Miras hukuku, bir kimsenin ölümü (muris) üzerine malvarlığının kimlere ve nasıl intikal edeceğini düzenleyen hukuk dalıdır. Türk Medeni Kanunu’na göre mirasçılık; “yasal mirasçılık” (kan bağına dayalı) ve “atanmış mirasçılık” (vasiyetname ile) olmak üzere ikiye ayrılır.
Miras paylaşımı sırasında yaşanan anlaşmazlıklar, mal kaçırma iddiaları ve vasiyetnamenin iptali gibi konular, miras davalarının temelini oluşturur. Bu rehberde, miras hukukundaki temel dava türlerini ve süreçleri özetledik. Detaylı bilgi için ilgili başlığın altındaki linke tıklayarak makalemize ulaşabilirsiniz.
1. Veraset İlamı (Mirasçılık Belgesi) Nedir?
Miras sürecinin ilk adımıdır. Ölen kişinin mirasçılarının kimler olduğunu ve miras paylarını gösteren resmi belgedir. Noterden veya Sulh Hukuk Mahkemesi’nden alınabilir. Ancak mirasçılık konusunda bir çekişme varsa veya yabancılık unsuru bulunuyorsa mutlaka mahkemeye başvurulmalıdır. Belge nasıl alınır ve iptal edilir? Veraset İlamı Nasıl Alınır ve İptali yazımızı okuyabilirsiniz.
2. Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davası
Miras kalan malların (ev, arsa, tarla vb.) mirasçılar arasında paylaşılamaması durumunda açılan davadır. Mirasçılar malı aralarında paylaşamıyorsa, mahkeme malı ya “aynen taksim” yoluyla böler ya da “satış suretiyle” satarak bedelini paylaştırır. Satış süreci ve açık artırma detayları için: İzale-i Şuyu (Ortaklığın Giderilmesi) Davası
3. Muris Muvazaası (Mirasçılardan Mal Kaçırma)
Miras bırakanın, sağlığında bazı mirasçılarını mirasından mahrum bırakmak amacıyla; mallarını satış göstermek suretiyle (aslında bağışlayarak) başkasına devretmesidir. Bu durumda “Tapu İptal ve Tescil Davası” açılarak mal terekeye geri döndürülür. En sık karşılaşılan davalardan biridir, detaylar için: Muris Muvazaası Nedeniyle Tapu İptal Davası
4. Saklı Pay ve Tenkis Davası
Miras bırakan, malları üzerinde dilediği gibi tasarruf edebilir ancak bu özgürlük sınırsız değildir. Kanun, eş ve çocuklar gibi yakın mirasçılar için “Saklı Pay” adı verilen dokunulmaz bir kısım belirlemiştir. Eğer miras bırakan vasiyetname veya bağışlarla saklı payı ihlal ettiyse, Tenkis Davası açılarak bu ihlal giderilir. Saklı pay oranları ve hesaplama için: Saklı Pay Nedir? Tenkis Davası Şartları.
5. Reddi Miras (Mirasın Reddi)
Miras, sadece hakları ve malları değil, borçları da kapsar. Eğer ölen kişinin borcu malvarlığından fazlaysa (tereke borca batıksa), mirasçıların mirası reddetme hakkı vardır. Önemli: Mirasın reddi için ölüm tarihinden itibaren 3 ay içinde Sulh Hukuk Mahkemesi’ne başvurulması şarttır. Süreç ve sonuçlar için: Reddi Miras Davası ve Süresi
6. Vasiyetname Düzenleme ve İptali
Kişinin ölümünden sonra malvarlığının nasıl dağıtılacağını belirlediği irade beyanıdır. Resmi, el yazılı veya sözlü olabilir. Şekil şartlarına uyulmayan veya miras bırakanın ehliyeti (akıl sağlığı) yokken yapılan vasiyetnameler, Vasiyetnamenin İptali Davası ile geçersiz hale getirilebilir. Vasiyetname nasıl yazılır? Vasiyetname Türleri ve İptal Davası.
Avukat Mehmet Emre Ulusoy’un Notu
“Miras davaları, hukuki karmaşıklığının yanı sıra aile içi dinamikleri de barındıran zorlu süreçlerdir. Özellikle ‘Muris Muvazaası’ davalarında, tapu devirlerinin gerçek bir satış mı yoksa mal kaçırma mı olduğunun ispatı, banka kayıtları ve tanık beyanlarıyla mümkündür.
Diğer yandan ‘İzale-i Şuyu’ davalarında gayrimenkullerin değerinin altında satılmaması için sürecin bir avukatla takip edilmesi, mirasçıların maddi kaybını önler.”
Sık Sorulan Sorular (SSS)
1. Miras davası ne kadar sürer?
Miras davaları, taraf sayısının çokluğu ve tebligat süreçlerinin zorluğu nedeniyle uzun sürebilir. Ortalama olarak İzale-i Şuyu davaları 1-1.5 yıl, Tapu İptal davaları ise 2-3 yıl sürebilmektedir.
2. Üvey kardeşler mirastan pay alabilir mi?
Eğer üvey kardeşler aynı babadan (veya anneden) ise, o ebeveynin mirasından eşit pay alırlar. Ancak aralarında hiçbir kan bağı yoksa (sadece ebeveynlerin evliliği varsa) birbirlerine mirasçı olamazlar.
3. Miras kalan malı satmak için tüm kardeşlerin onayı gerekir mi?
Evet. İştirak halinde mülkiyet söz konusu olduğu için, miras kalan bir evin veya arsanın satışı için tüm mirasçıların imzası (veya vekaleti) gerekir. Anlaşma sağlanamazsa Ortaklığın Giderilmesi davası açılmalıdır.
4. Dedemden kalan mirası nasıl öğrenebilirim?
E-Devlet üzerinden “Veraset İlamı Sorgulama” yaparak mirasçısı olduğunuz kişileri görebilirsiniz. Ancak tapu kayıtlarını detaylı görebilmek için Tapu Müdürlüklerinden veya Web-Tapu sistemi üzerinden sorgulama yapılması (veya mirasçılık belgesiyle başvurulması) gerekir.