Kişinin vefatından sonra mal varlığının (tereke) kimlere kalacağını ve nasıl paylaştırılacağını belirlemek amacıyla, sağlığında yaptığı tek taraflı irade beyanına Vasiyetname denir. Türk Medeni Kanunu, miras bırakanın (muris) mal varlığı üzerinde tasarruf yetkisine büyük önem verir; ancak bu yetki sınırsız değildir ve sıkı şekil şartlarına bağlanmıştır.
Bu yazımızda; geçerli bir vasiyetnamenin nasıl hazırlanacağını, türlerini ve hukuka aykırı düzenlenen vasiyetnamelerin nasıl iptal edilebileceğini inceleyeceğiz.
Vasiyetname Türleri ve Geçerlilik Şartları
Kanunumuzda geçerli kabul edilen üç tür vasiyetname vardır:
- Resmi Vasiyetname: En güvenilir yöntemdir. Noter, sulh hakimi veya yetkili memur huzurunda, iki tanık eşliğinde yapılır. Resmi memur tarafından düzenlendiği için ispat gücü en yüksek olan türdür ve iptal edilmesi en zor olanıdır.
- El Yazılı Vasiyetname: Miras bırakanın, baştan sona kendi el yazısı ile yazdığı, tarih attığı (gün, ay, yıl olarak) ve imzaladığı vasiyetnamedir. Bilgisayar veya daktilo ile yazılamaz. Masrafsızdır ancak saklanması ve kaybolma riski açısından dezavantajlıdır.
- Sözlü Vasiyetname: Sadece olağanüstü durumlarda (savaş, ağır hastalık, yakın ölüm tehlikesi vb.) diğer iki türün yapılamadığı hallerde mümkündür. İki tanığa sözlü olarak beyan edilir ve sıkı prosedürlere tabidir. Uygulamada çok nadir görülür.
Vasiyetnamenin İptali Davası
Bir vasiyetnamenin varlığı, onun kesinlikle uygulanacağı anlamına gelmez. Kanundaki şartlara uymayan vasiyetnameler, menfaati bulunan mirasçılar tarafından açılacak “Vasiyetnamenin İptali Davası” ile hükümsüz hale getirilebilir.
İptal Sebepleri Şunlardır:
- Ehliyetsizlik: Vasiyetname yapıldığı sırada miras bırakanın ayırt etme gücüne (akli melekeye) sahip olmaması. (En sık karşılaşılan iptal sebebidir.)
- İrade Sakatlığı: Vasiyetnamenin hata, hile, korkutma veya zorlama altında yapılmış olması.
- Şekil Eksikliği: Örneğin; el yazılı vasiyetnamede tarihin eksik olması veya resmi vasiyetnamede tanıkların yasaya uygun olmaması.
- Hukuka ve Ahlaka Aykırılık: Vasiyetnamenin içeriğinin veya şartlarının hukuka aykırı olması.
Dava Açma Süresi
Vasiyetnamenin iptali davası, mirasçının vasiyetnameyi ve iptal sebebini öğrendiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu
“Vasiyetname düzenlerken yapılan en büyük hata, miras bırakanın mal varlığını dilediği gibi, sınırsızca devredebileceğini sanmasıdır. Hukukumuzda ‘Saklı Pay’ kuralı vardır. Eşinizin ve çocuklarınızın kanunen korunan miras paylarını (saklı paylarını) ihlal eden bir vasiyetname düzenlerseniz, bu vasiyetname tamamen iptal edilmese bile, ‘Tenkis Davası’ ile saklı pay oranları mirasçılara geri ödenir. (Tenkis Davası Nedir?)
Ayrıca, ileride ‘akli dengesi yerinde değildi’ iddiasıyla karşılaşmamak için, vasiyetname düzenlendiği gün devlet hastanesinden ‘Akli Meleke Raporu’ (Heyet Raporu) alınmasını şiddetle tavsiye ediyoruz.”
Sık Sorulan Sorular
1. Vasiyetname ile çocuğumu mirastan tamamen mahrum bırakabilir miyim?
Sadece geçerli bir “Mirasçılıktan Çıkarma” (Iskat) sebebi varsa mümkündür. (Örneğin; miras bırakana karşı ağır bir suç işlemesi). Bunun dışında, sebepsiz yere çocuğunuzun saklı payını elinden alamazsınız; vasiyetname yazsanız dahi çocuklarınız saklı paylarını dava yoluyla alabilirler. (Saklı Pay Nedir?)
2. Vasiyetnameyi istediğim zaman değiştirebilir miyim?
Evet. Miras bırakan, sağlığında dilediği zaman vasiyetnamesinden dönebilir, onu yırtabilir veya yeni bir vasiyetname yaparak eskisini geçersiz kılabilir. Her zaman en son tarihli vasiyetname geçerlidir.
3. Vasiyetname nerede saklanmalıdır?
Resmi vasiyetnameler noterde saklanır ve ölüm halinde Nüfus Müdürlüğü’ne bildirilir. El yazılı vasiyetnameler ise kaybolma riskine karşı notere emanet edilebilir veya güvenilir bir kişiye teslim edilebilir.
4. Yaşlılık (Demans/Alzheimer) hastasının vasiyetnamesi geçerli midir?
Eğer vasiyetname tarihinde kişinin ayırt etme gücü (akli dengesi) tıbben yerindeyse geçerlidir. Ancak bu durumun ispatı için Adli Tıp Kurumu’ndan veya tam teşekküllü hastaneden o tarihe ait rapor alınması gerekebilir. Aksi halde vasiyetname iptal edilebilir.
Son olarak : Vasiyetname, kişinin son arzularının yerine getirilmesi için güçlü bir hukuki araçtır ancak hataya yer yoktur. İleride aileniz arasında husumet doğmaması için vasiyetnamenin uzman bir avukat gözetiminde hazırlanması veya mevcut vasiyetnamelere karşı iptal davası açılması süreçlerinde Avukat Mehmet Emre Ulusoy ile iletişime geçebilirsiniz.
Türk Medeni Kanunu ve diğer yasalarımıza buradan ulaşabilirsiniz.