İşveren ; işyeri yönetimi ile ilgili karar alırken işçilerinin çalışma koşullarını değiştirebilir, düzenleyebilir. Fakat çalışma şartlarındaki değişiklik işçinin düzenini bozacak, memnun olduğu çalışma şartlarından başka koşullar altında çalışmaya zorlanması işçinin aleyhine bir durum oluşturacaktır. Nitekim işçinin aleyhine bir durum oluşması ve işçinin bu durumdan hoşnut olmaması ihtimallerine binaen kanun koyucu İş Kanunu’nun 22. maddesinde ‘Çalışma Koşullarında Değişiklik ve İş Sözleşmesinin Feshi’ başlığı ile şu maddeye yer vermiştir :
‘İşveren, iş sözleşmesiyle veya iş sözleşmesinin eki niteliğindeki personel yönetmeliği ve benzeri kaynaklar ya da işyeri uygulamasıyla oluşan çalışma koşullarında esaslı bir değişikliği ancak durumu işçiye yazılı olarak bildirmek suretiyle yapabilir. Bu şekle uygun olarak yapılmayan ve işçi tarafından altı iş günü içinde yazılı olarak kabul edilmeyen değişiklikler işçiyi bağlamaz. İşçi değişiklik önerisini bu süre içinde kabul etmezse, işveren değişikliğin geçerli bir nedene dayandığını ve fesih için başka bir geçerli nedenin bulunduğunu yazılı olarak açıklamak ve bildirim süresine uymak suretiyle iş sözleşmesini feshedebilir. İşçi bu durumda 17 ila 21. madde hükümlerine göre dava açabilir. ‘
İş Kanunu’na buradan ulaşabilirsiniz.
Çalışma Koşullarının Tespiti
İşçinin çalışma koşullarının değiştirilmesinin tespiti için öncelikli olarak işçinin mevcut çalışma koşulları tespit edilmelidir. Nitekim işçi aleyhine bir değişikliğin varlığının tespiti için bu husus şarttır. Peki çalışma koşulları denildiği zaman önemsenecek hususlar nelerdir ?
- İşçinin iş görme borcu
- İşverenin ücret borcu
- İşin nasıl ve ne şekilde görüleceği
- İşin nerede görüleceği
- İşyeri çalışma yönetmeliği vb. işyeri uygulamaları
- Yıllık izin süreleri
- Çalışma saatleri
- Primler
- Dinlenme ve tatil
- Sosyal yardımlar vb.
Yukarda sayılan hususlar ve bunlara benzer iş yeri uygulamaları çalışma koşullarının bütününü oluşturmaktadır. Nitekim yukarıda sayılan hususlar gerek Anayasa ile koruma altına alınmış gerekse de İş Kanunu ile düzenlenmiş hususlardır.
Çalışma Koşullarında Değişiklik Nasıl Yapılmalıdır ?
İşçinin çalışma koşullarında değişiklik yapılması, tamamen işverenin keyfiyetine bağlı bir husus değildir. İşveren, işçinin çalışma şartlarını değiştirmek istiyorsa öncelikli olarak bu hususu işçisine yazılı olarak bildirmekle yükümlüdür. Şayet işçiye yazılı olarak bildirilmeden yapılan değişiklikler işçileri bağlamayacaktır.
İşverenin çalışma koşullarındaki değişiklik teklifi işçi tarafından 6 gün içerisinde yazılı olarak olumlu veya olumsuz olarak cevaplanmalıdır. İşçinin çalışma koşullarında değişiklik teklifine sessiz kalması ve yazılı olarak cevap vermemesi, çalışma koşullarının kabul edildiği anlamına gelmemektedir.
Çalışma Koşullarında Değişiklikte Geçerli Neden veya Sözleşmenin Feshi
Çalışma koşullarındaki değişikliği kabul etmeyen işçiye karşı işveren, eski sözleşme şartlarına dayalı olarak çalışmasına devam edeceğini bildirebilir. Bunun haricinde işverenin iki seçimlik hakkı daha mevcuttur. Çalışma koşullarını kabul etmeyen işçiye işveren :
- Çalışma koşullarındaki değişikliğin geçerli nedene dayandığını,
- İş sözleşmesinin feshi için başka bir nedenin varlığını beyan ederek iş sözleşmesini feshedebilir.
