İş kazası, işçinin bedenen veya ruhen zarara uğramasına neden olan ve işverenin sorumluluğu altında gerçekleşen olaylardır. İş kazası geçiren bir işçi, sadece SGK’dan aldığı geçici ödeneklerle yetinmek zorunda değildir. İşverenin gözetim borcunu yerine getirmemesi nedeniyle uğranılan zararlar için Maddi ve Manevi Tazminat Davası açma hakkı bulunur. Bu rehberde, tazminat kalemlerini, hesaplama yöntemlerini ve 2026 yılı uygulamalarını detaylandırdık.
Maddi Tazminat Neleri Kapsar?
Maddi tazminat, kaza olmasaydı işçinin malvarlığı ne durumda olacak idiyse, o durumun yeniden sağlanmasını amaçlar. TBK m. 54 kapsamında talep edilebilecek kalemler şunlardır:
- Tedavi Giderleri: SGK’nın karşılamadığı tüm tıbbi masraflar, yol giderleri, protez bedelleri.
- Geçici İş Göremezlik Zararı: Raporlu olunan dönemde maaşın tam alınamaması nedeniyle oluşan fark.
- Sürekli İş Göremezlik Zararı (Efor Kaybı): En önemli kalemdir. İşçide kalıcı bir sakatlık (maluliyet) oluşmuşsa, ömrü boyunca harcayacağı ekstra eforun maddi karşılığıdır.
- Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Eğer kaza ölümle sonuçlandıysa, ölenin yakınlarının (eş, çocuk, anne-baba) talep ettiği tazminattır.
Manevi Tazminat Nasıl Belirlenir?
Manevi tazminat, işçinin çektiği acı, elem ve ızdırabın bir nebze olsun dindirilmesi amacıyla verilir.
- Ölçü Nedir? Manevi tazminatın kesin bir matematiği yoktur. Ancak hakim; kazanın oluş şekline, işçinin maluliyet oranına, tarafların ekonomik durumuna ve işverenin kusur oranına göre hakkaniyete uygun bir rakam belirler.
- Zenginleşme Aracı Olamaz: Yargıtay, manevi tazminatın bir zenginleşme aracı olmaması gerektiğini, ancak caydırıcı olması gerektiğini vurgular.
Tazminat Hesaplamasında Kritik Kriterler
İş kazası nedeniyle maddi tazminat hesaplamasında dikkat edilen kriterler şu şekildedir :
- Kusur Oranı: Bilirkişi, kazada işverenin % kaç, işçinin % kaç kusurlu olduğunu belirler. İşçinin kendi kusuru oranında tazminattan indirim yapılır.
- Maluliyet Oranı: Adli Tıp Kurumu veya hastaneden alınan rapordaki sakatlık yüzdesi (Örn: %15 maluliyet) hesaplamanın temelidir.
- Yaşam Tablosu (TRH 2010): Eskiden PMF tablosu kullanılırdı, artık Yargıtay TRH 2010 Yaşam Tablosu’nu esas almaktadır. Bu tabloya göre işçinin muhtemel yaşam süresi (bakiye ömrü) hesaplanır.
- Ücret: Tazminat hesabı, işçinin kaza tarihindeki gerçek ücreti üzerinden yapılır. Bordroda asgari ücret gösterilse dahi, emsal ücret araştırması ile gerçek maaş tespit ettirilir.
İş Kazası Tazminat Hesaplama
Zamanaşımı Süresi
İş kazası nedeniyle açılacak tazminat davalarında genel zamanaşımı süresi 10 yıldır. Bu süre kaza tarihinden itibaren başlar. Ancak, eğer maluliyet oranı (sakatlık) sonradan artmışsa veya değişmişse, zamanaşımı rapor tarihinden itibaren yeniden işlemeye başlayabilir.
