İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki ilişkileri, hakları ve yükümlülükleri düzenleyen en dinamik hukuk dallarından biridir. 4857 sayılı İş Kanunu kapsamında, iş sözleşmesinin feshinden kaynaklanan tazminatlar, ödenmeyen ücretler ve iş kazaları gibi konular sıkça uyuşmazlığa neden olmaktadır.
Bu sayfada; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, işe iade davaları ve mobbing gibi iş hukukunun temel konularını özetledik. Detaylı bilgi almak istediğiniz konunun altındaki linke tıklayarak ilgili makalemize ulaşabilirsiniz.
1. İş Sözleşmesinin Feshi ve İşe İade Davası
İşveren, işçinin iş sözleşmesini feshederken geçerli veya haklı bir nedene dayanmak zorundadır. Geçerli bir sebep olmadan işten çıkarılan işçiler, “iş güvencesi” kapsamındaysa işe iade davası açabilirler.
İşe İade Şartları: İşyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az 6 aylık kıdemi olması ve işveren vekili statüsünde olmaması gerekir. Dikkat: Fesih bildiriminden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurulması zorunludur. Süreç ve şartlar hakkında detaylı bilgi için: İşe İade Davası ve Şartları yazımızı inceleyebilirsiniz.
2. Kıdem ve İhbar Tazminatı
İş hukukunda en çok talep edilen iki temel tazminat türüdür.
Kıdem Tazminatı En az 1 yıl çalışmış olan ve iş sözleşmesi işveren tarafından haksız yere feshedilen veya kendisi haklı nedenle fesheden (örneğin maaşı ödenmeyen) işçiye ödenir. Her yıl için bir brüt maaş tutarındadır. Kimler kıdem tazminatı alabilir? Kıdem Tazminatı Alma Şartları ve Hesaplama
İhbar Tazminatı İş sözleşmesini fesheden tarafın (işçi veya işveren), kanundaki bildirim sürelerine (2 hafta ile 8 hafta arası) uymadan işi bırakması veya işten çıkarması durumunda ödenen tazminattır. İhbar süreleri ve tazminat miktarı için: İhbar Tazminatı ve Bildirim Süreleri
3. İşçilik Alacakları (Fazla Mesai, Yıllık İzin, UBGT)
İşçi, işten ayrılırken sadece tazminatlarını değil, içeride kalan ücret alacaklarını da talep etme hakkına sahiptir.
Fazla Mesai Ücreti: Haftalık 45 saati aşan çalışmalar, saat başına %50 zamlı ödenmelidir. Yıllık İzin Ücreti: Kullanılmayan yıllık izinler, iş akdi sona erdiğinde paraya dönüşür ve işçiye son ücreti üzerinden ödenir.
UBGT (Bayram) Alacakları: Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışan işçiye, çalıştığı her gün için ilave bir yevmiye ödenmelidir. Tüm alacak kalemleri için: Fazla Mesai ve İşçilik Alacakları Davası yazımızı okuyabilirsiniz.
4. Mobbing (Psikolojik Taciz) Davaları
İşyerinde işçiye yönelik sistematik olarak uygulanan baskı, yıldırma ve dışlama politikaları mobbing olarak adlandırılır. Mobbinge uğrayan işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedip kıdem tazminatını alabilir ve ayrıca manevi tazminat talep edebilir. Mobbing nasıl ispatlanır? Mobbing Nedeniyle Fesih ve Tazminat
5. İş Kazası ve Tazminat Davaları
İşyerinde veya işin yürütümü sırasında meydana gelen kazalar iş kazası sayılır. İşverenin kusuru olsun veya olmasın, işçinin uğradığı bedensel ve ruhsal zararlar (Maddi ve Manevi Tazminat) talep edilebilir. Vefat durumunda yakınları “Destekten Yoksun Kalma Tazminatı” isteyebilir. Süreç çok hassastır, detaylar için: İş Kazası Tazminat Davaları
6. Hizmet Tespit Davası (Sigortasız Çalışma)
Halk arasında “sigortasız çalışma” olarak bilinen, işçinin SGK’ya hiç bildirilmemesi veya ücretinin eksik (primin düşük) bildirilmesi durumunda açılan davadır. Hak düşürücü süre 5 yıldır. Sigortasız geçen günlerinizi kazanmak için: Hizmet Tespit Davası
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu
“İş davalarında en kritik nokta ispat yükü ve zamanaşımı süreleridir. İşçi, fazla mesai yaptığını tanık veya belgelerle ispatlamak zorundadır; işveren ise maaş ve tazminatları ödediğini banka dekontları ile ispatlamakla yükümlüdür.
Müvekkillerimize en büyük uyarımız şudur: İşten ayrılırken size imzalatılmak istenen belgeleri (İbraname) içeriğini tam anlamadan ve haklarınızı tam almadan kesinlikle imzalamayın. ‘Tüm haklarımı aldım’ şeklinde imzalanan bir belge, dava açma hakkınızı elinizden alabilir. Süreci bir iş hukuku avukatı ile yönetmek hak kaybını önler
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. İş davalarında arabuluculuk zorunlu mu?
Evet. 2018 yılından itibaren işçi-işveren uyuşmazlıklarında (kıdem, ihbar, fazla mesai, işe iade vb.) dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunlu hale gelmiştir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa dava açılabilir.
2. İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?
Kural olarak istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak istifa “haklı bir nedene” (örneğin maaşların ödenmemesi, mobbing, SGK priminin eksik yatması, evlilik -kadınlar için 1 yıl içinde- veya emeklilik) dayanıyorsa işçi kıdem tazminatına hak kazanır.
3. İşçilik alacaklarında zamanaşımı süresi ne kadardır?
Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve fazla mesai gibi ücret alacaklarında zamanaşımı süresi 5 yıldır.
4. Dava ne kadar sürer?
İş mahkemelerinin yoğunluğuna göre değişmekle birlikte, yerel mahkeme süreci ortalama 1 – 1.5 yıl sürmektedir. İstinaf süreciyle birlikte bu süre uzayabilir.