Tenkis davası, Türk Medeni Kanunu’nun 560. ve devamı maddelerinde düzenlenmiş olup miras bırakanın tasarrufları ile saklı paylı mirasçıların (altsoy, anne ile baba, eş) saklı paylarının zedelenmesi halinde açacakları davadır. Kelime anlamı olarak tenkis; eksiltme, azaltma anlamı taşımaktadır.

Türk Medeni Kanunu’nun 560. maddesi şu şekildedir :”Saklı paylarının karşılığını alamayan mirasçılar, miras bırakanın tasarruf edebileceği kısmı aşan tasarruflarının tenkisini dava edebilirler. Yasal mirasçıların paylarına ilişkin olarak tasarrufta yer alan kurallar, miras bırakanın arzusunun başka türlü olduğu tasarruftan anlaşılmadıkça, sadece paylaştırma kuralları sayılır.”

Kimler Tenkis Davası Açabilir?

Tenkis davasını açma hakkı, saklı paylı mirasçılara aittir. Türk Medeni Kanunu’na göre saklı paylı mirasçılar şunlardır:

• Mirasbırakanın altsoyu (çocukları, torunları),
• Mirasbırakanın anne ve babası,
• Mirasbırakanın sağ kalan eşi.

(Önemli Not: Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında yapılan yasal değişiklikle kaldırılmıştır.)

Tenkis Davasında Taraflar (Davacı ve Davalı)

Tenkis davasında davacı; miras bırakanın saklı payı zedelenen alt soyu, annesi ile babası veya eşi olacaktır. Tenkis davasının davalısı ise lehine kazandırma yapılan kişi olacaktır. Bu kişi mirasçı olan veya olmayan bir kişi olabilir.

Görevli Mahkeme

Tenkis davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.

• Miras hukuku davalarının bir kısmı (örneğin veraset ilamı almak) Sulh Hukuk Mahkemesinde görülse de, tenkis davası mal varlığına ilişkin çekişmeli bir yargılama olduğu için Asliye Hukuk Mahkemesi görevlidir.

Yetkili Mahkeme

Tenkis davasında yetkili mahkeme, mirasbırakanın (murisin) son yerleşim yeri mahkemesidir.

• Türk Medeni Kanunu Madde 576 uyarınca; mirasın açılmasına, paylaşılmasına ve tenkisine ilişkin davalarda yetki, ölen kişinin nüfusa kayıtlı olduğu yer değil, ölmeden önce ikamet ettiği (yerleşim yeri) yerdeki mahkemeye aittir.
• Önemli Not: Bu yetki kuralı “kesin yetki” niteliğindedir. Yani taraflar anlaşsa bile davayı başka bir yerdeki mahkemede (örneğin taşınmazın bulunduğu yerde veya mirasçıların yaşadığı yerde) açamazlar. Mahkeme yetkili olup olmadığını kendiliğinden (re’sen) gözetir.

Örnek: İstanbul Kadıköy’de yaşayan bir kişi vefat ettiyse ve Antalya’daki bir tarlasını kızına bağışladığı için tenkis davası açılacaksa; dava Antalya’da değil, İstanbul Anadolu (Kadıköy bölgesine bakan) Asliye Hukuk Mahkemesi’nde açılmalıdır.

Tenkis Davası Açma Süresi (Hak Düşürücü Süre, Zamanaşımı)

Türk Medeni Kanunu’nun 571. maddesine göre tenkis davası açma hakkı, mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten başlayarak bir yıl ve her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinin, diğer tasarruflarda ise mirasın açılması tarihinin üzerinden on yıl geçmesiyle düşer.

Hangi Mallar Tenkise Tabidir? Tenkise Tabi Kazandırmalar Nelerdir?

Hangi karşılıksız kazandırmaların tenkise tabi olacağı Türk Medeni Kanunu’nda belirtilmiş olup ölüme bağlı tasarrufların tamamı tenkise tabidir. Bunun haricinde sağlar arası kazandırmalar arasında tenkise tabi olan kazandırmalar TMK 565’te şu şekilde sıralanmıştır :

• Miras bırakanın, mirasçılık sıfatını kaybeden yasal mirasçıya miras payına mahsuben yapmış olduğu sağlar arası kazandırmalar, geri verilmemek kaydıyla altsoyuna malvarlığı devri veya borçtan kurtarma yoluyla yaptığı kazandırmalar ya da alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi,
• Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi maksadıyla yapılan kazandırmalar,
• Miras bırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tutarak yaptığı bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde adet üzere verilen hediyeler dışında yapmış olduğu bağışlamalar,
• Miras bırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar

şeklindedir.

Tenkis Hesabı Nasıl Yapılır? (Sabit Tenkis Oranı)

Davanın en karmaşık kısmı hesaplama aşamasıdır. Mahkeme, bilirkişiler marifetiyle “Net Tereke”yi hesaplar. Terekenin aktiflerinden (mallar, alacaklar) pasifler (borçlar, cenaze giderleri vb.) çıkarılır. Bulunan net rakam üzerinden mirasçıların saklı payları hesaplanır. Eğer mirasbırakanın tasarrufları, tasarruf edilebilir kısmı (tasarruf nisabını) aşıyorsa, aşan miktar oransal olarak tenkis edilir.