Yargıtay, 21. Hukuk Dairesi’nin E. 2019/582, K. 2019/5263, T. 19.09.2019 kararına göre : “Dava konusu olayda, zamanaşımının başlangıç tarihinin olay tarihi olduğu ortadadır. İş kazasının 25/07/2010 tarihinde gerçekleştiği, davaların ise 17/01/2014 ve 29/05/2014 tarihlerinde açıldığı, bu bağlamda 10 yıllık zamanaşımı süresinin geçmediğinin anlaşılması üzerine; Mahkemece … yazılı şekilde zamanaşımından davanın reddine karar verilmesi hatalı olmuştur.”
Yargıtay, 10. Hukuk Dairesi’nin E. 2022/7519, K. 2023/10947, T. 08.11.2023 tarihli kararına göre : “İş kazası sonucu uğranılan zararın giderilmesi amacıyla açılan maddi ve manevi tazminat davalarında; hak düşürücü süre kavramı bulunmamakla birlikte, zamanaşımı süresi 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 146 ncı maddesi gereğince haksız fiilin meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıl olup bu kapsamda eldeki davada zamanaşımı süresi dolmamıştır.”
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. İş kazası geçirdim, ilk olarak ne yapmalıyım?
İş kazası geçiren bir işçinin önceliği derhal sağlık kuruluşuna başvurmak ve tedavisini olmaktır. Hastanede olayın bir “iş kazası” olduğunu mutlaka belirtmek gerekir. Ardından, işverenin bu durumu 3 iş günü içinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) bildirmesi zorunludur. İşveren bildirimi yapmazsa, işçinin veya yakınlarının durumu doğrudan SGK’ya bildirmesi hak kayıplarını önlemek adına büyük önem taşır.
2. İş kazası tazminatı nasıl hesaplanır, ne kadar tazminat alabilirim?
İş kazası nedeniyle alınacak maddi tazminat miktarını belirleyen birçok faktör vardır. İşçinin yaşı, net maaşı, maluliyet (iş gücü kaybı) oranı, işverenin ve işçinin kusur oranları hesaplamada dikkate alınır. Manevi tazminat ise işçinin veya yakınlarının yaşadığı acı, elem ve üzüntünün derecesine, tarafların ekonomik durumuna ve olayın ağırlığına göre hakim tarafından takdir edilir.
3. İş kazası tazminat davası kime veya kimlere açılır?
İş kazası nedeniyle maddi ve manevi tazminat davaları kural olarak işverene karşı açılır. Ancak kazaya sebep olan olayda alt işveren (taşeron) – asıl işveren ilişkisi varsa, her iki işverene de dava açılabilir. Ayrıca kazada kusuru bulunan üçüncü kişiler veya iş sağlığı ve güvenliği firmaları da duruma göre davalı konumunda olabilir.
4. Sigortasız (kayıtdışı) çalışırken iş kazası geçirdim, tazminat davası açabilir miyim?
Evet, açabilirsiniz. Sigortasız çalıştırılmak işçinin yasal haklarını ortadan kaldırmaz. Bu durumda öncelikle olayın bir iş kazası olduğunun ve işçi-işveren ilişkisinin tespiti (Hizmet Tespiti) yapılır. SGK’ya yapılacak bildirimler ve açılacak tespit davası ile birlikte maddi ve manevi tazminat hakkınızı kullanabilirsiniz.
5. İş kazası tazminat davalarında zamanaşımı süresi ne kadardır?
İş kazalarından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında genel zamanaşımı süresi, kazanın meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıldır. Ancak kaza aynı zamanda ceza hukukunu ilgilendiren bir suç oluşturuyorsa ve ceza zamanaşımı süresi daha uzunsa, uzamış ceza zamanaşımı süresi uygulanır. Süreci kaçırmamak için vakit kaybetmeden hukuki destek almak önemlidir.
6. İş kazası sonucu vefat (ölüm) durumunda kimler tazminat alabilir?
İş kazası sonucunda işçinin vefat etmesi halinde, işçinin desteğinden yoksun kalan yakınları (eşi, çocukları, anne ve babası veya desteklediği diğer kişiler) destekten yoksun kalma tazminatı (maddi tazminat) talep edebilirler. Ayrıca merhumun yakınları, yaşadıkları ağır psikolojik yıkım nedeniyle manevi tazminat davası da açabilirler.