Çalışma koşullarındaki değişikliğin kabul edilmemesi üzerine işveren, iş sözleşmesini feshetmek istese dahi bildirim sürelerine uymakla yükümlüdür. Aksi halde ihbar tazminatı ödemeye mahkum olacaktır.
Çalışma koşullarının değiştirilmesinde işçinin yeterliliğinden davranışlarından veya işletme gereklerinden kaynaklanan geçerli bir neden olmalıdır. Nitekim işçinin performans düşüklüğünün olması, o pozisyonda verimli olmaması gibi geçerli nedenlerin varlığı halinde çalışma koşullarında değişiklik yapılması işverenin değişiklik talebini haklı kılacak ve buna uymayan işçinin sözleşmesi geçerli olarak feshedilebilecektir.
Çalışma Koşullarında Değişiklik Nedeniyle İşçinin İş Sözleşmesini Feshi
Çalışma koşullarının esaslı bir şekilde değiştirilmesi ve işçinin bu durumu kabul etmemesi halinde iş ilişkisinin ne olacağı önem taşır. Nitekim işçi, değişiklik ile birlikte aleyhine olan bu durumu kabul etme zorunluluğunda değildir. İşçi, kendisine çalışma koşullarında değişiklik bildiriminin yapılmasını binaen 6 iş günü içerisinde kabul etmediğine dair beyanını işverenine yazılı olarak ulaştıracak ve işverenin tavrını takip edecektir. İşveren çalışma koşullarında değişiklikte ısrar ettiği takdirde işçi, iş sözleşmesini haklı olarak feshedecek ve kıdem tazminatını almaya hak kazanacaktır.
Çalışma Koşullarında Değişikliklere ÖRNEKLER
İşçilerin çalışma koşullarında değişiklik yapılması ve işçilerin bu değişikliklere karşı haklarını tam olarak bilememeleri biz avukatlar ve işçiler için büyük sorun teşkil eder. Nitekim işçilerin değişiklikler karşısında tavır sergileyememesi veya haklarını aramaya geç tarihlerde başlamaları geri dönülmesi zor hak kayıplarına yol açabilmektedir. Şimdi bazı çalışma koşulları değişikliklerine yer vermek istiyoruz :
* İşçinin başka bir ile veya ilçeye gönderilmesi :
İşçi ile işveren arasında başka ile veya ilçelerde çalışılabileceğine yönelik bir sözleşme olmaması, görev yeri değişikliğinin ihtiyaca binaen yapılmadığı gibi hususların varlığı halinde ; işçinin başka bir il veya ilçeye gönderilmesi çalışma koşullarında esaslı değişiklik kabul edilir. Yine sözleşmede böyle bir hususun varlığı halinde dahi işverenin gerçekten ihtiyaç için bu değişikliğe gidip gitmediği araştırılmalıdır. Buna ilişkin bazı Yargıtay Kararları şu şekildedir :
- Görev yeri değişikliğinin ihtiyaca binaen yapılıp yapılmadığı araştırılmalıdır. (9.HD / 2012)
- Görev yeri değişikliği sözleşmeden kaynaklansa da objektif kullanmadığı anlaşılmakla işçinin feshi haklıdır. (9. HD / 2010)
- Sözleşmede nakil yetkisi bulunmadığı halde başka bir ile nakil üzerine davacının oraya gitmediği, işverenin sözleşmeyi açıkça da feshetmediği durumda haklı sebeple sözleşmenin davacı tarafından feshedildiği kabul edilmelidir. (9. HD / 2006)
- İşçinin Şişli’de bulunan işyerinden Kartal’da bulunan işyerine naklinde objektif neden olup olmadığı, davacı işçinin yeni işyerinde çalışmasına ihtiyaç duyulup duyulmadığı araştırılmalıdır. (9. HD / 2012)