Tenkis Davası ve Muris Muvazaası İlişkisi

Uygulamada en sık yapılan hata, Tenkis Davası ile Muris Muvazaası (Tapu İptal ve Tescil) davasının karıştırılmasıdır.

Tenkis Davası: İşlem geçerlidir ancak miktar olarak fazladır. Fazlalığın iadesi istenir.

Muris Muvazaası: Mirasbırakanın mal kaçırmak amacıyla yaptığı satış görünümlü bağış işlemleridir. İşlem geçersizdir, malın terekeye dönmesi istenir.

Muris muvazaası nedeniyle tapu iptal ve tescil davasına ilişkin yazımızı okuyabilirsiniz : Muris Muvazaası Nedeniyle Tapu İptal ve Tescil Davası

Tenkis Davası Hakkında Sıkça Sorulan Sorular (S.S.S.)

1. Kardeşler tenkis davası açabilir mi?

Hayır, açamaz. Türk Medeni Kanunu’nda 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı pay hakkı kaldırılmıştır. Dolayısıyla mirasbırakanın kardeşleri, mirastan pay alamasalar dahi tenkis davası açma hakları bulunmamaktadır. Tenkis davasını yalnızca saklı paylı mirasçılar (çocuklar, torunlar, anne-baba ve eş) açabilir.

2. Tenkis davası mirasbırakan sağken açılabilir mi?

Hayır. Tenkis davası, mirasbırakanın ölümü ile açılabilen bir dava türüdür. Mirasbırakan hayattayken yaptığı tasarruflar ne kadar haksız görünürse görünsün, henüz miras hukuku anlamında bir “tereke” oluşmadığı için dava açılamaz.

3. Tenkis davasında zamanaşımı süresi ne kadardır?

Tenkis davasında zamanaşımı değil, “hak düşürücü süreler” vardır. Mirasçıların, saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamenin açılmasından veya mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde dava açmaları gerekir. Bu süreler geçirilirse dava hakkı kaybedilir.

4. Tenkis davası ne kadar sürer?

Tenkis davaları, teknik bilirkişi incelemeleri, tanık dinletilmesi ve tereke hesabının karmaşıklığı nedeniyle uzun süren dava türlerindendir. Mahkemelerin iş yoğunluğuna ve dosyanın durumuna göre değişmekle birlikte, yerel mahkeme aşaması ortalama 1.5 yıl ile 3 yıl arasında sürebilmektedir.

5. Tenkis davası ile tapu iptal davası aynı mıdır?

Hayır, aynı değildir. “Muris muvazaası” (tapu iptal ve tescil) davasında amaç, mal kaçırma amacıyla yapılan hileli işlemin geçersizliğini ispatlayıp tapunun iptal edilmesidir. Tenkis davasında ise işlem geçerli kabul edilir, ancak saklı payı aşan kısmın bedel olarak iadesi veya malın paylaştırılması istenir. Hangi davanın açılacağı somut olaya göre bir avukat tarafından belirlenmelidir.

6. Mirasbırakanın tüm malvarlığını bağışlaması durumunda ne yapılır?

Mirasbırakan, malvarlığı üzerinde tasarruf özgürlüğüne sahiptir ancak bu özgürlük saklı paylı mirasçıların haklarıyla sınırlıdır. Eğer tüm malvarlığı bağışlanmış ve mirasçılara saklı payları kadar mal kalmamışsa, tenkis davası açılarak saklı paya tecavüz eden kısmın iadesi sağlanabilir.

7. Tenkis davasını kazanırsam ne alırım?

Tenkis davası sonucunda kural olarak, saklı payınıza tecavüz edilen miktar kadar bir değer (para) alırsınız. Ancak dava konusu malın bölünmesi mümkünse ve değer kaybı oluşmayacaksa, malın aynen verilmesi de söz konusu olabilir. Uygulamada genellikle “tercih hakkı” kullanılarak nakden ödeme (sabit tenkis oranı üzerinden) yoluna gidilmektedir.

Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu

Tenkis davaları, miras hukukunun en fazla matematiksel hesaplama içeren ve en katı süre kurallarına tabi olan davalarıdır. Müvekkillerimin en sık düştüğü hata, miras paylaşımındaki her eşitsizliğin dava yoluyla bozulabileceğini sanmalarıdır. Oysa hukukumuzda mirasbırakan, mal varlığının bir kısmı üzerinde (tasarruf edilebilir kısım) dilediği gibi tasarruf edebilir; sadece ‘saklı pay’ sınırını aşamaz. Dava açmadan önce bu hesaplamanın çok titiz yapılması gerekir; aksi halde hem davayı kaybetme hem de karşı tarafın avukatlık ücretini ödeme riskiyle karşılaşırsınız. Ayrıca kanunun öngördüğü ‘1 yıllık hak düşürücü süre’nin, saklı pay ihlalinin öğrenildiği tarihten itibaren başladığını ve bu sürenin kaçırılması durumunda davanın reddedileceğini özellikle hatırlatmak isterim.