7. İş kazası tazminat davası ne kadar sürer?
Dava süreci; mahkemenin iş yüküne, SGK tahkikat sürecinin tamamlanmasına, maluliyet oranının Adli Tıp Kurumu veya tam teşekküllü hastanelerce tespit edilmesine ve kusur oranlarını belirleyecek bilirkişi raporlarının hazırlanmasına bağlı olarak değişiklik gösterir. Ortalama olarak ilk derece mahkemesi aşaması 1,5 ila 3 yıl arasında sürebilmektedir. Uzman bir avukatla çalışmak, usuli hataların önüne geçerek süreci hızlandırmada kritik rol oynar.
8. İşveren iflas ederse paramı (iş kazası tazminatlarımı) kimden alırım?
Maddi ve manevi tazminat işverenden istenir. Ancak işverenin “İşveren Mali Mesuliyet Sigortası” varsa, tazminatın önemli bir kısmı sigorta şirketinden tahsil edilebilir. Ayrıca “Güvence Hesabı” bazı durumlarda devreye girebilir.
9. Kaza iş kazası kabul edilmezse ne yapmalıyım?
Eğer SGK kazayı “iş kazası” olarak kabul etmediyse, önce “İş Kazasının Tespiti Davası” açılmalı, bu dava kazanıldıktan sonra tazminat davası açılmalıdır.
İş Kanunu’na buradan ulaşabilirsiniz.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu
“İbraname İmzalarken Dikkat! Haklarınızdan Vazgeçmeyin”
“İş kazası sonrası işverenler veya sigorta şirketleri, işçiye cüzi bir miktar ödeme yaparak ‘hiçbir alacağım kalmamıştır’ yazılı ibraname/feragat imzalatmak isteyebilirler. Bu nedenle iş kazası sonrasında muhakkak avukattan hukuki destek alınmalıdır.
Diğer önemli husus da şikayet hakkı ile tazminat hakkının karıştırılmasıdır. İşverenin veya yetkili ilgilinin iş kazası nedeniyle ceza yargılamasına tabi tutulması ayrı, maddi manevi tazminat talep edilen bu dava ayrıdır. Dolayısıyla ceza yargılamasında şikayetten vazgeçmek, tazminat davası açma hakkını ortadan kaldırmaz.
İş kazası hususunda avukat desteğine ve hukuki bilgiye ulaşmak isterseniz iletişim bölümünden bize ulaşabilirsiniz.
20.03.2014 mersin de işe servisle giderken abim dahil 12 kişi rahmetli oldular. bizim ne gibi davalar açma hakkımız var ve dava yeri nereler olmalı mersin mi yoksa ankaramı kimi avukatlar ankarada acılırsa daha etkili olacağını söylüyorlar .birde yengem ikinci eşi abimin ilk eşinden olan iki yaşı kücük kız cocukları için imz a yetkisi sağ ve başkası ile evli olan annelerindemi olacak denildiği kadarı ile velayet otomatık olarak kan bağı olan anneye mi geciyor
Emrullah bey, ölümlü iş kazası nedeniyle maddi ve manevi tazminat davası açılacak. Bu hususlarda detaylı bilgi için tarafımıza ulaşmanız yeterlidir.
Merhaba Mehmet bey,
Kısa bir süre önce Kayınbiraderimi kaybettik. Bir şirkette kamyon şoförüydü. Tek kişilik ve başkada yaralı ve ölüm yoktu. Kaza keskin bir virajda iş kamyonunu yan yatırmasıyla meydana geldi. Kamyon yan yattı 10 mt kadar süreklenip durdu ve kardeşimiz Ahmet boynu kırılarak şoför koltuğunda vefat etti. Ailesi acısından dolayı dava açmayı düşünmüyorlar. Ama ben ve çevresindeki arkadaşları şirketin kusurlu olduğunu düşündüğümüzden ailesini ikna edeceğiz bir şekilde. Şirketin kusurlu olmasını düşünmemizin sebepleri;
1. Ahmet kardeşimizin SRC Belgesi yoktur. (İşyeri onu bu şekilde kabul etmiştir)
2. Ehliyeti alalı 2 ay olmuştur. Hiç bir kamyon işinde tecrübesi yoktur. İşyerine bunuda söylemiş kendisi bize anlatmıştı. (İşyeri tecrübe konusunda duyarsız kalmıştır, Yavaş yavaş tek başına öğrenirsin demişler) Bu durumu anlattığı en az 10 kişi çıkarabiliriz çevremizden.