- İstanbul’dan Ankara’ya nakil edilen işçinin sözleşmesinde sadece Belediye sınırları içerisinde değişiklik yapılacağı düzenlendiğinden çalışma şartlarının ağırlaştığı kabul edilmelidir. (9. HD / 2012)
* İşçinin Görevinin/Pozisyonunun Değiştirilmesi :
İşçinin çalışmış olduğu görevinden başka bir göreve alınması, işçinin iş şartlarını ağırlaştırmış ve işçi aleyhine bir durum ortaya çıkarmış ise çalışma koşullarında esaslı değişiklik yapıldığı kabul edilmelidir. Buna ilişkin bazı Yargıtay Kararları şu şekildedir :
- Hem görevi hem de işyeri değiştirildiğinden ve bunda ısrar edildiğinden işverenin haksız feshi vardır. (9.HD / 2012)
- Ütücü iken bulaşıkçılığa verildiğinden işçi feshi haklıdır (9.HD / 2011)
- Pasta ustabaşılığından temizliğe verildiğinden işçi feshi haklıdır. (9.HD / 2010)
- Araç şoförü olarak çalışan davacının rızası alınmadan temizlik işlerine verilerek çalışma şartları ağırlaştırılmıştır. İşçi feshi haklıdır. (9 HD. / 2006)
* Çalışma Şartlarının Ağırlaştırılması :
Çalışma şartları ağırlaştırılan işçi, iş sözleşmesini çalışma koşullarında esaslı değişiklik olması nedeniyle feshedebilir. Nitekim çalışma şartlarında ağırlaşma genellikle çalışma süresi olarak uygulamada karşımıza çıkmaktadır. Buna ilişkin bazı Yargıtay Kararları şu şekildedir :
- Pazar günleri nöbet tutulmasını istemek iş şartlarını ağırlaştırır. İşçi feshi haklıdır. ( 9. HD / 2012)
- 8 saatlik 3 vardiyadan 12 saatlik 2 vardiyaya geçmek iş şartlarında ağırlaşmalıdır. Kabul etmeyen işçinin işyerine alınmaması işveren feshidir.
- Çalışma saatlerinin uzatılması iş şartlarını ağırlaştırır. İşçi feshi haklıdır. (9. HD / 2011)
- Çalışma saatini yarım saat uzatmak iş şartlarını ağırlaştırır. Kabul etmeyen işçinin çıkarılması işverenin haksız feshidir. (9. HD / 2008)
* İşçi Ücretinin/Maaşının Değiştirilmesi :
İşçilerin ücretlerinin değiştirilmek istenmesi, çalışma koşullarında esaslı değişiklik arz eder ve işçi bu nedenle iş sözleşmesini haklı olarak feshedebilir.
* İşçiye İbraname/Sözleşme İmzalatmak :
İşçilerine başka hiçbir alacakları kalmadığına dair sözleşme imzalatmak isteyen işverene karşı işçiler, iş sözleşmesini çalışma koşullarında esaslı değişiklik yapıldığından bahisle haklı olarak feshedebilir.
Çalışma Koşullarında Değişiklik Yapılması Halinde Ne Yapılmalıdır ?
Çalışma koşullarında esaslı değişiklik yapılacak olan işçi, öncelikli olarak bu değişikliğin lehine mi yoksa aleyhine mi olduğunu tespit etmelidir. Şayet işçi aleyhine bir değişiklik söz konusu ise, çalışma koşullarında değişiklik için işveren İş Kanunu’na uygun hareket etmiş midir bu husus irdelenmelidir. Nitekim yukarda izah ettiğimiz üzere işveren, çalışma koşullarında değişikliği yazılı olarak bildirmekle yükümlü olup bu şekil dışında bir değişiklik işçi için bağlayıcı olmayacaktır.
Netice itibariyle çalışma koşullarında değişiklik yapılmasını kabul etmeyen işçi bunu yazılı olarak işverenine bildirmelidir. İşvereninin ısrarının devam etmesi, sözleşmeyi feshetmesi veya işçisini tehdit etmesi üzerine de işçi iş sözleşmesini haklı sebeple feshedecek ve İş Kanunundan doğan haklarını talep edebilecektir.
