir gün 11 saat çalışıp diğer günler az çalışarak haftalık 45 saati doldurmazsanız, o 11 saatlik çalışma fazla mesai sayılmayabilir (Günlük 11 saati aşan çalışmaların her halükarda fazla mesai sayıldığına dair Yargıtay kararları da mevcuttur, ancak ana kural haftalık 45 saattir).
- Ara Dinlenmeler: Yemek ve çay molaları çalışma süresinden sayılmaz. Örneğin sabah 08:00 – akşam 18:00 arası (10 saat) işyerinde kalan bir işçinin, 1 saati mola ise fiili çalışma süresi 9 saattir.
Fazla Mesai Ücreti Ne Kadardır? (%50 Zamlı)
Haftalık 45 saati aşan her bir saatlik çalışma için işçiye, normal saatlik ücretinin %50 fazlası ödenir.
Hesaplama Örneği: Saatlik ücreti 100 TL olan bir işçi, o hafta 50 saat çalışmış olsun.
- Normal Süre: 45 saat
- Fazla Mesai: 5 saat
- Fazla Mesai Saat Ücreti: 100 TL + (100 x %50) = 150 TL
- Toplam Alacak: 5 saat x 150 TL = 750 TL fazla mesai ücreti almalıdır.
Serbest Zaman Hakkı: İşçi isterse zamlı ücret yerine, çalıştığı her fazla saat karşılığında 1 saat 30 dakikayı serbest zaman (izin) olarak kullanabilir.
Fazla Mesai Nasıl İspatlanır?
Dava sürecinin en kritik noktası ispat yüküdür. Kural olarak fazla çalıştığını iddia eden işçi, bunu ispatlamakla yükümlüdür.
- Yazılı Belger: İşyeri giriş-çıkış kayıtları, parmak izi okuyucuları, turnike kayıtları, puantaj cetvelleri en güçlü delillerdir.
- Tanık Beyanı: Yazılı belge yoksa, işçinin en büyük silahı “Tanık”tır. Aynı dönemde birlikte çalıştığınız işyeri arkadaşlarınızın “Evet, biz haftada 6 gün akşam 20:00’ye kadar çalışırdık” şeklindeki beyanları mahkemece dikkate alınır.
- Diğer Deliller: İşyeri içi yazışmalar (e-posta, WhatsApp grupları), iş emri formları veya takograf kayıtları (şoförler için) delil olarak kullanılabilir.
“Maaşa Fazla Mesai Dahil” Maddesi Geçerli mi?
İş sözleşmelerinde sıkça “Fazla mesai ücretleri aylık ücrete dahildir” maddesi bulunur. Bu maddenin geçerli olabilmesi için iki şart gerekir:
- İşçinin bu maddeyi içeren sözleşmeyi imzalamış olması (Onayı).
- Yıllık fazla çalışma süresinin 270 saati aşmamış olması.
- Eğer işçi yılda 270 saatten fazla (ayda ortalama 22.5 saat) mesai yapmışsa, sözleşmede madde olsa bile aşan kısmın ücretini talep edebilir.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu: Hakkaniyet İndirimi ve Zamanaşımı
Fazla mesai davalarında müvekkillerimin bilmesi gereken iki teknik detay vardır:
- Hakkaniyet İndirimi (%30 Kuralı): Eğer fazla mesai iddianızı sadece “tanık beyanları” ile ispatlıyorsanız (yazılı belge yoksa), Yargıtay; “bir işçi yıllarca hiç hastalanmadan, izin kullanmadan sürekli aynı tempoda fazla mesai yapamaz” gerekçesiyle hesaplanan tutardan genellikle %30 oranında hakkaniyet indirimi (takdiri indirim) yapılmasını ister.
