Kişinin vefatından sonra mal varlığının (tereke) kimlere kalacağını ve nasıl paylaştırılacağını belirlemek amacıyla, sağlığında yaptığı tek taraflı irade beyanına Vasiyetname denir. Türk Medeni Kanunu, miras bırakanın (muris) mal varlığı üzerinde tasarruf yetkisine büyük önem verir; ancak bu yetki sınırsız değildir ve sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır.
Bu yazımızda; geçerli bir vasiyetnamenin nasıl hazırlanacağını, türlerini ve hukuka aykırı düzenlenen vasiyetnamelerin nasıl iptal edilebileceğini inceleyeceğiz.
Vasiyetname Türleri ve Geçerlilik Şartları
Kanunumuzda geçerli kabul edilen üç tür vasiyetname vardır:
- Resmi Vasiyetname: En güvenilir yöntemdir. Noter, sulh hakimi veya yetkili memur huzurunda, iki tanık eşliğinde yapılır. Resmi memur tarafından düzenlendiği için ispat gücü en yüksek olan türdür ve iptal edilmesi en zor olanıdır.
- El Yazılı Vasiyetname: Miras bırakanın, baştan sona kendi el yazısı ile yazdığı, tarih attığı (gün, ay, yıl olarak) ve imzaladığı vasiyetnamedir. Bilgisayar veya daktilo ile yazılamaz. Masrafsızdır ancak saklanması ve kaybolma riski açısından dezavantajlıdır.
- Sözlü Vasiyetname: Sadece olağanüstü durumlarda (savaş, ağır hastalık, yakın ölüm tehlikesi vb.) diğer iki türün yapılamadığı hallerde mümkündür. İki tanığa sözlü olarak beyan edilir ve sıkı prosedürlere tabidir. Uygulamada çok nadir görülür.
Vasiyetnamenin İptali Davası
Bir vasiyetnamenin varlığı, onun kesinlikle uygulanacağı anlamına gelmez. Kanundaki şartlara uymayan vasiyetnameler, menfaati bulunan mirasçılar tarafından açılacak “Vasiyetnamenin İptali Davası” ile hükümsüz hale getirilebilir.
İptal Sebepleri Şunlardır:
- Ehliyetsizlik: Vasiyetname yapıldığı sırada miras bırakanın ayırt etme gücüne (akli melekeye) sahip olmaması. (En sık karşılaşılan iptal sebebidir.)
- İrade Sakatlığı: Vasiyetnamenin hata, hile, korkutma veya zorlama altında yapılmış olması.
- Şekil Eksikliği: Örneğin; el yazılı vasiyetnamede tarihin eksik olması veya resmi vasiyetnamede tanıkların yasaya uygun olmaması.
- Hukuka ve Ahlaka Aykırılık: Vasiyetnamenin içeriğinin veya şartlarının hukuka aykırı olması.
Davanın Tarafları (Davacı – Davalı)
Vasiyetnamenin iptali davasında davacı; miras hakkı zedelenen yasal mirasçılar, atanmış mirasçılar veya vasiyet alacaklılarıdır.
Vasiyetnamenin iptali davasında davalı sıfatı, iptali istenen vasiyetnameden menfaatler elde eden kişiler (yasal mirasçılar, atanmış mirasçılar, varsa vasiyetnamenin yerine getirme görevlisi) olacaktır. (Yargıtay, 3. Hukuk Dairesi, E. 2016/11368, K. 2016/11233, T. 26.09.2016)
Dava Açma Süresi (Zamanaşımı)
Vasiyetnamenin iptali davası, mirasçının vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
Vasiyetnamenin İptali Kararının Etkisi
Vasiyetnamenin iptali davaları ancak tarafları açısından hüküm doğurur. (Taraflarını bağlar) İptal davası açmayan mirasçılar yönünden hüküm doğurmaz. (Dava açmayan mirasçılar yönünden bağlayıcı değildir.) (Yargıtay, 3. Hukuk Dairesi, E. 2017/10704, K. 2019/1132, T. 14.02.2019)
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu
“Vasiyetname düzenlerken yapılan en büyük hata, miras bırakanın mal varlığını dilediği gibi, sınırsızca devredebileceğini sanmasıdır. Hukukumuzda ‘Saklı Pay’ kuralı vardır. Eşinizin ve çocuklarınızın kanunen korunan miras paylarını (saklı paylarını) ihlal eden bir vasiyetname düzenlerseniz, bu vasiyetname tamamen iptal edilmese bile, ‘Tenkis Davası’ ile saklı pay oranları mirasçılara geri ödenir. (Tenkis Davası Nedir?)
Ayrıca, ileride ‘akli dengesi yerinde değildi’ iddiasıyla karşılaşmamak için, vasiyetname düzenlendiği gün devlet hastanesinden ‘Akli Meleke Raporu’ (Heyet Raporu) alınmasını şiddetle tavsiye ediyoruz.”
Son olarak : Vasiyetname, kişinin son arzularının yerine getirilmesi için güçlü bir hukuki araçtır ancak hataya yer yoktur. İleride aileniz arasında husumet doğmaması için vasiyetnamenin uzman bir avukat gözetiminde hazırlanması veya mevcut vasiyetnamelere karşı iptal davası açılması süreçlerinde Avukat Mehmet Emre Ulusoy ile iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
1. Vasiyetname nedir ve hukuken geçerli olan vasiyetname türleri nelerdir?
Vasiyetname, bir kişinin vefatından sonra malvarlığının nasıl paylaşılacağına dair son istek ve arzularını içeren hukuki bir işlemdir. Türk Medeni Kanunu’na göre üç tür vasiyetname vardır: Noter veya sulh hakimi huzurunda yapılan Resmi Vasiyetname, kişinin kendi el yazısıyla hazırladığı El Yazılı Vasiyetname ve olağanüstü durumlarda (savaş, ölüm tehlikesi vb.) başvurulan Sözlü Vasiyetname.