İş Hukuku ile ilgili detaylı yazımıza buradan ulaşabilirsiniz.
Merhabalar emre bey bankada guvenlik gorevlisi olarak calismaktayim banka 5 yilda bir subemizi degistiriyor sozlesmede yaziyor istendigi zaman turkiyenin her yerine gonderilir diye ama beni gonderdikleri yere 2 vasita ile gitmek gerekiyor su andaki yerime 1 vasita ile gidiyorum bundan dolayi yeni yere gitmeme gibi bir hakkim varmi verdikleri yol parasi 150 tl ama yeni yere gitmem icin 2 dolmus degistirmem gerek oda git gel 12 tl yapiyor toplam 360 tl aylik bu durumda cebimden fazladan 210 cikicak yada sozlesmemi fes edip tazminat alabilirmiyim
Merhaba,
İşveren yol ücretinizi karşılamak zorundadır. Dilekçe ile başvuru yapınız ve yol ücreti talep ediniz. Eğer işveren yol ücretinizde artışa gitmezse bu halde fesih durumu düşünülebilir.
Kamuda işçi olarak çalışmaktayım.19.01.2020 de iş kazası sonucu ayağımda kırık oluştu raporlu olduğum süreçte görev yerimin değiştirildiğini öğrendim.Yeni görev yeri uzun mesafe yürüme ve iki vasıta değiştirerek ulaşım sağlanabilecek .ayağımdaki kırığın iyileşme süreci devam ettiği için bu değişikliğin sağlığım açısından sıkıntı oluşturacağını idareye anlatamıyorum bu şekilde uygun görüldü diyorlar. Eski görev yerimde kalma isteğimi dilekçe ile talep ettim 1ay geçmesine rağmen dilekçeme cevap verilmedi.Raporum bittikten sora görevlendirildiğim yere gitmek zorundamıyım nasıl bir yol izlemem gerekiyor.
Merhaba,
Rapor bittikten sonra tabi ki görevinize başlamanız gerekir fakat gitmeniz mümkün değil ise bu hususta doktordan rapor alabilirsiniz. Memur statüsünde iseniz idari bir işlem olduğu için dilekçenize karşılık verilmemesi halinde idare mahkemesine başvuru yapabilirsiniz. İşçi statüsünde iseniz ve İş Kanunu’na tabi iseniz bu değişikliği kabul etmediğinizi yazılı olarak bildirebilirsiniz. Her halükarda iş sözleşmeniz var ise buna bakmakta fayda var. Şayet böyle bir sözleşmeniz var ise mail adresimizden bize ulaşabilirsiniz.
Merhaba mehmet emre bey
Ben 6. yildir calistigim is yerinde 8 – 17:30 calisma saatlerinde calismaktayim.Ise girerken tercih sebebim bulundgum bolumde vardiya sisteminin olmamasiydi. Suanda vardiya sistemine gecmek istiyorlar ve karar alinacak bu sekilde.Ben bu sistemde calismak istemitorum bunun icin hakli olarak tazminatimi alabilirmiyim fesih durumunda.lutfen bilgilendirimisiniz.
Iyi calismalar.
Merhaba,
İş yerinde vardiya değişikliği söz konusu ise bu durumda işçilerden yazılı onay alınması gerekmektedir. İşçi bu değişikliği kabul etmiyorsa işveren iş sözleşmesini geçerli nedenle feshedebilir, böylelikle haklarınızı ödemeyeceklerdir.
Merhaba Mehmet Bey.
Çalıştığım özel sirkette 1 sene boyunca sabit vardiyada gorev almaktaydim raporlu vardiya dönemez personeller vardiya donemediginden benim.yerimi.degistirdiler vardıyaya geleceğimi.soylediler bunun uzerine bölüm arayışına girdim ve bir bölüm yoneticisi ile konuştum gelmemi.soyledi yöneticiye tekrar gittigimde onay vermedi gidemeyecegimi.personel yetersizliligini öne çıkardı yardımcı olurmusunuz ?