- Zamanaşımı 5 Yıldır: Fazla mesai ücretleri, ücret alacağı niteliğinde olduğundan 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Dava açtığınız tarihten geriye dönük sadece son 5 yılın ücretini isteyebilirsiniz. 6. yılın alacağı zamanaşımına uğrar. Bu yüzden vakit kaybetmeden hukuki süreci başlatmak önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
1. Onayım olmadan bana zorla fazla mesai yaptırılabilir mi?
Hayır. İş Kanunu’na göre fazla çalışma için işçinin her yıl başında yazılı onayının alınması gerekir (Uygulamada sözleşmede baştan alınır). Ayrıca sağlık nedenleri gibi haklı mazeretleri olan işçiler zorla fazla mesaiye bırakılamaz.
2. Resmi tatillerde çalışırsam fazla mesai mi alırım?
Resmi tatil (bayram) çalışması ile fazla mesai farklıdır. Resmi tatilde çalışırsanız, o günün ücretini %100 zamlı (yevmiye + 1 yevmiye) alırsınız. Eğer o hafta 45 saati de aşmışsanız ayrıca fazla mesai hesabı da yapılır.
3. İşveren fazla mesai ücretimi ödemiyor, istifa edip kıdem tazminatı alabilir miyim?
Evet, kesinlikle. Fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, işçiye 4857 sayılı İş Kanunu madde 24/II-e uyarınca “Haklı Nedenle Derhal Fesih” hakkı verir. Bu durumda istifa ederek hem kıdem tazminatınızı hem de ödenmeyen mesai ücretlerinizi alabilirsiniz.
4. İşe girerken çıkış saatim belli değildi, ne yapmalıyım?
İş sözleşmesinde çalışma saatleri yazmıyorsa, işyerindeki fiili uygulamaya bakılır. Tanıklarınızın “Sabah 8, akşam 8 çalışıyorduk” demesi ispat için yeterli olabilir.
Kıdem Tazminatı yazımızı okuyabilirsiniz : Kıdem Tazminatı Nedir?
Merhaba;
4.5 senedir kurumsal sirkette calismaktayim girdigim donemde yarim saat ise erken baslatliyor yarim saat gec cikiliyrdu yazilmiyordu ve gece calismalri oluyordu gece calismasini gunduz calisti gbi gosteriliyor ama bordro imzaladim bilmiyordum kanunu ve tekrar tekrar davm etti gece calismasi oldu yazilmamis sozlesmeyi fes edebilirmiyim kanunan tum yasal haklarimi alabilirmiyim fotorf var gece cekilmis calisrken bi kac evrak var ve sahit var nasil bi yol izlemeliyim saygilarimla
Merhaba,
Fazla çalışmalarınızın ödenmemesi nedeniyle iş sözleşmenizi feshedebilirsiniz. Nasıl yol izleyeceğiniz hususunda size mail yoluyla bilgi vereceğiz.
merhaba Mehmet bey 25/10/2010 tarihinde başladığım iş yerinde sabah 9 akşam 8 kadar çalışıyorum ama bordrolarımda 8 saat gösteriliyor ücret olarakta asgari ücret olarak alıyorum her hangi bir iş sözleşmem yok ve bordroları imzalamıyorum iş yerimde büyük sıkıntılar yaşıyorum çıkmak istiyorum ama tabi hakkımı alarak bana yardımcı olursanız sevinirim.
Merhaba,
Tanık bulabilirseniz haklarınızı almak konusunda sıkıntı yaşamayız.
