Miras hukuku, bir kişinin vefatından sonra malvarlığının kimlere ve nasıl paylaştırılacağını düzenler. Hukuk sistemimiz, mirasbırakana (muris) malvarlığı üzerinde tasarruf özgürlüğü tanımış olsa da, bu özgürlük sınırsız değildir. Kanun koyucu, mirasbırakanın yakın aile üyelerini korumak amacıyla, mirasbırakanın dahi dokunamayacağı, vasiyetname ile başkasına devredemeyeceği bir alan belirlemiştir. İşte bu dokunulmaz alana “Saklı Pay” denir.
Saklı paylı mirasçılar, mirasbırakanın iradesinden bağımsız olarak mirastan belirli bir hisseyi alma hakkına sahiptirler. Bu hakkın ihlal edilmesi durumunda ise “Tenkis Davası” gündeme gelir.
Saklı Paylı Mirasçılar Kimlerdir?
Türk Medeni Kanunu’na göre her yasal mirasçı, saklı pay sahibi değildir. Kanun, sadece mirasbırakan ile çok yakın kan bağı veya evlilik bağı olan kişilere bu statüyü tanımıştır.
Saklı pay sahibi mirasçılar şunlardır:
- Altsoy: Mirasbırakanın çocukları, torunları ve onların çocukları.
- Anne ve Baba: Mirasbırakanın ebeveynleri.
- Sağ Kalan Eş: Mirasbırakanın vefatı anında evli olduğu eşi.
Önemli Not: Kardeşlerin Saklı Payı Var mı?
Bu konu toplumda sıkça yanlış bilinmektedir. 2007 yılında yapılan yasal değişiklikle kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır. Mirasbırakan, vasiyetname düzenleyerek kardeşlerini mirastan tamamen mahrum bırakabilir; kardeşler buna karşı saklı pay iddiasında bulunamazlar.
Saklı Pay Oranları Nedir?
Saklı pay oranları, mirasçının “Yasal Miras Payı” üzerinden hesaplanır. Yani önce kişinin normal şartlarda ne kadar miras alacağı (yasal payı) bulunur, daha sonra bu payın kanunda belirtilen oranı alınarak saklı pay tespit edilir.
Türk Medeni Kanunu Madde 506 uyarınca saklı pay oranları şöyledir:
- Altsoy için (Çocuklar/Torunlar): Yasal miras payının 1/2’si (yarısı).
- Anne ve Baba için: Yasal miras payının 1/4’ü.
- Sağ Kalan Eş için:
- Altsoy (çocuklar) veya anne-baba grubu ile birlikte mirasçı olursa: Yasal miras payının tamamı.
- Diğer hallerde (tek başına veya büyükanne-büyükbaba ile): Yasal miras payının 3/4’ü.
Basit Bir Hesaplama Örneği
Konunun daha iyi anlaşılması için bir örnek verelim:
Mirasbırakan Ahmet Bey vefat etmiş, geriye eşi ve 2 çocuğu kalmıştır. Tereke (miras) değeri 400.000 TL olsun.
- Yasal Miras Paylarının Bulunması:
- Eşin yasal payı 1/4’tür (100.000 TL).
- Çocukların toplam yasal payı 3/4’tür (300.000 TL). (Her bir çocuğa 150.000 TL)
- Saklı Payların Hesaplanması:
- Eşin Saklı Payı: Yasal payının tamamıdır. Yani 100.000 TL üzerinde mirasbırakan tasarruf edemez.
- Çocukların Saklı Payı: Yasal paylarının yarısıdır (1/2). Her bir çocuk için 150.000 TL / 2 = 75.000 TL saklı paydır.
Sonuç: Ahmet Bey, vasiyetname yazsa dahi eşine en az 100.000 TL, çocuklarına ise en az 75’er bin TL bırakmak zorundadır. Geriye kalan kısım (Tasarruf Nisabı) üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir (örneğin bir vakfa bağışlayabilir).
Saklı Payın İhlali Durumunda Ne Yapılır?
Eğer mirasbırakan, sağlığında yaptığı bağışlamalarla veya vefatından sonra açılan vasiyetnamesiyle mirasçıların bu saklı paylarını ihlal etmişse, mirasçılar haklarını aramak için mahkemeye başvurabilirler.
Bu durumda açılacak davanın adı Tenkis Davası‘dır. Tenkis davası ile saklı payı aşan kazandırmaların yasal sınırına çekilmesi (indirilmesi) talep edilir.
(Tenkis davası hakkında daha detaylı bilgi almak için Tenkis Davası Nedir? başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.)
Mirastan Çıkarma (Isgat) Mümkün mü?