Merhaba,
Çalışma koşullarınızın daha sağlıklı değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu anlattıklarınız ile ilerlemek ve bir yorum yapmak isabetsiz olacaktır. Burada önemli olan 1 yıllık sabit vardiya öncesinde nasıl ve ne şekilde çalıştığınızdır. Raporunuz ile alakalı olarak bu şekilde çalıştırıldı iseniz ve raporunuz sona erdiyse artık eski çalışma koşullarınıza dönebilirsiniz. Bu tip durumlarda çalışma koşullarında esaslı değişiklik vardır demek doğru değildir.
Bir devlet kurumunda operatör olarak çalışırken geçirdiğim iş kazası sonrası ayak kemiğinde ödem oluştu ve ağır işlerde çalışamaz raporu verildi. İş yerinde bana yevmiyesi düşük başka bir görev verildi. Şimdi o kadroya geçirilmek isteniyor. O kadroya geçersem maaşımda önemli ölçüde kaybım olacak. Ne yapmam gerekiyor?
Merhaba
Maaş düşüklüğü yapamaz işveren. Size uygun bir iş verir ve aynı şartlarla çalışmanıza devam edersiniz. Şirketin verdiği görevi kabul edip ücret düşüşü hususunda herhangi bir değişiklik kabul etmediğinizi bildirebilirsiniz. Her halükarda maaş düşüşü hususunda işveren sizden yazılı onay almak zorundadır.
Merhaba,
Bir hastanenin yenidoğan servisinde çalışmaktayım. Yenidoğan belgem işleme alınarak işe başladım. Şu an istemediğim halde yoğun bakım ünitesinde görev yapmam istenmektedir. Görevi kabul etmediğim takdirde işten çıkartılırsam tazminatlı çıkışa hak kazanır mıyım? Bu arada yanlışlıkla yaptığım bir hata yüzünden hastane tarafından korkutularak kendim istifa ediyormuşum gibi evrak imzalatıldı. Bunu kasada tutarak zor bölümlerde çalışmaya zorlanmaktayım.
Merhaba,
Belgeye dayalı bir görev ifa ediyorsanız ve yoğun bakım hususunda yeterli eğitimleriniz yok ise görev yeri değişikliğini kabul etmeyebilirsiniz. İşveren iş sözleşmenizi feshederse kıdem tazminatınızı ödemekle mükelleftir. İmzalatılan istifa dilekçesi hususunda ise noterden bir ihtarname çekebilirsiniz.
Merhabalar;
Bizim şirkette sözleşmelerimiz net maaş üzerinden yapılmıştı. Şimdi ise maaşları brüt olarak değerlendirmek istiyorlar. Maaş olarak zam yapmışlar ancak kimse brüt üzerinden maaş almak istemiyor. Bize yazılı veya sözlü bir bildirimde de bulunulmadı. Maaşlar ayarlanırken denk geldi. Vergi dilimine girdiğinde öğrenicektik sanırım. Yasalar içinde neler yapmamız gerekir, bizim ve şirket için sonuçları nedir? Teşekkürler.
Merhaba,
Şirket ile net ücret alacağınız hususunda yazılı anlaşmanız var ise bu hususta ancak yazılı onayınızla bu durum değiştirilebilir. Onay vermediğiniz müddetçe anlaştığınız şekilde ücretlerinizi almak hakkınız.
Merhaba ben 2008 de bir kargo firmasın da şörlük yapıyorum sabah saat 8 servis le gidiyorum akşam servisle geliyoruz iş ne zaman biterse çalışıyorduk mesai kendi istediği gibi veriyor ikramiye prim zaten yok taki 2018 sendika koyduk tan sonra tabi mesai tam olarak ikramiye almaya başladık şimdi tarih 2020 işveren bunları vermemek icin iş veren bize servisle gelin ama transfer merkezinde değil de gittiğiniz şubede saat 9 da basın diyorlar mesai olmasın diye bende onlara servis iş yeri servi olduğu icin yolum iş yerine ters kaldığı icin kulanmak zorundayım dedikleri nin bana uymadığını söyledim bu konuda yardımcı olurmusunuz teşekkür ediyorum saygılarla
Merhaba,
İşverenin işlemi tabi ki yasalara uygun değil. Yolda geçirdiğiniz süreler de çalışma olarak kabul edilir. Bu nedenle siz gittiğiniz zaman kart basmaya devam edin ve hakkınızı arayın.