Merhabalar M.Emre Bey,
Benim eşim özel bir şirkette 4 buçuk yıldır çalışıyor. İlk 2 sene boyunca neredeyse her akşam saat 22.00 den aşağı işten çıkmamışlar şirket durumunu düzeltebilsin diye. Suan eskisi kadar olmasa da halla mesaiye kalıyorlar fakat bu şirket çalışanlarına yılda bir maaş fazla vererek yıllık mesai ücretlerini bu şekilde karşıladığını iddia ediyor. Tabiki bir maas yıllık mesai ücretini karşılamıyor. Eşim %70 engeli var. Organ nakli . ama şirkete girerken engelli kadrosundan girmedi. Bu durumda sağlığını kötü yönde etkilememesi için onun mesaiye kalmama hakkı var mıdır? bu yasal mıdır? Aynı zamanda şirkette psikolojik bir baskı ile karşılaşıyorlar, sürekli verimin düşüşünden bahsediliyormuş. Benim eşim Finans ve muhasebe uzmanı haliyle şirketin gidişatından haberi var ve yükselme olmasına rağmen çalışanlara performansınız düşük uyarıları yapılıyormuş. Şuan normal çıkış saatleri18.00 iken o saatte işten çıkarlarken erken çıkıyormuş gibi psikolojiye giriyorlarmış. Bu işten haklarını alıp çıkabilmek için ne yapmalı? Hangi belgeler ile nereye başvurabilir ? Yardımlarınız için çok teşekkür ederiz şimdiden.
Merhaba,
Fazla mesai ücretlerinin ödenmemesi, iş sözleşmesinin feshedilmesi için haklı bir neden. Bu nedenle en kısa zamanda iş sözleşmenizi feshedebiliriz.
Sayin mehmet bey ben geçen sene Kasım 24te tazminatımı aldım ve çıktım ama fazla çalışmalarımı alamadım benim elimde 5yıl boyunca yapılan haftalik çalışma programlari ve fazla çalışma yaptığıma dair belgeler mevcut yine de alabilir miyim fazla çalışmaları mı
şimdiden teşekkür ederim
Suat ŞEN
Merhaba,
Elinizde yazılı evrakların olması yeterlidir. Fakat yine de 1 adet tanık delili olması davanızın %100 kazanılacağı anlamı taşır.
Size bir sorum olacak 8.5 saat normal üzerine 3.5 saat mesaili olarak 12 saat bir restoranda calışıyorum fakat ay sonu mesaimi hesaplarken yöneticimiz yaptığım mesaili saatten 1.5×26=39 hemen hemen 40 saatimi yemek molası (ara dinlenme) süresi olarak düşüyor. Devlet ara dinlenmeleri iş verenin insiyatifine bırakmış peki bu ara dinlenmenin benim %50 fazla para aldığım mesaili saatten kesilmesi normal birşey mi eğer değilse kanunen ne yapmalıyım. 1 seneden fazla oldu bu iş böyle devam etmekte. Üstelik hizmet sektöründe olduğumuz için adı gecen bu 1.5 saatlik yemek molası hakkımızı bile doğru düzgün kullanamıyoruz. Bunu göstererek istifa edebilirmiyim. Tek taraflı fesih hakkı doğarmı. Bu istifa bana tazminat hakkımı kazandırırmı. Hukuki sürecte benden kesilen bu sürelerin ücretini %50 li olarak geri almam mümkün mü? Bu düpedüz dolandırıcılık değil midir?? Bedavaya çalıştırmak değil midir?
Merhaba,
Ücretinizde usülsüz bir kesinti söz konusu ise iş sözleşmenizi buna dayanarak feshedebilirsiniz.
Meraba
İs yerinde bana maasimi elden ve banka yoluyla eksiz aldim bayram tatili ve mesai alacagim yoktur yazili bir kagit izmalatti bununla tazminatimi oldürürmü bize banka istiyo denildi
Merhaba,
Öldürmezsiniz.
Merhaba Emre Bey
Ben 6 yıldır bir tasortaşoran firmada çalışıyorum 3 aydır bayram mesaimi alamıyorum geçen ayki bayram mesaimde yatmadı sözlü ve yazılı müdüre bildirdim ama cevap gelmedi tazminat almak için neyapmaliyim tesekkurler…
Merhaba,
Fazla mesaileriniz ödenmiyorsa iş sözleşmenizi haklı nedenle feshedebilirsiniz. İleride dava açtığınızda o günlerde çalıştığınızı kanıtlamanız gerekir. Bu tip durumlarda en az 1 tanık ile çalıştığınızı kanıtlamalısınız.