Saklı pay kural olarak dokunulmazdır ancak istisnai durumlarda mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını mirastan tamamen mahrum bırakabilir (mirastan çıkarma). Bunun için kanunda sayılan ağır sebeplerin varlığı gerekir:
- Mirasçının, mirasbırakana veya yakınlarına karşı ağır bir suç işlemesi.
- Mirasçının, mirasbırakana veya ailesine karşı aile hukukundan doğan ödevlerini önemli ölçüde yerine getirmemesi.
Bu sebepler varsa ve vasiyetnamede açıkça belirtilmişse, saklı paylı mirasçı mirastan pay alamaz. Mirastan çıkarma ile ilgili detaylı bilgi almak için Mirastan Çıkarma Nasıl Yapılır? başlıklı yazımızı okuyabilirsiniz.
Türk Medeni Kanunu ve diğer kanunlarımıza buradan ulaşabilirsiniz.
Saklı Pay Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (SSS)
Kardeşlerin saklı pay hakkı var mıdır?
Hayır, yoktur. Türk Medeni Kanunu’nda yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Mirasbırakan, vasiyetname düzenleyerek mirasının tamamını başkalarına bırakabilir ve kardeşler buna karşı saklı pay iddiasında bulunamazlar. Saklı pay hakkı sadece altsoy (çocuklar/torunlar), anne-baba ve eş için geçerlidir.
Mirasbırakan sağken saklı payımı isteyebilir miyim?
Hayır. Saklı pay ve mirasçılık hakları, ancak mirasbırakanın vefatı ile doğar. Kişi hayatta olduğu sürece malları üzerinde dilediği gibi tasarruf etme hakkına sahiptir. Dolayısıyla babanız veya anneniz hayattayken “benim saklı payımı verin” diyerek dava açamazsınız.
Çocuğumu mirastan tamamen mahrum bırakabilir miyim?
Normal şartlarda hayır, çocuğunuzun saklı payına dokunamazsınız. Ancak kanunda sayılan “Mirastan Çıkarma (Isgat)” sebepleri varsa (mirasbırakana karşı ağır suç işlenmesi veya ailevi ödevlerin ağır şekilde ihlal edilmesi gibi) ve bu sebepler vasiyetnamede açıkça belirtilirse, çocuk saklı payı dahil tüm mirastan mahrum bırakılabilir.
Boşandığım eşim benden saklı pay alabilir mi?
Hayır. Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte eşlerin birbirine olan mirasçılık sıfatı sona erer. Boşandığınız eşiniz yasal mirasçı olamayacağı için saklı pay hakkı da yoktur. Ancak boşanma davası devam ederken vefat gerçekleşirse durumun özelliğine göre farklı hukuki sonuçlar doğabilir.
Üvey çocukların saklı pay hakkı var mıdır?
Hukukumuzda “üvey çocuk” kavramı mirasçılık için geçerli değildir. Eşinizin önceki evliliğinden olan çocukları, eğer tarafınızca resmen evlat edinilmemişse, sizin yasal mirasçınız değildir ve saklı pay hakları yoktur. Sadece biyolojik çocuklarınız ve evlat edindiğiniz çocuklar saklı pay sahibidir.
İmam nikahlı eşin saklı pay hakkı var mıdır?
Hayır. Türk Medeni Kanunu’na göre mirasçılık hakkı sadece resmi nikahlı eşe tanınmıştır. Resmi nikahı olmayan partnerin yasal mirasçılığı ve dolayısıyla saklı pay hakkı bulunmamaktadır.
Saklı payım ihlal edildiyse ne kadar sürede dava açmalıyım?
Saklı payınızın ihlal edildiğini öğrendiğiniz tarihten itibaren 1 yıl ve her halde mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde Tenkis Davası açmanız gerekir. Bu süreler hak düşürücü sürelerdir, kaçırılması durumunda hak talep edilemez.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu
Saklı pay hesaplaması, miras hukukunun en çok hata yapılan alanıdır. Genellikle vatandaşlarımız, mirasbırakanın vefat anındaki banka hesabına veya tapularına bakarak bir hesap yapar. Oysa saklı pay hesabı yapılırken ‘Net Tereke’ esas alınır. Yani, murisin sağlığında yaptığı bazı karşılıksız kazandırmalar (hediyeler, bağışlar) terekeye hayali olarak eklenirken, cenaze masrafları ve borçlar düşülür. Ayrıca 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payının kaldırıldığını, saklı payın sadece çocuklar, eş ve anne-baba için geçerli olduğunu hatırlatmak isterim. Hakkınızın tam tespiti için matematiksel hesaplamanın bir hukukçu tarafından yapılması elzemdir