Merhaba ben özel şirkette 26 yıldır çalışmaktayım. 11 yıl üretim bölümünde vardiyalı çalıştım 2004 ten beri üretim ofiste 8:17 çalışmaktayım is yoğunluğundan dolayi 2 kişi verildi. 3 vardiya olarak çalışmamızi istiyorlar iş sözleşmede yvardiyali çalışabilir yaziyor fakat uzun yıllardır gündüz çalıştığım için kabul etmeye bilirmiyim düzeni bozulacak psikiyatr ada gidiyorum yardimlariniz için teşekkürler
Merhaba,
Yazılı onayınız olmadıkça çalışmanızda köklü değişiklikler yapılamaz. Vardiyaya geçilmesi de köklü ve esaslı değişikliklerden biridir. Bu nedenle onay vermemeniz lehinize olacaktır.
Selamın aleyküm ben bir fabrikada önce operatör olarak başladım sonradan bana vardiya Amiri olmam için teklif ettiler bende kabül ettim ve bunun için operatörlükten vardiya amirliğine geçişimi yaptılar çalışma vasfımı vardiya Amiri olarak değiştirdiler 3 yıldırda vardiya Amiri olarak çalışıyorum 2 vardiya olarak şimdi bana seni vardiya amirliğinden alıp ya üretimde 3 vardiya olarak çalışacaksın yada çıkış alacaksın dediler bunu için ne yapmalıyım şimdiden teşekür ederim
Merhaba,
Teklifi kabul etmemek tercihiniz. Bu durumda işveren iş sözleşmenizi feshedip haklarınızı size vermek zorundadır. Eğer işveren iş sözleşmesini feshederse işe iade davası da açabilirsiniz.
Merhaba
7 yılı aşkın süredir aynı işyerinde çalışmaktayım sağlık problemlerim nedeniyle vardiyalı çalışamaz raporu verildi iş yerim son 5 yıldır çalıştığım birimde beni sabit vardiyada çalıştıramayacağını belirtip farklı birimlere almak istiyor fakat ben istemiyorum şu anki birimimde 1 kişi engelli toplam 9 kişi üç farklı vardiya sistemiyle çalışmaktayız engelli arkadaşımız zaten sabit vardiya yani 8/5 çalışıyor ayrıca doğum yapan hamilelik ve doğum sonrası olmak üzere 1.5 yılı aşkın süredir sabit vardiyada çalışan başka bir arkadaşımız da mevcut bu hafta itibariyle yasal süresi dolup vardiyaya geçecek. İş yerim mevcut vardiya ve personelle hamile ve hamilelik sonrası çalışanın sabit vardiyada çalışmasında iş ve vardiya sürekliliğini olumsuz etkiler diye mani görüp biriminde değişikliğe gitmezken benim sağlık problemlerim nedeniyle verilen raporuma aynı hoşgörüyle yaklaşmayıp farklı birimlere ki, bu durum sağlığımı olumsuz yönde daha çok etkileyecektir çünkü performans dayatması olan aşırı stresli birimler teklif ediliyor ya da iş çıkışım isteniyor mevcut durumda benim yasal haklarım nelerdir çünkü sunulan iki teklifte bana daha fazla mağduriyet yaşatacak. Yardımınız için şimdiden teşekkürler
Merhaba,
Verilen öneriyi kabul etmemek tercihiniz. Herhangi bir şekilde yazılı onayınız alınmadıkça verilen rapora uyulmak zorundadır. Uymak istemeyen işveren iş sözleşmesini feshedebilir, bu halde ise haklarınız için dava açma hakkınız mevcut.