Merhaba, Sn Mehmet Emre bey.
İş Yerim Maaşlarımızın Bir Bölümünü Elden Veriyor. Örn :
Bankaya 2500 tl Yatıyor.
500 tl de Elden Alıyoruz.
Toplam ele geçen Para 3000 tl.
Olay Burdan Sonra Fazla Mesailerde Patlıyor.
Resmi tatil Vs Fazla Mesai Ücretlerimiz.
O Ay içi toplam 200 tl diyelim.
İş Veren, 200 tl fazla mesai ücretini elden verdiği 500 tlnin içinden alıp bankaya yatırıyor.
Bankadaki yasal maaş o ay 2700tl oluyor.
Fazla mesai ücreti verdiğini bordro da da beyan ediyor. Elden Alınan maaş 300 tl kalıyor. Yani Ele geçen Para yine 3000 tl lakin işveren fazla mesai verdim diye paçayı sıyırıyor…
Bu Olay İçin Ne Gibi Bir Önlem Alabiliriz.
Elden Alınan Maaşı,
Daha Önce çalışıp Ayrilan arkadaşlar ile ispat edebilirmiyiz. Elden Maaş Alırken Video Kaydı geçerli Olurmu. Ve Bu Tarz Sözde Fazla Mesai Odemesini Nasıl İspat edebiliriz.. Teşekkürler İyi Çalışmalar….
Merhaba,
Her halükarda sigorta primleriniz düşük ücretten yatmaktadır. Bu sebebe dayanarak iş sözleşmenizi feshedebilirsiniz.
Ayrıca fazla mesai hususunda bordroya imza atıyor musunuz ? Eğer atıyorsanız yapacak bir şey yok fakat atmıyorsanız bu da dava konusu yapılabilir.
Bir markette calisiyorim 5 ay once bazi arkadaslarimizin itirazi uzerine magazamiza calisma bakanligi geldi ve fazla calismamizi saatleri belirttik kendisine fakat bakanliktan tarafimiza herhangi bir cevap gelmedi isveren bu ay bize gecmise donuk mesai ucreti adi altinda hesabimiza para yatirdi ve bize bununla ilgili bir aciklamada yapilmadi suan deniyorki yatirilan paraya ihtar cekmezsek bu parayi kabul etmis oluyorsunuz ve birdaha fazla mesai ucreti gibi bir dava hakkiniz yok bakanliktan hala bir cevap gelmemisken kendilerinin tarafimiza belittigi para bana yetersiz geldi ne yapmam gerekli
Merhaba,
Dava hakkınız kaybolmuş olmayacaktır. Merak etmeyin.
Merhaba,
Çalıştığım iş yeri sendikanın olduğu bir işyeri. Ancak ben beyaz yaka çalışan olduğum için sendikal sözleşme beni kapsamıyor ve iş yeri bana ve benim gibi beyaz yakalı çalıanlara fazla mesai ücreti ödemiyor.
*İleride fazla mesai ücreti davası açarsam kazanabilir miyim?
*Fazla mesai ücretim % 50 üzerinden mi yoksa sendikal sözleşmede belirtilen şekilde %100 üzerinden mi hesaplanır? ( Her ne kadar sendikal sözleşme beyaz yaka çalışanları kapsamıyor olsa da işveren diğer sosyal haklarımızı sendikal sözleşmeye göre veriyor.) Fazla mesai ücretimin %100 olarak hesaplanması için Sendika sözleşmesini örnek gösterebilir miyim?
İlginiz ve desteğiniz için teşekkürler.
Merhaba,
Sendika sözleşmesinin tarafı değilsiniz. Bu nedenle İş Kanununa ilişkin hükümler uygulanır. Fazla mesai davası sizin şirket içi pozisyonunuza ve yetkinize göre değişiklik gösterir.