3. Ahmet kardeşimiz daha 14 günlük çalışandı o şirkette.Ahmet kardeşimizin görevi yük kamyonu şoförü ve maaşı asgari ücret olarak gösterilmiş resmi kayıtlarda.. ( 250000 tl lık ağır yük kamyonu şoförlüğüne asgari ücretli bir işçimi çalıştırılıyor.) Bu bize şirketin az maaşla acemi birini çalıştırıp insan gücündende kar etmeyi planladığını gösteriyor.
4. İş sağlığı ve güvenliği açısından yanına eğitimli ve tecrübeli birini görevlendirip kısa bir süre kamyonu,çevreyi,yolları tanıması ve kamyon şoförlüğünü geliştirmesi için birisini görevlendirmeleri gerekmiyormuydu.?
5. Ahmet kardeşimiz kaza yaptığı gün zaten çok hastaydı. Hastanede serum yediğine ve tedavi gördüğüne dair evraklar mevcuttu elimizde. Ama başka bir şoförün cenazesi olduğu için şirket Ahmet kardeşimizi hasta hasta iş yerine çağırmıştır.
6. Ahmet kardeşimiz kaza yaptığı günün gece vardiyasında görevliydi vede uykusuzdu, yukarıdada dediğim gibi sabah 5 de işten geldikten sonra hastaneye gitmişti. Zaten öğlen 12 gibi serumu bitince ve kısa bir tedaviden sonra işe çağrılmıştı. Eşim yani kızkardeşi onu hastaneye götürmüştü ve gözlerini açamayacak kadar kötü bir halde kamyona gittiğini söyledi.
Şu durumda o şirketin parasını ailesi istemese bile biz bu durumu, bu ihmalkarlığı yargıya taşımayı düşünüyoruz. O şirketin maddi ve manevi en ağır cezayı almasını istiyoruz.
Sizin düşünceniz kısaca nedir. Şirkete ne tür bir ceza aldırabiliriz. ? Maddi ne olur, manevi ne olur. ?
İyi çalışmalar.
Sayın Mehmet bey
Size bir kaç sorum olacak cevaplarınız için şimdiden teşekkürler.
Babam 06.07.2007 tarihinde iş kazası geçirdi ve biz iş mahkemesine 05/08/2011 tarihinde dava açtık ve mahkeme kararıyla 105.000 TL maddi ve manevi tazminat çıktı karşı taraf yargıtaya gönderdi. Geçen hafta yargıtaydan sonuç Onandı olarak geldi. Dosya postalandı yazıyor. yargıtaydan sonra tekrar itiraz hakkı var mı karşı tarafın yoksa parayı ödemek zorunda mı? Ve yasal faiz diyorlar bu yasal faiz hesabı ne kadar olur 105.000 için kaza tarihinden itibaren mi mahkemenin açıldığı tarihten itibaren mi?
25.06.2013 Tarihinde asansör boşluğuna düştüm sol ayağım kaval kemiği kırıldı sağ ayağımın topuğu patlak belimde kırık var platin koydular bu konuda iş mahkemesine verebilir miyim ve ne gibi sonuçlar doğar tazminat davası açsam davayı kazanabilir miyim? Dava açarken para miktarı yazmam gerekir mi? Saygılarımla arz ederim.
iyi günler ben fabrikada çalışırken sol elimin 2,3,4 üncü parmakları ilk boğumlardan koptu daha işe 20gün önce başlamıştım iş güvenliği kursu almadan rapora makine operatörü yazmışlar nasıl bir yol izlemem lazım dava açmak istiyorum bana yardımcı olabilirmisiniz