2. Kendi el yazımla vasiyetname hazırlayabilir miyim, hukuken geçerli olur mu?
Evet, hazırlayabilirsiniz. Buna “El Yazılı Vasiyetname” denir. Ancak hukuken geçerli olabilmesi için çok sıkı şekil şartları vardır: Vasiyetnamenin baştan sona (tarih ve imza dahil) kişinin kendi el yazısıyla yazılmış olması, düzenlenme tarihinin (gün, ay, yıl olarak) açıkça belirtilmesi ve mutlaka imzalanması zorunludur. Bilgisayar çıktısı alınıp sadece altına imza atılması vasiyetnameyi geçersiz kılar.
3. Mirasbırakan tüm malvarlığını vasiyetname ile tek bir kişiye bırakabilir mi?
Kural olarak hayır. Mirasbırakan, malvarlığı üzerinde dilediği gibi tasarrufta bulunamaz. Kanun, bazı yakın akrabaları (eş, çocuklar, anne-baba) “saklı pay sahibi” olarak koruma altına almıştır. Mirasbırakan ancak saklı payların dışında kalan “tasarruf edilebilir kısım” üzerinde vasiyetname düzenleyebilir. Saklı payları ihlal eden bir vasiyetname varsa, mirasçılar “Tenkis Davası” açarak ihlal edilen kısımları geri alabilirler.
4. Vasiyetnamenin iptali davası hangi durumlarda (hangi nedenlerle) açılır?
Bir vasiyetnamenin iptal edilebilmesi için kanunda sayılan sınırlı sebeplerden birinin bulunması gerekir. Bunlar:
- Ehliyetsizlik: Mirasbırakanın vasiyetnameyi düzenlediği tarihte akıl sağlığının (ayırt etme gücünün) yerinde olmaması (örneğin ileri derece demans/alzheimer).
- İrade Sakatlığı: Vasiyetnamenin hata, hile (kandırma) veya korkutma (tehdit) altında yapılmış olması.
- İçerik Aykırılığı: Vasiyetnamenin içeriğinin veya şartlarının hukuka ve ahlaka aykırı olması.
- Şekil Eksikliği: Kanunda öngörülen resmi şekil şartlarına (örneğin şahitlerin eksik olması, imza veya tarih bulunmaması) uyulmamış olması.
5. Vasiyetnamenin iptali davasını kimler açabilir?
Vasiyetnamenin iptal edilmesinde menfaati bulunan yasal mirasçılar, atanmış mirasçılar veya vasiyet alacaklıları bu davayı açabilirler. Miras hakkı zedelenmeyen veya iptalden herhangi bir çıkarı olmayan kişilerin bu davayı açma hakkı yoktur.
6. Vasiyetname düzenlerken sağlık (akli meleke) raporu almak zorunlu mudur?
Kanunen genel bir zorunluluk olmamakla birlikte, uygulamada noterler özellikle 65 yaş üstü kişilerden veya hal ve hareketlerinden şüphe duydukları kişilerden tam teşekküllü bir devlet hastanesinden alınmış “akli melekeleri yerindedir” (ehliyet) raporu istemektedir. Bu raporun işlem günü alınmış olması, ileride açılabilecek ehliyetsizlik iddialarına dayalı iptal davalarının önüne geçmek için hayati önem taşır.
7. Vasiyetnamenin iptali davasında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Vasiyetnamenin iptali davası, davacının vasiyetnameyi, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl içinde açılmalıdır. Her halükarda, vasiyetnamenin açılma tarihinin üzerinden iyiniyetli davalılara karşı 10 yıl, kötüniyetli davalılara karşı ise 20 yıl geçmekle dava hakkı zamanaşımına uğrar.
8. Vasiyetnamenin iptali davası hangi mahkemede açılır?
Miras hukukundan kaynaklanan bu tür davalarda kesin yetki kuralı geçerlidir. Vasiyetnamenin iptali davası, mirasbırakanın vefat ettiği tarihteki son yerleşim yeri (ikametgah) mahkemesinde açılır. Görevli mahkeme ise Asliye Hukuk Mahkemesi’dir.
9. Vasiyetnameyi istediğim zaman değiştirebilir miyim?
Evet. Miras bırakan, sağlığında dilediği zaman vasiyetnamesinden dönebilir, onu yırtabilir veya yeni bir vasiyetname yaparak eskisini geçersiz kılabilir. Her zaman en son tarihli vasiyetname geçerlidir. Ancak vasiyetnamelerin konusu birbirinden ayrı ise vasiyetnameler ayrı ayrı değerlendirilebilir.
10. Vasiyetname nerede saklanmalıdır?
Resmi vasiyetnameler noterde saklanır ve ölüm halinde Nüfus Müdürlüğü’ne bildirilir. El yazılı vasiyetnameler ise kaybolma riskine karşı notere emanet edilebilir veya güvenilir bir kişiye teslim edilebilir.
11. Yaşlılık (Demans/Alzheimer) hastasının vasiyetnamesi geçerli midir?
Eğer vasiyetname tarihinde kişinin ayırt etme gücü (akli dengesi) tıbben yerindeyse geçerlidir. Ancak bu durumun ispatı için Adli Tıp Kurumu’ndan veya tam teşekküllü hastaneden o tarihe ait rapor alınması gerekebilir. Aksi halde vasiyetname iptal edilebilir.
Türk Medeni Kanunu ve diğer yasalarımıza buradan ulaşabilirsiniz.